Kerst in vraagteken - Celia Ledoux

De kalender van mooie jonge priesters door Piero Pazzi liet het katholicisme er plots zo fris uitzien. Ik neuriede bladerend “Jingle bells” en dacht aan de kerstlichtjes in Rome, die er dit jaar uitzien als fiere, kersttakversierde fallusjes. Het was een ander soort Kerst.

Een sossenpaus?

Hoewel het Oude Testament me ooit van het geloof deed vallen – al die wraakzucht en gruwel – vind ik Jezus best ok. Communist, anarchist, minstens verlichter dan de complete Philips-lampenlijn. Andersdenkenden en -doenden omhelzen tot prostituées en daklozen aan toe, geld negeren en leenhuizen omvertrappen: we doen het hem tot en met de laatste bankencrisis niet na.

Maar die hardline-pacifist werd niet door de kerk vertegenwoordigd, het vlaggeschip van onderwerping en aalmoezen. Sommige pastoors zag ik voor de idealen gaan in plaats van woorden, maar het gros van de kerkgangers lijkt uit angst hun kerk te bezoeken.

Toen kwam Jorge Bergoglio.
Als een paus rooier praat dan onze eerste minister, roert er iets in de meest bestofte aller religies. Bergoglio werd net tot person of the year gekozen door Time Magazine, vlak voor Edward Snowden. Hij ging ervoor vanaf de aanzet: koos als allereerste Franciscus als voorbeeld – de minimalistische rebel. Liet een hoop pauselijke regalia vallen (“'t is geen carnaval”). Betaalde zijn hotelrekening, zette de gewoonlijke bonus voor Vaticaanmedewerkers om in armoedehulp. De toon was gezet.

PR zoals het hoort?

Taal is het afgelopen jaar massaal misbruikt. Falende banken, voedselschandalen, de parodie van het GAS en ander wanbeheer tierden op newspeak. Deze paus bood periodiek opluchting.

Franciscus kan goed praten – hij blijft een Jezuïet – maar lijkt de woorden niet te misbruiken. Hij kent humor. Hij bedaart: we moeten het niet de hele tijd over abortus, vrouwen in de kerk en homoseksualiteit hebben, zegt-ie. En inderdaad wordt geen bijbeltekst revolutionair aangepast – geef 'm ongelijk: de überpopulaire Dalai Lama praat ook langs seksisme en racisme in het boeddhisme heen – maar Franciscus' daden en instructies spreken wel.

De Afrikaanse kerk krijgt de instructie homoseksuelen niet meer als zondaars te bestempelen – de diepgewortelde homohaat passeerde onder andere langs de kerkdienst. Hij bleef goede vrienden met een getrouwd bisschop. Abortus veroordeelt hij niet – er moet vast veel gebeuren eer je die stap neemt, vindt hij. “No shit, Sherlock”, zegt elk invoelend mens, maar de man blijft een van de allereerste religieuze leiders om die reflex te durven uiten.

Intussen richt hij in één adem de blikken elders: op het kapitalistisch systeem en materialisme. Hij donderpreekt tegen neo-liberalisme en is doordrongen van Argentijns Peronistisch denken. Alweer op een praktische manier: zet een kardinaal een schandalig dure badkamer, hij wordt ontzet uit zijn ambt. Een symbolisch bescheiden verjaardag waar hij daklozen (mét hond) uitnodigt, wordt gekoppeld aan duidelijker actie zoals het herschikken van de complete Vaticaanadministratie, richting daadkrachtige revolutie en armoedebestrijding. Bestraffing van kindermisbruik koppelt hij aan een stevige onderzoekscommissie.

