"Lage prijs is niet hetzelfde als correcte prijs"

Een gemiddeld Belgisch gezin betaalt 64,75 euro per maand voor zijn elektriciteit. Aanzienlijk meer dan onze buren in Nederland (55,42 euro) en Frankrijk (42,29 euro). De Cyprioten (84,88 euro) en de Denen (86,63 euro) zijn er dan weer nog een pak slechter aan toe. Waarom kost stroom zo veel minder voor de Fransen en zo veel meer voor de Denen?

Belangrijk: de bovenstaande bedragen zijn berekeningen waarbij we ervan uitgaan dat de gezinnen in de verschillende landen evenveel verbruiken, namelijk 3.500 kilowattuur (kWh) per jaar (en daarin zijn er uiteraard ook verschillen). In de rest van het artikel nemen we de prijs per kWh als het logische vergelijkingspunt.

Een woordje uitleg over de samenstelling van de elektriciteitsprijs. Het bedrag op uw elektriciteitsfactuur wordt bepaald door verschillende elementen. Ten eerste is er de energieprijs, die bepaald wordt door de leverancier: Electrabel, Luminus, Essent, enzomeer. Die prijs, die erg kan schommelen, wordt vrij bepaald door de leverancier. Door lagere tarieven aan te bieden dan de concurrentie, lokt men klanten.

De nettarieven/distributiekosten zijn de tarieven voor het gebruik van het elektriciteitsnet en voor de geleverde diensten. Ze hangen af van uw netbeheerder (Infrax, Iverlek, Eandis, enzomeer). Het derde element dat de factuur bepaalt, zijn de heffingen van de overheid. Elk van die drie elementen verschilt per land. Vergelijkingen maken is dus niet eenvoudig. In België bijvoorbeeld liggen de distributiekosten vrij hoog, maar zijn de heffingen beperkt.

Overheid reguleert in Frankrijk

Laten we eens kijken naar onze buurlanden. Onze zuiderburen betalen een pak minder (0,145 euro per kWh tegenover 0,222 euro per kWh in België). De reden daarvoor is dat de Franse energiemarkt in tegenstelling tot de onze nog niet helemaal is vrijgemaakt. "De gereguleerde prijs leidt daar tot een marktverstoring", zegt Dirk Van Evercooren van de VREG, de Vlaamse Regulator van de Elektriciteits- en Gasmarkt. "Een deel van de kosten wordt niet doorgerekend aan de klant en dat flatteert de prijs."

De Fransen wekken het merendeel van hun elektriciteit op met oudere kerncentrales. Goedkope kernenergie dus, net als in België trouwens. Maar Van Evercooren benadrukt wel dat kernenergie daarom niet gelijkstaat met lage prijzen. "Die stroom is nu goedkoop omdat ze komt van centrales die in feite al afgeschreven zijn. Als men moet investeren in nieuwe centrales wordt het een andere kwestie."

Was het dan beter voor de liberalisering? Van Evercooren zegt van niet. "Op het stukje van de prijs dat bepaald wordt door de leveranciers, is er de laatste jaren een sterke daling geweest, door de onderlinge concurrentie. De overheid moet een kader scheppen waarin de concurrentie kan spelen. Maar ooit zijn de marges op natuurlijk en dan stopt het." Europa legt bovendien de vrijgemaakte markt op aan de lidstaten, Frankrijk zal de huidige situatie wellicht dan ook niet kunnen handhaven.

Waarom is het goedkoper in Nederland?

Nederland heeft wel een vrijgemaakte markt, maar is toch een stuk goedkoper (0,19 euro per kWh). Waarom dat zo is, is geen eenduidig verhaal, er spelen verschillende factoren. Het land heeft ten eerste zelf een grote productiecapaciteit, waardoor het elektriciteit kan uitvoeren, onder meer naar België.

De Nederlanders profiteren bovendien van de gunstige effecten van een kabelverbinding onder de Noordzee naar Noorwegen, waarmee goedkope met waterkracht opgewekte stroom ingevoerd wordt. De elektriciteit die Nederland zelf opwekt, komt voor een groot deel van aardgascentrales, de prijs van stroom hangt dan ook samen met die van gas. En die is de laatste tijd eerder hoog.

De prijs van hernieuwbare energie

Onze oosterburen dan. Die betalen een pak meer voor elektriciteit (0,268 euro per kWh). Een hoge toeslag voor groene stroom verklaart de hoge stroomprijzen voor Duitse gezinnen. Hetzelfde geldt voor Denemarken, de koploper in het lijstje met 0,297 euro per kWh. Meer dan 55 procent van dat bedrag zijn heffingen van de overheid om de investeringen in groene energie te betalen, in het geval van de Denen gaat het vooral om windmolenparken.

De extreem hoge prijzen in Cyprus (0,2910 euro per kWh) zijn dan weer een gevolg van een monopolie van één leverancier en het isolement van het kleine eiland, dat bovendien afhankelijk is van dure olie om elektriciteit op te wekken.

Ook bij ons leidt de overheidssteun voor hernieuwbare energie tot hogere kosten, wat zich doorzet in de elektriciteitsprijs, zegt Van Evercooren. Maar op termijn zullen die kosten volgens hem wel afnemen. Zo zijn nieuwe zonnepanelen een stuk goedkoper geworden en krijgen daardoor nog maar een fractie van de steun die vroeger gold.

Van Evercooren heeft het over een meerkost die nodig is om maatschappelijke doelstellingen te halen. We moeten immers Europese doelstellingen halen inzake productie van hernieuwbare energie, energiebesparing en CO2-reductie. Dat betekent dat we investeringen moeten doen om naar een maatschappelijk verantwoord energiesysteem te gaan. "Een lage prijs is dus niet noodzakelijk een correcte prijs. Het is niet gemakkelijk om dat evenwicht te vinden."

Kort samengevat, een simpele verklaring voor de grote prijsverschillen in Europa is er niet. De prijs van elektriciteit is afhankelijk van tal van factoren en de omstandigheden in elk land zijn uiteraard uniek. Daarenboven speelt het beleid van de overheden ook een belangrijke rol.

BELGA/MAETERLINCK