Erfgoed uit de loopgrachten - Sonja Vanblaere

Het was onlangs alweer prijs. Het agentschap onroerend erfgoed kreeg opnieuw forse kritiek, deze keer omdat het de Leuvense Bondgenotenlaan beschermt. Ivorentorenpolitiek, façadefetisjisten, satrapen, het is maar een kleine greep uit de “beledigingen”. Het agentschap is de kritiek beu en de administrateur-generaal kroop in de pen.
labels
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Lokale besturen halen wel eens uit naar het Vlaamse beleid rond onroerend erfgoed, de waardevolle landschappen, monumenten en archeologie. In essentie poneren burgemeesters dat het gewest zich minder zou moeten bemoeien. Het beknotten van vrijheid, het remmen van ontwikkelingen en het genereren van kosten zijn bezwaren die dan op tafel komen. Met deze argumenten valt vlot te scoren. Ze worden snel opgepikt in editorialen, columns en tweets allerhande.

In zo’n strijd om macht en geld zijn waarden die moeten rekenen op kennis en liefde tijdelijk kansloos. Erfgoed kan dan moeilijk optornen tegen de waan van de dag. Het vergt tijd en inzicht om de betekenis ervan te leren kennen. Het gaat om waarden als authenticiteit, diversiteit en respect, om kwetsbaarheid die moet kunnen bezinken. Het vergt ook tijd om de ‘harde return’ ervan te observeren. Zonder onroerend erfgoed is er geen erfgoedtoerisme (goed voor meer dan 600 miljoen euro) of prijkt Vlaanderen niet in de top-10 van de “Lonely Planet evenementen die de toerist in 2014 moet zien”. Erfgoed in een omgeving doet de gemiddelde vastgoedprijs stijgen. En zorg dragen voor erfgoed creëert duizenden werkplaatsen.

Erfgoedzorg heeft dus een plek in onze maatschappij. Wij voelen ons thuis in een omgeving rijk aan geschiedenis. Wanneer je er dagelijks in leeft valt het nauwelijks op. Je beseft het vooral wanneer je lang ergens vertoeft waar die historische context ontbreekt.

Moeilijk evenwicht

Die context bewaren gaat niet vanzelf. Veel belangen bepalen mee of iets voldoende draagkracht heeft om overeind te blijven in de voortdurende transformatie van onze omgeving. Zoveel generaties voor ons hebben hun verblijf hier vorm gegeven en sporen nagelaten. Vaak herkenbaar, soms ook verrassend anders. Dat maakt het boeiend en inspirerend. En ja, ook wij hebben zeker het recht onze sporen na te laten. Geen erfgoedzorger die dat betwist. Consulenten van het agentschap Onroerend Erfgoed staan met beide voeten in de realiteit en houden voortdurend rekening met nieuwe maatschappelijke noden. Het is vooral een kwestie van evenwicht. Tussen behoud en ontwikkeling en tussen persoonlijk en collectief belang.

Dat evenwicht zit ook in het beleid van de stok en de wortel. Van eigenaars van erfgoed hopen we dat ze er trots op zijn en er liefdevol mee omgaan. Maar we verwachten vooral dat ze deze collectieve waarden met respect behandelen. Daarvoor voorzien we jaarlijks 65 miljoen euro steun en overleggen we met onderzoekers, architecten, ontwerpers, maar ook met bedrijfsleiders, eigenaars, ambtenaren en bewindslui.

Een evenwichtsoefening eindigt nooit. Telkens opnieuw zullen we samen moeten onderzoeken wat betekenis heeft, welke tekens we willen behouden. Erfgoedzorgers spelen voor de gemeenschap een voortrekkersrol en ontwikkelen antennes voor erfgoed dat gekoesterd wordt of daarvoor potentieel heeft. Zij helpen er voor zorgen dat de betekenis ervan doordringt in de samenleving. Behoud van erfgoed is maar gegarandeerd wanneer een gemeenschap het adopteert. Laten we dus met alle overheden werk maken van geïnformeerde dialogen. Een goed ingelichte burger kan een beter oordeel vormen, overtuigd worden, en daardoor ook meer leren genieten van wat is overgeleverd: een gezellige stadskern, een mooi dorpsgezicht, een imposant kasteel in de buurt.

Loopgrachten

Het zou dus niet in de eerste plaats moeten gaan over wie zich waarmee bemoeit, maar over inhoud en betekenis. De Bondgenotenlaan is hét Leuvense toonbeeld van de groei van de stad na de middeleeuwen. Ze vormt de verbinding tussen de moderne tijd, met het treinstation als symbool bij uitstek, en het oude historische centrum. Het is tegelijk een toonbeeld van de levenskracht van de stad, waarmee na de Eerste Wereldoorlog de grotendeels verwoeste huizen weer zijn opgebouwd. En het is een prachtige ontvangstruimte voor de vele bezoekers van Leuven die vaak speciaal komen om van dit historisch kader te genieten. Laten we de inwoners en al wie daar over de vloer komt dus vertellen over de waarde van een laan, en wat er zich historisch heeft afgespeeld. Daar kan de stad een warmere plek van worden.

Ziedaar een mooie opdracht voor samenwerking tussen stad en gewest. Erfgoed is per definitie een gedeelde waarde. Waarden delen vergt vertrouwen en respect. Met een stellingenoorlog komen we er niet. Laten we de loopgrachten verlaten, samen ons erfgoed koesteren en het mee inzetten om onze toekomst verder vorm en kleur te geven.

Sonja Vanblaere is administrateur-generaal van het agentschap onroerend erfgoed.
 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.