Het jaar van de ramptrein en de treinrampen

Zelden kwam de trein meer in het nieuws dan in 2013. Zelden was dat nieuws positief. In ons land was er het Fyra-debacle, de soap rond de benoeming van de NMBS-topman en het ongeval in Wetteren. In het buitenland waren er de tragische treinrampen in Spanje en Canada. Een overzicht.

De falende Fyra

Voor de start van het Fyra-debacle moeten we terug naar eind vorig jaar. Na jaren van voorbereidingen rijdt op 9 december 2012 de eerste Fyra-trein tussen Brussel en Amsterdam. Zelfs die eerste dag is er allerminst een hoera-stemming, want de hogesnelheidstrein vervangt de oude Beneluxtrein en veel reizigers zien die niet graag verdwijnen. De Fyra mag dan al sneller zijn, hij is ook duurder en minder gebruiksvriendelijk, zo luidt het.

Al snel blijkt de Fyra niet de flitsende, betrouwbare hogesnelheidstrein die men heeft voorgespiegeld. Vertragingen zijn de regel, als de trein tenminste niet ergens te velde gewoon stilvalt. Tegen 15 januari zijn al de helft van de Fyra-treinen niet beschikbaar door technische problemen. En dan komt het echte winterweer. Enkele dagen later zijn maar liefst 17 van de 20 treinen defect.

Op 18 januari wordt de Fyra-treindienst voor onbepaalde tijd geschorst. Voor de reizigers zit er niets anders op dan met de stoptrein naar Amsterdam te sporen, een rit die een uur langer duurt dan die met de oude Beneluxtrein. Een maand later komen er vervangtreinen -"gewone" IC-treinen- tussen Brussel en Den Haag. De Fyra zien we niet meer terug op het spoor.

Op 31 mei besluit de NMBS om het contract met AnsaldoBreda, de Italiaanse constructeur van de Fyra-treinen, eenzijdig te ontbinden. De drie Fyra's die de spoormaatschappij besteld heeft, hoeven niet meer geleverd te worden en de miljoenen die al betaald zijn, eisen we terug, zegt NMBS-topman Marc Descheemaecker.

De Italianen zijn zich van geen kwaad bewust en schuiven de verantwoordelijkheid door. Het is de sneeuw die de Fyra genekt heeft, zeggen ze. Volgens hen hebben de Belgen en de Nederlanders toen niet de juiste onderhoudsmaatregelen genomen.

Dat brengt ons bij het juridische en politieke steekspel dat sindsdien aan de gang is. De NMBS en de NS (Nederlandse Spoorwegen) zijn naar de rechter getrokken om een schadevergoeding te krijgen van AnsaldoBreda. De Belgische spoormaatschappij wil 40 miljoen euro, de eis van de Nederlanders loopt in de honderden miljoenen.

Omgekeerd eisen de Italianen een schadevergoeding wegens contractbreuk. De rechtszaken zullen wellicht nog jaren aanslepen. En de reiziger? Die kan vanaf eind 2014 weer de Beneluxtrein nemen, een rechtstreekse IC-verbinding tussen Brussel en Amsterdam. Terug naar het begin dus.

Van Massenhove, of nee, Cornu dan maar

Het Fyra-debacle doet geen goed aan de reputatie van NMBS-topman Descheemaecker. Als er iemand moet gekozen worden om de nieuwe NMBS-structuur te gaan leiden, komt hij  niet meer in aanmerking. Descheemaecker trekt -met een ontslagvergoeding van 1 miljoen euro op zak- naar Brussels Airport, waar hij voorzitter wordt van de raad van bestuur. Na een maandenlange politieke soap kennen we op 1 september eindelijk zijn opvolger: Frank Van Massenhove, de topman van de FOD Sociale Zaken.

