50 jaar migratie: valt er iets te vieren? - Rachida Lamrabet

Officieel zijn we al vijftig jaar samen, dat is een heus gouden huwelijk. Er waren mooie momenten, maar er waren ook minder mooie momenten.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Een gedwongen huwelijk?

Er is in die vijftig jaar een berg aan boeken en academische proefschriften geschreven over de moderne migratie.
We zijn herhaaldelijk bevraagd geweest over wat we nu vonden van dat samenleven.
De meest recente bevraging is de Vlaamse Migratie- en Integratiemonitor van 2013, een tweejaarlijks rapport dat administratieve en andere statistische gegevens over migratie- en integratieprocessen van vreemdelingen en personen van vreemde herkomst in Vlaanderen bundelt. Daaruit zou blijken dat de helft van de Vlamingen liever geen buren van vreemde afkomst heeft. Met deze resultaten lijkt onze liaison verdacht veel op een gedwongen huwelijk. Maar is dat wel zo?
 

Een verstandhuwelijk

De Marokkaanse en de Turkse migratie naar België was er eentje van wederzijdse noodzaak; de enen wilden weg van de plek waar er een morgen was die niets te bieden had, hoe hard ze ook probeerden en de anderen zagen een morgen gloren die geweldig veelbelovend was maar die ze zonder hulp onmogelijk konden binnen halen.

En dus repten Westerse bedrijven zich naar Noord-Afrika en Turkije om sterke en gezonde mannen te ronselen. De eerste Marokkaanse migranten kwamen hier al eind jaren vijftig naar toe, lang voor Léon Servais et Thami Ouezzani, de ministers van arbeid van respectievelijk België en Marokko op 17 februari 1964 het verdrag voor de tewerkstelling van Marokkaanse werknemers in België ondertekenden.

De mannen werden gewogen en er werd in hun mond gekeken en als ze sterk genoeg waren kregen ze een stempel, niet op hun lichaam, maar in hun gloednieuw paspoort. Dat was het ticket naar de steenkoolmijnen, de fabrieken en de tuinbouw. Ze legden metrostations en autowegen aan, ze bouwden viaducten en bruggen. Enige kennis van de taal of van de gebruiken van het land van tewerkstelling was absoluut geen voorwaarde. Neen, een gedwongen huwelijk was het niet, hoogstens en verstandshuwelijk.

Toen de vette jaren voorbij waren

Er is in die vijftig jaar veel gebeurd en er is veel gezegd, veel gepraat over de migranten maar nog veel te weinig met hen. Er is veel verondersteld. Zo veronderstelde men dat de arbeidsmigranten na geleverd werk zouden vertrekken.

Dat terugkeeridee is pas ergens halverwege de jaren tachtig opgegeven. Een laatste stuiptrekking van dat idee was de zogenaamde oprotpremie. Een premie die de overheid bereid was te betalen aan migranten die ingingen op het verzoek van de overheid om met hun gezin terug naar het land van herkomst te verhuizen. De jaren tachtig hadden hun intrede gedaan, de vette jaren waren voorbij, er was geen werk meer en het eigen volk kwam op de eerste plaats.

Het was ook in die jaren dat de politiek ontdekte dat het migrantenvraagstuk electoraal winstgevend was omdat het een simpele verklaring kon geven voor complexe maatschappelijke problemen. Migranten werden een politiek onderwerp zonder dat de migranten zelf een politiek weerwoord konden bieden want ze hadden geen stemrecht en de toegang tot de Belgische nationaliteit was niet zo evident.

Een andere naam

Het werd toen ook duidelijk dat dat werkvolk meer was dan een paar sterke handen. Er kleefden aan die handen ook mensen, met een taal, een cultuur en een levensbeschouwing. Het waren mensen die ondertussen een paar decennia in België leefden, wier kinderen hier geboren waren en die ondertussen burgers van dit land werden.

Eigenaardig genoeg werden ze niet zo genoemd. Het onderscheid tussen de oorspronkelijke bewoners en die eerste migranten werd bewust in leven gehouden door bijvoorbeeld veel energie te steken in het verzinnen van benamingen voor deze mensen;
Vreemdeling, migrant, etnisch-culturele minderheid, nieuwe Belgen, Belgen van vreemde origine.
Allochtoon.

