Staat er een nieuwe Kleine IJstijd voor de deur?

De zon zou op dit moment in theorie erg actief moeten zijn, maar blijkt in de praktijk gas terug te nemen. "De zon is al 100 jaar niet meer zo rustig geweest", klinkt het bij wetenschappers. De laatste keer dat dit gebeurde, werd het 's winters wel erg koud.
AP2013
Zo'n Kleine IJstijd is vergelijkbaar met het winterweer dat de VS onlangs trof.

De zon doorloopt normaal gezien een cyclus van zonneactiviteit die ongeveer elf jaar duurt. Volgens die cyclus zou zo nu stilaan het zonnemaximum - met dus de maximale activiteit - moeten worden gemeten. In plaats daarvan is het vrij rustig op de oppervlakte van de zon. "We hebben dit jaar wel enkele uitschieters gehad, maar toch lijkt de zon ietwat gas terug te nemen", klinkt het.

Verhoogde zonneactiviteit gaat normaal gepaard met een hoog aantal zonnevlekken, maar ook dat aantal is aan het dalen. "Ik ben al 30 jaar een zonnefysicus en ik heb nog nooit zoiets gezien", zegt Richard Harrison van het Rutherford Appleton Laboratory in de Britse stad Oxfordshire aan de BBC. "De zon is al 100 jaar niet meer zo rustig geweest."

Kleine IJstijd

Het is evenwel niet de eerste keer dat dit gebeurt. De laatste keer dat de zon plots zo inactief werd dateert intussen van de tweede helft van de 17e eeuw. De zon ging toen door een erg rustige fase die het Maunderminimum wordt genoemd. Historische bronnen geven aan dat het aantal zonnevlekken toen erg laag was. Gemiddeld zijn er jaarlijks zo'n 50.000 zonnevlekken, tijdens een periode van 30 jaar zijn toen maar 50 zonnevlekken waargenomen.

De periode van de tweede helft van de 17e eeuw tot halverwege de 18e eeuw wordt ook wel de Kleine IJstijd genoemd. De verminderde zonneactiviteit ging toen gepaard met extreem koude winters in Europa. Op heel veel schilderijen uit die tijd zijn grote sneeuwlandschappen en dichtgevroren rivieren te zien.

Het huidige gedrag van de zon lijkt te wijzen dat er opnieuw zo'n Maunderminiumperiode zit aan te komen. "De zonneactiviteit vermindert nu wel aan een razendsnel tempo. Het is 10.000 jaar geleden dat de activiteit nog zo snel afzwakte", klinkt het. "Volgens onze schattingen is de kans een op de vijf dat we binnen de 40 jaar opnieuw in zo'n Maunderminiumfase terechtkomen."

Het is al langer bekend dat er een verband is tussen de activiteit van de zon, het aantal zonnevlekken en het weer op aarde. Verwacht wordt dan ook dat een nieuwe Mauderminimumperiode voor erg strenge winters in Europa kan zorgen. Mogelijk wordt het effect daarvan versterkt of afgezwakt door de klimaatsverandering.

Het blijft uiteraard afwachten of het effectief zo ver komt. Sommige wetenschappers schatten de kans een op de vijf dat we binnenkort opnieuw in zo'n Maunderminimumperiode terechtkomen. Anderen denken gewoon dat we het hele zonnecyclussysteem nog niet genoeg begrijpen en dat er zelfs helemaal niets gaat gebeuren.