Tweestrijd - Carl Devos

De Vlaamse (werkcheques) en Franstalige (belasting van huurinkomsten) socialisten en de socialistische vakbond (pensioensparen) brachten deze week elk een voorstel, maar veel tijd ging er niet aan verloren. Ze verdwenen snel in de grote ideeënemmer. Die zit al vol andere, van het debat afgevoerde voorstellen. Over de Grote Strategieën wordt doorgaans meer doorgeboomd.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Zoals die van De Wever. Hij herlanceerde in zijn nieuwjaarstoespraak een bekende verhaallijn: N-VA vs. PS. De reductie van quasi alle problemen en discussies tot de PS en de politieke strijd tot die tweestrijd, is niet onaardig bedacht. Zonder het in eerste instantie over staatshervorming of confederalisme te hebben, legt dit discours het communautaire thema op tafel. Niet zomaar. Het gaat over beleidsinhoud, niet zozeer over institutionele kwesties.

Wie zich in deze setting tegen de N-VA wil keren, wordt ongewild in het kamp van de PS gezet. Toch volgens de N-VA-redenering. Een positie die weinig Vlaamse en sommige Franstalige partijen willen innemen: het dubbelinterview van Beke en Michel in De Standaard is ook als een antwoord te zien op deze N-VA-zet.

Zelfs een bescheiden nuance in het voordeel van de PS klinkt al in deze sfeer verdacht, wie afstand neemt van de PS schurkt dan tegen de N-VA aan, die ter zake altijd feller kan zijn. Want bestuurt of bestuurd heeft met de PS, kan er zich volgens de N-VA niet geloofwaardig van distantiëren. Toch niet zo sterk als de N-VA.

Partij zonder bondgenoten

Maar dat is overtrokken. Alsof Open VLD of CD&V in Vlaanderen het PS-model vormen omdat ze met die partij federaal moeten besturen. De PS moet zich in Franstalig België verantwoorden voor een reeks hervormingen die tegen haar zin zijn goedgekeurd, zo absoluut is dat PS-model dus niet. De ommezijde van haar strategie is dat de N-VA wel heel diep zal moeten gaan om geloofwaardig met de PS een coalitie te vormen. 2010 all over again. En dus laat het antwoord niet lang op zich wachten: met de N-VA komt de chaos terug. Zo blijft een partij zonder bondgenoten over.

Voorzitters Beke en Michel samen in een dubbelinterview (De Standaard en Le Soir), het is eerder uitzonderlijk. Dat feit alleen al is een duidelijke boodschap: ze spreken het beeld van het zgn. voorakkoord tussen CD&V en de N-VA en de evidente anti-PS-as tussen MR en de N-VA tegen. Twee voorzitters die hun partij uit de N-VA vs. PS-format willen halen. Die onderlijnen dat Franstaligen en Vlamingen wel overeenkomsten kunnen vinden.

Twee voorzitters die van beide kemphanen afstand willen nemen om zelfstandig gezien te worden. Ze nemen hun posities in, los van de PS, zonder het federale niveau af te vallen. Wie wil kan daar nu een voorakkoord CD&V-MR in lezen. Maar dat is niet wat er staat. Vanuit hun eigen posities ontmoet hun strategie elkaar, dat is nog iets anders dan hun lot koppelen. Dat hoeven ze ook niet te doen: een regering zonder CD&V en zonder MR is heel, heel moeilijk. Zonder CD&V gewoon onmogelijk, en zonder MR aartsmoeilijk. Met de N-VA en zonder MR? Zonder de N-VA en dus met Open VLD en zonder MR?

Beiden hebben ook een boodschap voor de N-VA, in De Standaard zegt Michel: ‘In geen geval kan een communautaire eis een voorwaarde voor een regeringsdeelname worden. Van een veto tegen de N-VA is geen sprake.’ Beke wil ‘slechts een gewone meerderheid’. En belangrijker nog: ‘‘Er bestaat geen draagvlak voor de nieuwe communautaire ronde.’ Sociaal-economisch kan er gesproken worden, communautair pleiten ze voor stilte.

Sommigen lezen in dit gesprek de as voor de komende regering: CD&V-MR. Dat zij in de chaos die samenvallende verkiezingen met zich meebrengen, behoefte hebben aan wat structuur brengende ‘allianties’ is te begrijpen. Maar daarom is een dubbelgesprek nog geen voorakkoord. Al kan een nieuwe ronde speculatie nu beginnen.

Quid PS?