De halsstarrige weigering deze mensen gewoon als burgers te benoemen is nefast gebleken voor ons als samenleving. Hoe we iets benoemen is niet vrijblijvend, woorden hebben een invloed op hoe de werkelijkheid vorm krijgt. En als we het systematisch over de Ander hebben en een semantisch onderscheid maken tussen wij en zij, en als we dat lang genoeg doen, bijvoorbeeld vijftig jaar lang, dan creëren we een gespleten samenleving.

Een gespleten samenleving

Aan de ene kant de werkelijkheid van de migrant en zijn nakomelingen die de belichaming is van de absolute andere, met een vreemde taal, cultuur en geloofsovertuiging en aan de andere kant de werkelijkheid van de oorspronkelijke inwoner die wijsgemaakt wordt dat hij de enige legitieme erfgenaam is van dit land. Die semantische segregatie trok een scheidingsmuur op tussen verschillende bevolkingsroepen die de vorming van een gemeenschap van mensen in de weg stond.

De vraag is natuurlijk of het dat is wat gewenst is, een gemeenschap van burgers zonder onderscheid. Soms heb ik daar zeer sterk mijn twijfels over, vooral de politiek is soms verbijsterend kortzichtig. Ik vond bijvoorbeeld de verklaring van de Duitse Bondskanselier Merkel, al snel nagebauwd door andere Europese leiders, dat de multiculturele samenleving mislukt was een onzinnige en onverantwoordelijke uitspraak. Het was het zoveelste bewijs dat de politiek geen flauw benul heeft van de dynamiek van migratie, van de opportuniteiten van diversiteit en de kracht van een solidaire samenleving. Een samenleving is een work in progress.

Deze uitspraak toonde ook aan dat politici niet verder keken dan de volgende verkiezingsslag waarbij het vooral zaak is om over complexe zaken, overgesimplifieerde uitspraken te doen. Het is soms onthutsend hoe helder de boodschap is van bepaalde politieke partijen. Er is een wij en er is een zij.

Wij en zij

En Wij dat is de autochtone meerderheidsgroep, die heeft altijd het recht om haar wil en regels aan de nieuwkomers op te leggen. En Zij dat zijn de zogenaamde nieuwkomers of nakomelingen van nieuwkomers tot in het zevende knoopsgat en die moeten zich maximaal aanpassen en proberen zoveel mogelijk niet op te vallen en geen gekke dingen vragen die te maken hebben met niet-Westerse gebruiken en tradities, want op de tolerantie van die oorspronkelijke bewoners zit geen eeuwige rek. Het is een daadkrachtige boodschap.

Angst aanjagen

Wat migratie mij heeft geleerd is dat democratische staten niet te beroerd zijn om hun eigen democratische principes overboord te gooien om maar niet al te veel culturele en identitaire diversiteit toe te staan.

En wat migratie mij ook heeft geleerd is dat wie nu in de meerderheid is, dat morgen niet langer is. Iedereen wordt een minderheid. Deze realiteit wordt door sommigen gebruikt om angst te zaaien. maar als je een retoriek van de angst hanteert en het hebt over een massale migratie, een toevloed, en een gevaar, als je het hebt over een land dat onder de voet gelopen wordt door vreemd volk en als je blijft herhalen dat diversiteit alleen maar ellende brengt en verloedering, dan is angst de logische uitkomst.

Als je dit soort van taal gebruikt dan is er geen andere uitkomst dan dat het achterdocht en tweedracht veroorzaakt, dat het haat zaait. De grootste politieke fout van vandaag is net dat cultiveren en aanwakkeren van de angst voor de zogenaamde Andere.

Op korte termijn levert deze retoriek van de haat en de angst wel electorale vruchten op, maar op lange termijn zal blijken dat het bittere vruchten zijn, te giftig om er een gemeenschap mee te voeden, laat staan er een democratische en solidaire samenleving mee te maken.

De tijd dringt

We staan voor grote uitdagingen, maar niets is onmogelijk. Laten we beginnen met elkaar eindelijk bij naam te noemen, als medeburgers van een gedeeld land. En laten we ditmaal niet veel tijd verspillen, vijftig jaar is te lang, de tijd dringt.

(Rachida Lamrabet is schrijfster.)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.

Meest gelezen