Is "In Vlaamse velden" (een beetje) plagiaat? - William Van Laeken

Het beste van ‘In Vlaamse Velden’ moet nog komen. Op de site van de voormalige suikerfabriek in Veurne, een groot, zanderig terrein, werden de scènes gedraaid van de gruwelijke loopgravenoorlog van ’14-’18 en daar hebben we nog wat van tegoed. In één ervan schreeuwt een Waalse officier ‘Bayonette au canon!’, als de bajonetten op hun plaats zitten weerklinkt een fluitsignaal, klauteren de soldaten uit de loopgraaf, stormen op de vijandelijke linies af en worden vervolgens bijna allemaal door Duitse mitrailleurs neergemaaid.

Wie zonder zonde is

Ik werd door een vriend gewezen op de opvallende gelijkenis met de loopgravenscène uit Un long dimanche de fiançailles, een prachtige Franse film uit 2004. ‘Zelfde woorden, zelfde timing, zelfde filmshots’ mailde hij mij, volgens hem een duidelijk geval van ‘copy-paste’. Mijn sussende woorden dat het er aan de Somme wel ongeveer aan toe zal zijn gegaan als aan het IJzerfront en dat er geen twintig manieren zijn om dit toppunt van menselijke tragiek in beeld te brengen maakten weinig indruk op hem. Plagiaat!

Zelf ben ik minder streng in mijn oordeel. Wie zonder zonde is… In sommige Panorama-reportages smokkelde ik wel eens beelden binnen die geïnspireerd waren op wat ik bij anderen had gezien, meestal door mij bewonderde reportagemakers van de VPRO. Zij filmden bijvoorbeeld graag vanuit een rijdende auto, ik zeurde zolang aan de kop van mijn cameraman tot hij het ook deed. In Berlijn beklommen we eens de Teufelsberg in de hoop er kinderen aan te treffen die aan het vliegeren waren. Ik had dat eerder gezien in een reportage van documentairemaker Cherry Duyns, een beeld dat zwanger was van betekenis want onder die kunstmatige Teufelsberg ligt meer dan twintig miljoen kubieke meter oorlogspuin. Wij hadden pech, er waren die dag geen kinderen. Nog in Berlijn kostte het mij een halve dag telefoneren om op het dak van het Europa-Center de draaiende Mercedes-ster te mogen filmen. Ik wilde per se zo dicht mogelijk bij dat reusachtig gevaarte staan, symbool van het naoorlogse Duitse Wirtschaftswunder, om de ster in superclose te kunnen filmen. Ook die truc had ik van ergens gejat, al weet ik nu niet meer waar. Waarmee ik maar wil zeggen, televisiemakers moeten de mosterd érgens halen.
 

Stelen als de eksters

Televisiereportages hebben uiteraard weinig met kunst te maken, maar in de Kunsten-met-een- hoofdletter is dat niet zo anders. Leentjebuur spelen bij anderen, het gebeurt voortdurend. Wat de literatuur betreft las ik destijds met veel instemming wat schrijver-journalist Piet de Moor daarover zegt in zijn prachtige bundel notities, Grimmig heden. Bertolt Brecht en Thomas Mann beschouwden de wereldliteratuur als ‘een openbare tuin waaruit iedereen naar hartenlust kan plukken’. Thomas Mann noemde zijn boeken schertsend ‘een hogere vorm van afschrijven’. Nog een mooie bij Piet de Moor, uit de muziek dit keer: de Duitse barokcomponist Georg Friedrich Telemann was verrukt toen hij merkte dat zijn nog beroemdere tijdgenoot Händel een passage van hem gewoon had overgenomen. Hij was zo gevleid dat hij Händel daarvoor bedankte. In Lettergrepen, zijn onlangs verschenen notities, komt De Moor nog een keer op het thema plagiaat terug: ‘Het leven is één en al plagiaat, ook en vooral als dat leven een kunstwerk is. Bovendien is elke vorm van artistiek plagiaat een vorm van eerbetoon aan de geplagieerde.’ We zijn stelende eksters, concludeert hij.

Oordeel zelf

Zijn de makers van In Vlaamse velden eksters die hun loopgravenscène zijn gaan stelen bij Un long dimanche de fiançailles? Oordeel zelf.

Bij het bekijken van deze scènes vroeg ik mij trouwens af hoelang het nog zal duren voor één of andere frontsoldaat zijn smartphone bovenhaalt, deze waanzin opneemt en daarna, gesteld dat hij het overleeft, zijn filmpje met ons deelt op Youtube. Pas dan zullen we bij benadering weten in wat voor hel onze (over)grootvaders toen terecht zijn gekomen. Want cinema blijft cinema.

William van Laeken, oud-journalist van de VRT
 

Meer nieuws

lees ook