Thailand: witte stranden en uitzichtloze situaties

Thailand staat voor velen gelijk met witte stranden en azuurblauwe zee, historische tempels en een trits andere toeristische geneugten. Maar Thailand is het voorbije decennium ook synoniem geworden voor extreme politieke verdeeldheid en onverzoenbaarheid.
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Ontelbare keren was de Thaise hoofdstad de voorbije jaren het toneel van protest, diverse regeringen moesten onder druk van dergelijk protest aftreden, verkiezingen leidden steevast tot nieuwe spanningen en patstellingen. Sinds maandag is het centrum van de Thaise hoofdstad alweer volledig geblokkeerd door demonstranten. En alweer lijkt de politieke situatie uitzichtloos.

"Het corrupte Thaksinregime"

Het protest is eigenlijk al bijna drie maanden geleden begonnen. Het is gericht tegen de regering van premier Yingluck Shinawatra. Zij is de zus van Thaksin Shinawatra, een multimiljonair die het tot populistisch premier schopte, en uiteindelijk na een militaire staatsgreep in 2006 het land uitvluchtte. Vanuit zijn ballingsoord in Dubai zou hij de politieke touwtjes nog altijd in handen houden. Broer en zus zijn het ultieme mikpunt van het protest. Zij vormen volgens de demonstranten de spil van wat het "corrupte Thaksin-regime" wordt genoemd.

De geelhemden

De tegenstanders van de regering - ook wel "geelhemden" genoemd - zijn vooral mensen die tot de middenklasse behoren. Ook de entourage van de oude koning Bhumibol speelt een rol in de oppositie, net als sommige militairen. Geografisch gezien hebben de opposanten flink wat aanhang in de steden en in het zuiden van het land. Thaksin en Yingluck hebben dan weer een sterke achterban in het noorden en het noordoosten van het land. Hun aanhangers kregen de naam "roodhemden". Onder hen behoren de rijstboeren tot de trouwste volgelingen; niet verwonderlijk, want de regering-Yingluck trakteerde hen op royale subsidies, ook al zo'n doorn in het oog van de oppositie.

Zo simpel is het niet

Op het eerste gezicht lijkt de toestand in Thailand op een links-rechtstegenstelling, met verpauperde boeren in het regeringskamp en gegoede middenklassers bij de oppositie. Maar zo simpel is het niet, al was het maar omdat de regering ook businesslui onder haar aanhang kan rekenen - Thaksin was zelf niet voor niets een superrijke telecommagnaat. En bij de gelen zijn er heel wat activisten die gerust als links en antikapitalistisch kunnen worden bestempeld, een beetje in de categorie van de wereldwijde Occupy-beweging. Onze westerse klassieke politieke indeling kan dus niet zomaar worden toegepast in Thailand.

Het recente protest begon nadat de premier een politieke amnestie had voorgesteld. Voor de tegenstanders van de regering zou dat simpelweg leiden tot de terugkeer van Thaksin, want die zou hiermee een gevangenisstraf van twee jaar wegens corruptie ontlopen. Maar al snel werd de doelstelling van de geelhemden een definitieve beëindiging van de macht van Thaksin, zijn familie en zijn 'systeem'. Met andere woorden: alleen het ontslag van de regering-Yingluck is aanvaardbaar. Alle andere opties - verkiezingen, onderhandelingen - worden verworpen.

Boycot van de verkiezingen

En dus roepen de demonstranten op tot een boycot van de stembusgang op 2 februari, die een goede maand geleden door Yingluck werden uitgeschreven als reactie op het massale protest. Want, zo zeggen ze, verkiezingen worden middels fraude gemanipuleerd door de Thaksin-clan. De oppositie is er de voorbije dertien jaar niet in geslaagd om ook maar één stembusslag te winnen. Daarom pleiten de demonstranten voor de vorming van een niet-verkozen 'Volksraad' samengesteld uit 'geschikte mensen', die in twee jaar tijd politieke hervormingen moet doorvoeren, waarna er dan op een eerlijker manier verkiezingen kunnen worden gehouden.

