Privatisering of commercie in de zorg? Guy Janssens

De zorgsecor in Vlaanderen evolueert snel. Het dossier van het Forensisch Psychiatrisch Centrum in Gent is bijna rijp om te worden beslist. Het is een dossier dat heel wat emoties heeft losgeweekt omdat er een consortium in het spel is dat bij ons vooral bekend is door de maaltijdcheques. Volgens sommige krantenberichten zou dat consortium zelfs in pole position liggen om de offerte binnen te halen. De immobiliënsector investeert in rusthuizen omdat die een gewaardborgde ‘return on investment’ bieden: er kunnen huurcontracten op lange termijn worden afgesloten. Leegstaande kantoorpanden zijn gegeerd om te verbouwen tot rusthuizen. De kantoormarkt is grillig, de sector van de rusthuizen is een groeier.
labels
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Commercialisering van de zorg was tot voor kort een taboe. Rusthuizen, ziekenhuizen, psychiatrische instellingen waren, en zijn nog altijd voor en heel groot deel het speelveld van OCMW’s en organisaties die vroeger, zoals dat heette aan ‘liefdadigheid’, deden. Meestal vzw’s met een christelijke stempel. Waarbij ‘christelijk’, in België moet worden verstaan als ‘katholiek’, in tegenstelling tot Nederland. Vzw’s zijn verenigingen zonder winstoogmerk. Dat wil zeggen dat de eerste doelstelling van de organisatie niet is winst maken. Maar dat wil niet zeggen dat er ook geen winst wordt gemaakt, of beter, dat er jaarlijks exploïtatie-overschotten worden geboekt.

De commerciële uitbater daarentegen moet winst maken die naar de aandeelhouders gaat. Daar wordt het uiteindelijk doel dus niet beter van. Of toch? Professor Marc De Vos van de UGent en van de denktank Itinera zegt in De Vrije Markt dat winst nodig is om de economie te doen draaien: de overheid heft er belastingen op die dan worden gebruikt om een aantal maatschappelijke noden te vervullen.

Ethisch aspect

‘Je kan winst maken op twee manieren. Ofwel maak je winst omdat je beter bent, goedkoper voor dezelfde kwaliteit, betere kwaliteit, en dan is de winst toegevoegde waarde. De cliënt die het product of de dienst krijgt wordt er beter van, en de leverancier van dienst of product wordt er beter van’.

‘Met pure commercialisering van de zorg heb ik een probleem’ zegt Raf De Rycke van de vzw Broeders van Liefde, die in Vlaanderen een groot deel van de zorgsector in handen heeft. ‘Je mag gezondheid en welzijn niet zonder meer overleveren aan de vrije markt. Er is een ethisch aspect aan verbonden.

Vzw’s als Broeders van Liefde boeken dan misschien geen ‘winst’ in de puur commerciële zin van het woord, er worden ook wel overschotten gerealiseerd. ‘Er zijn binnen onze organisatie instellingen die verlieslatend zijn, er zijn er ook die overschotten boeken’ zegt De Rycke. ‘Om de continuïteit van de organisatie te verzekeren moeten je ervoor zorgen dat je voldoende buffers hebt, je moet nieuwe projecten kunnen opstarten, je moet een sociaal passief kunnen aanleggen, de banken willen een gezonde financiële structuur zien als je ben hen komt aankloppen. Het fundamentele verschil is dat die overschotten niet uitgekeerd worden aan aandeelhouders. Die worden opnieuw geïnvesteerd in de organisatie voor het maatschappelijk doel’.

Transparante regels

‘De vraag is hoe de winst wordt gerealiseerd’, zegt Raf De Rycke. Vloeit die voort uit besparingen of omdat er hogere bijdragen worden gevraagd aan de cliënt. Of worden de grootste risico’s afgestoten en enkel de lucratieve cliënten overgehouden?

‘Cruciaal is de controle’ zegt Marc De Vos. De overheid moet er voor zorgen dat er duidelijke transparante regels zijn voor kwaliteit, dat er gecontroleerd wordt, en moet ervoor zorgen dat subsidies naar de zorg gaan en niet naar de gebouwen’.

Terug naar het nieuwe psychiatrisch centrum van Gent. Dit voorjaar moet dat operationeel zijn en moet de uitbater gekend zijn. Het Franse bedrijf Sodexo is een grote dienstverlener in de hotelsector. Het heeft ook ervaring in de uibating van gevangenissen. Het ‘hotel’gedeelte, dat wil zeggen alles wat te maken heeft met het logement en de voeding van geïnterneerden en gevangenen van zo’n exploïtatie heeft dan ook geen geheimen voor Sodexho. Iets anders is de eigenlijke begeleiding van de geïnterneerden in Gent. Daarvoor is Sodexo scheep gegaan met twee Nederlandse organisaties die in eigen land expertise hebben met de behandelingen van psychiatrische patiënten en ‘tbs’sers, mensen die door het gerecht worden geplaatst in gesloten instellingen. In België heet dat geïnterneerden. Die gespecialiseerde instellingen zijn Parnassia en Kijvelanden. Beide organisaties hebben de nodige expertise op het vlak van (forensische) psychiatrie.

De twee groepen kunnen niet verschillender zijn van elkaar: de eerste groep met o.m. OCMW-Gent en de Broeders van Liefde zijn gepokt en gemazeld in het beheer en de exploïtatie van ziekenhuizen en psychiatrische instellingen in België, de tweede groep rond Sodexo brengt commercie in de sector. Met twee Nederlandse specialisten die wellicht een ander soort expertise meebrengen. Over enkele weken weten we wie het haalt.

(Guy Janssens is presentator van het sociaaleconomisch magazine De Vrije Markt.)