Verbluffend: zijn PR lijkt proper. Geen verbloemen van je core business – zoals Nestlé en Danone. Hij poseert met peuters en zieken, tja, hij blijft een paus. Maar hij leeft naar zijn werkelijke acties en basismissie, in plaats van nog een hond te nemen terwijl hij gedoogt en aarzelt (hallo Obama). In zekere zin kreeg Snowden ook een bekroning met deze paus: beide lijken oprechte vaandeldragers van diplomatieke, politieke, economische eerlijkheid en gelijkheid voor de massa – en ze maken die boodschap waar in hun acties.

Een antichrist in het Vaticaan?

Ik vraag me af: kan deze paus boegbeeld van the 99% worden? De hoofdredacteur van La Reppublica belde hij zelf op voor een interview. “Mijn vrienden hebben me gewaarschuwd dat u mij zal bekeren”, zegt de journalist. “Mijn vrienden beweren hetzelfde”, grapt de paus. Uit het hele interview ademt gelijkgestemdheid tussen de communist en de religieus. Gelijkheid, mededogen, vrolijke revolutie. In deze ideeënwereld krijgt niet Johnny Thijs, maar de postbode opslag.

Bergoglio's eerste grote uitspraak stond al inclusie voor: atheïsten konden best in de hemel komen, als ze maar goede mensen waren. Het Vaticaan verslikte zich in de espresso en wist niet hoe snel die uitspraak te herroepen. Er zijn religieuze grenzen aan gelijkheid. Maar kàn je als mindere god de vervanger van Christus op aarde wel op de vingers tikken? Krijgen wij goddelozen een hemel voor onze Kerst?
Of is de paus niet wat hij lijkt? In een recent essay alludeerden een paar Vaticaankenners erop dat Franciscus eigenlijk de antichrist is.

Een antichrist met orthopedische schoenen en een gelijkheidsboodschap. Het is weer wat anders dan schubben en een gevorkte tong.

Een andersglobalistische paus?

Na de atheïsten bond hij niet in. “Liever een vuile kerk dan een die zijn handen niet vuilmaakt”, zegt Franciscus. Economisch predikt hij als een van de weinige regeringsleiders resoluut en direct tegen de perverse invulling van kapitalisme en globalisering. Trickle-down-economie noemt hij een utopie.
Materialistisch zegt hij dat de kerk ook van de rijken houdt, maar als taak heeft de armen te beschermen. Religieus feliciteert hij moslims met hun feestdag, voegt eraan toe dat we allemaal in dezelfde god geloven, en herhaalt die boodschap vlak voor Kerst nog eens. De oecumenische kerk wordt al decennia lang beloofd. Franciscus lijkt die façade eindelijk veelvormig in te vullen. Het is geen verrassing dat hij maatjes is met José Mujica, de veelbezongen ex-guerillero en huidig president van Uruguay.

Het is vreemd om een paus als boegbeeld voor herstel en redelijkheid te zien in deze dolgedraaide liberale tijd. Maar wie anders brengt de boodschap, die bijna elk “gewoon” mens denkt?

God en Bancontact

Het is Kerst, en dat feest betekent meer dit jaar. “Fressfroemmigen” noemden vrome Joden de seculiere welstand die graag at maar niet graag bad. Om me heen zie ik hoe we daklozenpolitiek belangrijker vinden, hoe gepensioneerden laten weten dat ze willen betalen voor openbaar vervoer als laagste inkomens vrijgesteld blijven. Bij de GAS-idiotie rolt het hele Belgische volk de ogen. Ik geloof dat wij solidaire beesten zijn in het diepst van ons wezen. De huidige politieke boodschap – “God redt wie zich redt” – is niet de onze. Misschien is het einde der tijden aangebroken, als de paus zegt wat de politiek niet durft?

Zoveel vragen. En toen faalde Bancontact op de 23e. Het moet een goddelijk teken zijn. Stop met al dat kopen. Zie mekaar graag. Zie mekaar.
Misschien bedoelde ook God: hij mag de antichrist zijn, maar ik ben het met hem eens.

(Celia Ledoux is auteur en columnist.)
 

lees ook