Bij de N-VA weten ze hoe een strategie op te bouwen. Maar geen enkele is perfect. Die van het PS vs. N-VA-model is te doorzichtig. Het debat voor de Vlaamse verkiezingen herleiden tot een debat over de PS (want die zou overal zijn) is ook te geforceerd. Het lijkt alsof de N-VA het niet over haar eigen programma wil hebben en het debat onder Vlamingen schuwt. Natuurlijk hebben Franstaligen mee bepaald wat de grenzen van bevoegdheden zijn, dus ook van wat op federaal vlak blijft, maar moet een onderwijsdiscussie dan ook over de PS gaan? Is alle Vlaamse miserie met openbare werken een gevolg van de PS? En is de N-VA dan zo’n voorstander van samenvallende verkiezingen?

Een stem voor de N-VA verzwakt ook pas na de verkiezingen, eventueel, de PS. Voordien kost de N-VA de PS geen stemmen. Wellicht integendeel, gezien de PS zich in Franstalig België als de anti-N-VA kan opstellen. Een stem voor de N-VA verzwakt de PS electoraal niet, maar wel politiek, aldus de N-VA. In de formatie, bijvoorbeeld. Dan moet de N-VA aan tafel zitten. Maar als het zo ver komt, dan sluit de N-VA een regering met de PS niet uit.

Enerzijds haalt de partij zo zwaar uit naar de PS, maar anderzijds behoort een coalitie met de PS tot de mogelijkheden. De redenering is om de N-VA zo sterk mogelijk te maken om weerwerk te bieden: dat kunnen twijfelaars, daarom geen fan van de PS, interpreteren als het recept voor vijf jaar federale miserie. Een stem voor de N-VA als garantie tegen de PS zou bv. sterker overkomen, mochten andere Vlaamse partijen erg tuk zijn om met de PS te besturen. Dat is niet het geval, op de SP.A na misschien. Maar zelfs die maakt verschil met de PS.

De enige manier om de PS niet aan de onderhandelingstafel te krijgen en de macht van de PS echt te verzwakken, is dat Franstaligen onder elkaar een meerderheid vinden zonder de PS of de PS vóór de formatie faalt: in de stembus. Daar kan de N-VA dus niet zoveel aan veranderen. Confederalisme invoeren om te vermijden dat de PS later alles terugdraait? Ook dat hangt van anderen af. Alles tegen de PS klinkt goed, maar het maakt de N-VA tegelijk ook kwetsbaar.

Defensieve angst-strategie

De N-VA-voorzitter liet in de coulissen van zijn speech in die Terzake-repo verstaan dat hij nog veel meer parlementsleden van andere partijen had kunnen overnemen. Bij Open VLD repliceerden ze gevat op die plagerij, nl. dat de besten gebleven waren. Maar ook daar hebben ze een vijand nodig. De fixatie van Open VLD op ‘de partij die het land kapot wil maken’ blijft een cruciaal onderdeel van haar strategie. Nl. kiezers waarschuwen dat de partij (N-VA) die voorstellen heeft die ook bij Open VLD te vinden zijn, een gevaarlijke partij is.

Deze defensieve angst-strategie is niet zinloos, bv. voor bepaalde ondernemers die niet ongevoelig zijn voor dat stabiliteitsargument, maar te eng en te defensief. Voor andere kiezers zegt Open VLD dan weer dat zij socialer, genereuzer en minder pijnlijk is dan de N-VA. Al die referenties naar de N-VA zijn geen substituut voor de eigen kracht van waaruit Open VLD moet strijden. De verdediging vloeit niet zomaar over in een offensieve, authentieke boodschap.

Zo bleek bij de presentatie van ‘Een beter België. Een federale toekomst voor ons land.’ De partij voelt de nood om een dominant discours te doorprikken. Om zich af te zetten tegen de gelijkschakeling van België met wat niet werkt. Een interessant politiek statement. Dat evenwel teveel het afzetten tegen een aanval is geworden.

Daarmee haalt ze ongewild weer het beeld van de PVV voor de geest, in de versie ‘Pest Voor Vlaanderen’. Dat is intellectueel niet correct, maar politiek gemakkelijk op te roepen. Open VLD als de Belgicistische partij, die dus ook alle kritiek op het federale niveau inslikt. Het positief verhaal dat Open VLD wou vertellen, dreigt zo verloren te gaan.