In westerse ogen is dat natuurlijk een vreemd concept. Wat anders dan verkiezingen - gesteld dat die fraudeloos verlopen - kan een uitweg bieden voor politieke problemen? Sommige waarnemers in het Westen plaatsen dan ook vraagtekens bij het democratische gehalte van de oppositiekrachten, nochtans Democratische Partij en het Volkscomité voor Democratische Hervormingen genoemd. De leider van het protest, voormalig vicepremier en parlementslid Suthep Thaugsuban, windt er geen doekjes om: "Er zijn maar twee opties: ofwel winnen we en wordt Yingluck aan de kant gezet, ofwel verliezen we en gaan we naar de gevangenis."

De rol van het leger

Sowieso hangt Suthep een proces boven het hoofd, omdat hij als vicepremier mee verantwoordelijk zou zijn geweest voor het neerslaan van een vorige protestbeweging in 2010 - toen georganiseerd door de roodhemden - waarbij 90 doden vielen, én voor zijn bevel tot bestorming van regeringsgebouwen tijdens de recente demonstraties, in november van vorig jaar. Merkwaardig is dat hem al die maanden geen strobreed in de weg wordt gelegd, hoewel hij elke dag zeer nadrukkelijk aanwezig is op de meetings en betogingen.

Dat brengt ons tot de rol van het leger en de ordetroepen tijdens deze politieke crisis. In tegenstelling tot drieënhalf jaar geleden, toen soldaten met rubberkogels en met scherp schoten op de rode demonstranten, blijven de militairen nu opvallend afzijdig en voorzichtig. De zowat 18.000 soldaten en politiemensen die werden ingezet om de blokkade van de voorbije dagen onder controle te houden, zijn amper zichtbaar. Het leger - dat de voorbije tachtig jaar verantwoordelijk was voor 18 staatsgrepen (de laatste zoals vermeld in 2006) en 23 militaire regeringen leidde -, lijkt te hebben geleerd uit het bloedige pr-debacle van 2010.

Wat niet wil zeggen dat een nieuwe staatsgreep helemaal uitgesloten is. De Thaise legeraanvoerder heeft de voorbije weken gezegd dat de deur voor een coup 'noch open noch gesloten' is. Sommigen verwachten dat als de demonstraties gewelddadig worden of als er confrontaties komen tussen roodhemden en geelhemden, dat de militairen dan toch zullen ingrijpen. Wellicht is dat de reden waarom zowel de oppositie als de regering al te radicale acties lijkt te willen voorkomen. Al zijn er in beide kampen wel extreme krachten die voor verrassingen kunnen zorgen.
Intussen heeft premier Yingluck Shinawatra opnieuw geprobeerd om de impasse te doorbreken. Ze stelde voor om vandaag rond de tafel te gaan zitten om te praten over een mogelijk uitstel van de verkiezingen - een idee dat ze tot nu toe had afgewezen. Ze nodigde zeventig gesprekspartners uit, onder wie vertegenwoordigers van regering en demonstranten, van de politieke partijen, en van de verkiezingscommissie. Dat laatste orgaan liet meteen weten dat het zo'n massabijeenkomst niet zag zitten, maar eerst een aftastend gesprek 'onder vier ogen' met de premier wou. Oppositieleider Suthep herhaalde zijn eis tot aftreden van de regering, vooraleer welke gesprekken dan ook mogelijk zouden zijn.

Opsplitsing van het land?

En daarmee zit de politieke situatie in Thailand meer dan ooit muurvast. De blokkades in de hoofdstad gaan voort, Suthep dreigt ermee regeringsgebouwen in te nemen en zelfs de eerste minister en andere kabinetsleden te gijzelen. De verkiezingen van 2 februari dreigen een maat voor niets te worden, als ze al doorgaan. De verdeeldheid tussen rood en geel, tussen noord en zuid, tussen stad en platteland wordt alsmaar groter.

Hier en daar wordt zelfs gesproken over een verhuis van de regering naar het Thaksingezinde noorden. Als dat zou gebeuren, is de opsplitsing van het land helemaal een feit. Tot nu toe heeft de Thaise economie nog niet al te veel te lijden gehad onder de politieke crisis. Maar hoe langer de impasse duurt, hoe meer toeristen zullen wegblijven, en hoe meer het economisch leven zal worden afgeremd. Het belooft weinig goeds voor het paradijselijke Thailand.

 

(Stefan Blommaert is VRT-correspondent in Azië.)