Zijn de Fransen homohaters? - Marc Hooghe

Het homohuwelijk is ongeveer het meest concrete wat president Hollande tot nu toe gerealiseerd heeft in Frankrijk. Juist daarom wordt dat thema ook het doelwit van de harde oppositie tegen Hollande.
labels
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Het zal u misschien verwonderen, maar in het buitenland heeft ons land soms een wat bedenkelijke libertaire reputatie. België, is dat niet het land waar homo’s en lesbiennes al lang met elkaar kunnen trouwen, waar euthanasie toegelaten is, en waar men dat nu zelfs wil uitbreiden naar minderjarigen die ondraaglijk fysiek lijden? Al die wetswijzigingen zorgen ook bij ons af en toe voor een pittig debat, maar je krijgt niet de indruk dat er bijzonder veel mensen van wakker liggen. In meer conservatieve landen als Groot-Brittannië of de Verenigde Staten zou geen enkele politicus het in zijn hoofd halen uit te pakken met dit soort ‘radicale’ voorstellen.

Toch zijn de Belgen op zich niet uitzonderlijk. In Europees vergelijkend onderzoek over waarden behoort ons land meestal tot de middenmoot. Dat is ook zo als het over rechten voor homo’s en lesbiennes gaat. In de Europese ‘Social Survey’ zegt 87 % van de Belgen dat homo’s en lesbiennes gewoon moeten kunnen leven zoals ze willen. België zit daarmee ongeveer op hetzelfde niveau als Zwitserland of Noorwegen.

Maar wat opvallend is: ook in Frankrijk stemt 82 % van de respondenten in met dezelfde stelling. Het idee dat je tegenwoordig soms hoort verkondigen, als zou Frankrijk een reactionair en conservatief land zijn geworden, is dus gewoon niet waar. Uit alle ernstig opinieonderzoek dat de afgelopen tien jaar is gebeurd, blijkt keer op keer dat Frankrijk een ‘normaal’ Europees land is, en over de meeste zaken denken de Fransen niet fundamenteel anders dan de Duitsers of de Belgen. Het idee dat de Franse samenleving een broeihaard is van homohaat, is dus gewoon fout.

Politieke entrepreneurs

Hoe kunnen we dan toch verklaren dat plannen voor een nieuwe familiewetgeving zorgen voor gewelddadige betogingen in Parijs, terwijl vergelijkbare plannen in ons land alleen maar leiden tot wat krantenpolemieken? Dat heeft vooral te maken met de aanwezigheid van groepen en organisaties die rond een thema willen en kunnen mobiliseren. In het jargon van de politieke wetenschappen hebben we het dan over ‘politieke entrepreneurs’, die er al dan niet in slagen een latent ongenoegen te vertalen naar politieke actie. Het verschil is dat de politieke entrepreneurs in Frankrijk op het homohuwelijk zijn gesprongen, terwijl er in België andere thema’s worden gezocht om de onvrede te vertolken.

Dat is ooit anders geweest: in de periode 1971-1990 kwam het ook in ons land tot grootschalige betogingen in de abortuskwestie. Vanaf 1990 is dat thema echter grotendeels verdwenen van de betogingskalender. Als je de memoires van oud-premier Jean-Luc Dehaene leest, wordt ook duidelijk waarom. Dehaene schrijft duidelijk dat er ruimte was voor een compromis, maar hij beschuldigt er uiteindelijk een aantal reactionaire senatoren van zijn eigen partij van elk compromis onmogelijk te hebben gemaakt: “Zelfs het officiële CVP-standpunt ging voor hen te ver.” Het kwam uiteindelijk dus niet tot een compromis: “Daar had de CVP-Senaatsfractie door haar stugge houding veel toe bijgedragen.” Sindsdien is het voor de christendemocraten duidelijk geworden dat er niet veel eer te behalen viel uit dit soort debatten, en de partij heeft sindsdien nooit meer echt haar duivels ontbonden om dat soort hervormingen tegen te houden. Zeker voor Dehaene waren er wel andere prioriteiten.

Ook kardinaal Danneels heeft er altijd voor gekozen de kerk in het midden te houden, en hij is nooit frontaal in de aanval gegaan tegen de hervormingsplannen onder premier Verhofstadt. Kortom: in België is er eigenlijk geen enkele grote organisatie die echt wil mobiliseren tegen zaken zoals abortus of het homohuwelijk.

Een bonte coalitie

In Frankrijk is dat helemaal anders, en je krijgt een heel bonte coalitie van rechtse katholieken, gematigd rechts en het Front National. Vreemd genoeg ontmoeten die elkaar in de straten van Parijs, om te protesteren tegen wat voor hen blijkbaar een doembeeld is van twee moeders die samen hun kinderen opvoeden. In werkelijkheid woont hun echte vijand enkele honderden meters verderop, in het Elysée. De haat tegen president Hollande is inderdaad bijzonder groot geworden. De peilingen van het bureau IFOP laten maand na maand een dalende lijn zien: in mei 2012 had 60 procent van de Fransen nog vertrouwen in Hollande, bij de laatste peiling was dat gezakt tot een magere 20 procent en er is geen enkele aanwijzing dat die dalende trend zal stoppen.

Hollande krijgt bijzonder veel verwijten naar zijn hoofd geslingerd. In de eerste plaats natuurlijk dat hij er maar niet in slaagt de werkloosheid onder controle te krijgen. Maar hoe demonstreer je tegen een werkloosheidsgraad van 10,5 procent? De meeste verkiezingsbeloftes van kandidaat Hollande zijn niet of onvolledig uitgevoerd, en met een beetje cynisme zou je kunnen zeggen dat het homohuwelijk nog zijn meest zichtbare verwezenlijking is. Voor de oppositiekrachten is het dan ook dankbaar om uitgerekend dat thema te kiezen om te mobiliseren.

Het homohuwelijk en de nieuwe familiewet zijn bovendien ideale onderwerpen voor de oppositie. Zolang het gaat om immigranten en over de islam, blijft het Front National gegarandeerd geïsoleerd staan. Niemand wil in hun gezelschap gezien worden als het over dat soort thema’s gaat. Maar als het gaat over het verdedigen van het traditionele gezin, dan is het Front National wel opeens salonfähig en krijg je heel vreemde en bonte coalities aan de rechterzijde.

Het is dus verkeerd te stellen dat de Fransen reactionaire ideeën zouden hebben. Maar Frankrijk verkeert wel in een malaise, door de aanhoudende hoge werkloosheid, het verlies aan aanzien in Europa, de toenemende armoede en het gebrek aan leiderschap. In andere landen leidt een dergelijke explosieve populistische mix tot euroscepticisme, of tot nationalisme, of vreemdelingenhaat. In Frankrijk is het homohuwelijk het doelwit geworden van dat maatschappelijk onbehagen. Maar dat betekent niet dat alle Fransen opeens homohaters zouden zijn geworden.

De auteur is gewoon hoogleraar politieke wetenschappen aan de KU Leuven.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.