Drie weken later is de regering terug naar af. Van Massenhove ziet om gezondheidsredenen af van de functie. SP.A-minister Johan Vande Lanotte tovert alweer een wit konijn uit zijn hoed: Jo Cornu, de voorzitter van Electrawinds en de ex-topman van Alcatel. De 69-jarige Cornu brengt veel ervaring mee, maar iedereen is het erover eens dat hem een aartsmoeilijke taak te wachten staat.

Wetteren: de "giframp"

Op 4 mei 2013 ontspoort een goederentrein net buiten het station van Schellebelle, in Wetteren. Enkele wagons vliegen in brand. In die wagons zit het giftige acrylnitril. Dat verspreidt zich samen met het bluswater in de riolen en veroorzaakt giftige dampen in de omgeving. Een oudere man komt om het leven en tientallen anderen worden in het ziekenhuis opgenomen.

De bewoners van de "rode zone", de onmiddellijke omgeving van de giframp, kunnen uiteindelijk 18 dagen hun huis niet in. Over mogelijke schadelijke gevolgen voor de gezondheid van de omwonenden en voor het milieu, bestaat aanvankelijk grote onduidelijkheid, maar al bij al blijkt het mee te vallen. Het herstellen van de schade duurt nog tot eind juni, pas dan rijden er weer treinen tussen Wetteren en Schellebelle.

Treinongeval in Voerstreek

Een treinbotsing in de Limburgse gemeente Remersdaal op 1 oktober levert spectaculaire beelden op. Het ongeluk gebeurt op een spoorviaduct. Daar botst een goederentrein die geladen is met auto's, op een andere, stilstaande trein. Verschillende wagons vallen 20 meter diep naar beneden. Doden of gewonden vallen er niet, maar de materiële schade is groot.

79 doden bij treinramp in Spanje

Ook internationaal kwam de trein het afgelopen jaar al te vaak negatief in het nieuws. Enkele grote treinrampen eisen heel wat levens. Het zwaarste ongeval vindt plaats op 24 juli in Santiago de Compostella, in Spanje. 79 mensen komen om het leven als een hogesnelheidstrein uit de bocht gaat. Alle wagons gaan uit de sporen. Eén wagon wordt zelfs over een afsluiting van 5 meter hoog gekatapulteerd.

De treinbestuurder, die de ramp overleeft, wordt enkele dagen na de ramp aangehouden. Hij wordt beschuldigd van "doodslag door onvoorzichtigheid" omdat hij net voor de ontsporing 180 à 190 kilometer per uur reed, terwijl de trein daar maar 80 kilometer per uur mag rijden. De ramp in Santiago de Compostella is het zwaarste treinongeluk in Spanje sinds 1944.

Vuurzee bij Lac-Mégantic in Canada

Canada krijgt zijn ergste treinramp sinds 1864 te verduren. Op 6 juli ontspoort een goederentrein zo'n 250 kilometer ten oosten van de stad Montréal, bij het toeristische plaatsje Lac-Mégantic. Er ontstaat een echte vuurzee wanneer de wagons geladen met ruwe olie ontploffen. 47 mensen komen om het leven en een dertigtal gebouwen worden verwoest.

Voor de trein ontplofte, was er een brand aan boord. Tijdens de bluswerkzaamheden werd de locomotief uitgezet. Daardoor werkten de remmen niet meer. Na het blussen werden niet alle handremmen ingeschakeld, waardoor de trein -zonder iemand aan boord- van de helling naar beneden begon te bollen. Het onderzoek naar wie er verantwoordelijk is, loopt nog steeds.

Metro ontspoort in New York

Op 1 december ten slotte ontspoort een metro in New York. Het ongeval gebeurt net voor het station Spuyten-Duyvel, vlak bij de plaats waar de rivieren Hudson en Harlem samenkomen. De metro ontspoort in een te scherpe bocht. Net naast de rivier komen de metrostellen tot stilstand. 4 mensen komen om en 60 anderen raken gewond. De metrotrein zou veel te snel hebben gereden.

lees ook