Zoals bv. dat federale meerderheden ideologisch, niet taalkundig, moeten zijn. Dat werd helaas voor Open VLD: besturen zonder Vlaamse meerderheid, wellicht omdat er zonder de N-VA geen mogelijk is. Dat de Vlaamse vleugel in Open VLD, o.l.v. Somers, ook alle grendels weg wil, valt ook een beetje raar in het partijverhaal dat het nu niet over staatshervorming gaat: het afschaffen van die grendels (paritaire ministerraad, tweederdemeerderheid) zou de allergrootste staatshervorming uit de Belgische geschiedenis zijn.

Wat is het nu, Open VLD met dat communautaire? Als het niet belangrijk is, waarom het er dan zo vaak over hebben? Waarom er een boek over laten maken? Want hoezeer de auteurs ook in onafhankelijkheid schreven, de partij zal niet verbaasd zijn dat de teneur van hun uiteenzetting strookt met het signaal dat ze zelf wou uitsturen. Waarom geen boek over bv. pensioenen of belastinghervormingen?

De vlam erin houden

Ook bij CD&V rolde een nieuw boek van de persen. Van Servais Verherstraeten over de staatshervorming. De partij, die benadrukt dat die hervorming grotendeels haar werk is, zoekt begrijpelijk herkenning voor deze grote en zeer betekenisvolle operatie. Die blijft wat uit. Hoewel Di Rupo I tot vervelens toe de fotomomenten organiseerde om het Vlinderakkoord (te beginnen met de ondertekening door koning Albert tot de overdracht van wetteksten aan de Minister-Presidenten, met veel ertussen) wat applaus te gunnen, is de staatshervorming wellicht geen electoraal goudhaantje.

Maar het zijn niet zozeer de specifieke hervormingen die voor CD&V interessant zijn. Wel het algemeen beeld van ‘zij die erover spreken’ en ‘zij die het doen’: de N-VA roept en balt de vuist, CD&V onderhandelt en sluit akkoorden, aldus de christendemocraten. Kiezers die het communautaire belangrijk vinden, kunnen dus ook bij CD&V terecht, die ter zake een sterkere reputatie heeft als het om het afleveren van akkoorden gaat. Dat staat tegenover de geloofwaardigheid waarmee tegen de PS gestreden kan worden … Alleen al daarom is het voor CD&V interessant om de kaars van de staatshervorming brandende te houden. Want hoeveel ‘communautaire’ kiezers er precies zijn, is moeilijk te voorspellen, maar elk deel dat daarvan naar CD&V gaat, is welkom om die 20% te halen.

De vlam erin houden, doet CD&V ook op een andere manier: op de N-VA na is CD&V de enige die expliciet nieuwe staatshervorming in het vooruitzicht stelt. De enige partij die het over confederalisme heeft. Daarover is nu een nota van vier bladzijden verschenen. Een nota van Kris Peeters. Dus belangrijk. Eindelijk is er een tekst, alleen daarom al dus relevant. Peeters zet een aantal grondbeginselen en uitgangspunten van dat positief confederalisme uiteen. Geen blauwdruk voor onderhandelingen starten of nieuwe parlementsresoluties. Daarvoor is de tekst niet concreet en praktisch genoeg. Niet dus zoals de congresteksten van de N-VA.

Het is eerder een globale, principiële onderbouw van de huidige, zesde staatshervorming. We weten iets meer over het positief confederalisme, al was veel al bekend. We kennen de richting, maar niet wat CD&V in het kader daarvan wil doen na 25 mei. Misschien biedt het inspiratie voor het princiepsakkoord over het confederalisme, dat de N-VA van haar federale coalitiepartners vraagt indien ze daar mee regeert.

Anderzijds is het begrijpelijk dat CD&V geen concrete eisen op tafel legt, bv. wat ze nog niet gerealiseerd kreeg in de zesde fase. Dat zou lezen als een lijst der mislukkingen. Het zou ook het argument onderuithalen dat eerst de zesde moet worden uitgevoerd. En vooral: na al dat werk aan de zesde moet het denkwerk over de zevende nog op kruissnelheid komen. En een draagvlak vinden. Voor het zo ver is, zijn we wellicht ten vroegste 2019.

Maar eerst is er nog 2014. Er is daarover al zoveel gesproken en gezegd, in de aanloop naar de campagne die nog moet komen. Misschien moeten we het voortaan wat vaker over concrete voorstellen hebben. Bruno Tobback had gelijk, gisteren in Terzake. Het zou beter zijn mochten we het wat minder over elkaar hebben, en wat meer over concrete oplossingen voor concrete problemen.

(De auteur is hoogleraar politieke wetenschappen in Gent.)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.