Vernieuwing justitie op komst - Philip Heymans

Voor justitie wordt 2014 een jaar vol veranderingen. Nieuwe organisatie, nieuwe bazen, nieuwe gevangenissen, … Het is afwachten hoe die in de praktijk verwerkt zullen worden. En of justitie zonder extra geld beter opgewassen zal zijn tegen de problemen van jaren verwaarlozing.
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Voor de belangrijkste hervorming moeten we nog drie maanden geduld oefenen. Op 1 april wordt de gerechtelijke kaart immers helemaal hertekend. Van de huidige 27 arrondissementen gaan we dan naar 12 – met nog een paar speciale dingen in het vroegere BHV, waarover verder meer. De bedoeling is dat magistraten door die schaalvergroting mobieler en gespecialiseerder zullen werken. Zo zullen rechters die veel afweten van een bepaalde materie, hun expertise ook elders kunnen inzetten.

Op die manier zou het gerecht beter gewapend moeten zijn tegen moeilijke dossiers, waarin nu af en toe mensen vrijuit gaan, omdat justitie niet meer meekan. En als er ergens een nijpend tekort aan rechters is, dan zullen vervangers uit een ander deel van de provincie kunnen overkomen. De rechtbanken en parketten worden ook gedeeltelijk verantwoordelijk voor hun eigen centen.

Nieuwe bazen

Tegelijk zou de burger op het eerste gezicht niks van die verandering mogen merken. Overal waar er op dit ogenblik een rechtbank gevestigd is, zal die er na 1 april 2014 nog altijd zijn. Justitie moet dicht bij de mensen blijven, is de redenering.

Die schaalvergroting betekent ook dat alle parketten en rechtbanken in ons land nieuwe bazen krijgen. Alle procureurs en voorzitters worden tegen 1 april vervangen. Afhankelijk van wie op welke stoel belandt, zal ook dat al een hervorming op zich betekenen – vooral omdat elke procureur en rechtbankvoorzitter voortaan ook over een veel groter gebied invloed zal kunnen uitoefenen.

BHV

Daarbovenop komt de splitsing van het gerechtelijk arrondissement Brussel-Halle-Vilvoorde. Het parket BHV wordt in tweeën gesplitst: een tweetalig parket voor Brussel, en een kleiner Nederlandstalig voor Halle-Vilvoorde, gevestigd in Asse. De achterliggende gedachte is dat het gaat om twee gebieden met andere vormen van criminaliteit: wat in de Vlaamse rand rond Brussel erge misdrijven zijn, verschilt wellicht van de grootstedelijke problemen. En dus krijgen beide gebieden elk een procureur, die zijn of haar eigen vervolgingsbeleid kan uittekenen.

Voor de nu nog tweetalige rechtbank van Brussel ziet de toekomst er anders uit: die wordt ontdubbeld in een Nederlandstalige en een Franstalige rechtbank, met hun eigen voorzitter. Maar in de praktijk blijven de meeste zittingen plaatsvinden op het Poelaertplein in Brussel. Dat betekent dat ook de onderzoeksrechters daar blijven zitten, want zij maken deel uit van de rechtbank. Met andere woorden: als men een verdachte oppakt in de Vlaamse rand, dan zal die eerst naar het parket in Halle-Vilvoorde worden gebracht, en vervolgens naar de onderzoeksrechter in Brussel.

Over de precieze verdeling van de mensen bestond heel wat onrust. Eerst ging men ervan uit dat de Franstalige rechtbank 80 procent van het personeel zou krijgen, en de Nederlandstalige 20 procent. Na een werklastmeting is dat bijgesteld naar 71/29. Maar alleen al door de ingewikkeldheid van het akkoord, blijft het afwachten hoe alles in de praktijk zal lopen.

Nieuwe gevangenissen

Ook in het gevangeniswezen is er vernieuwing op komst. Het voorbije jaar ging al de nieuwe gevangenis van Marche-en-Famenne open, in 2014 komen daar Beveren en Leuze-en-Hainaut bij, plus het Forensisch Psychiatrisch Centrum, een gesloten instelling voor geïnterneerden, in Gent. Goed nieuws, waar al lang op gewacht wordt (de nieuwe gevangenissen zijn nog het gevolg van het masterplan van toenmalig minister Vandeurzen uit 2008). Daarmee wordt er opnieuw iets gedaan aan de overbevolking in onze verouderde penitentiaire instellingen. En 300 geïnterneerden zullen de gevangenis kunnen verlaten, waar ze niet thuishoren.

Tegelijk wordt voortgewerkt aan de nieuwe instellingen in Dendermonde en Haren, al is het zeker voor die eerste uitkijken of er een einde komt aan jarenlange procedureslagen. En nu de regering onlangs besliste dat er nog eens drie nieuwe gevangenissen kunnen komen, lijkt het erop dat er stilaan eindelijk iets gedaan wordt aan de al vaak aangeklaagde toestand van ons gevangeniswezen.

Het voorbije jaar is het aantal gevangenen trouwens stilaan gestabiliseerd. Begin 2013 werd nog gevreesd dat we vlot de grens van 12.000 gedetineerden zouden overschrijden, dat is niet gebeurd. Dat komt wellicht voor een stuk omdat nu meer mensen hun straf thuis kunnen uitzitten, onder elektronisch toezicht. Maar in 2014 zal moeten blijken of het om een duurzame trend gaat, of om een tijdelijk fenomeen.

Daarnaast zal er voortaan btw moeten worden betaald op het ereloon van een advocaat en er komt misschien een hervorming van het pro deo-systeem. Als dat laatste nog lukt voor de verkiezingen uiteraard. En daarna wordt het ook voor justitie afwachten welke partijen een regeerakkoord sluiten, en wie de nieuwe minister zal zijn.

(De auteur is gerechtelijk verslaggever bij VRT Nieuws.)