Geïnterneerden zijn niet langer afval - Philip Heymans

Het gebeurt niet elke dag: goed nieuws over geïnterneerden. Of toch: over mid-security geïnterneerden. Dat zijn mensen voor wie een psychiatrische behandeling mogelijk is, maar wel in goed beveiligde omstandigheden. Ze kunnen dus niet terecht in een gewoon psychiatrisch ziekenhuis, omdat ze een te groot risico vormen.
labels
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Voor hen zijn er op dit ogenblik drie forensische psychiatrische ziekenhuizen in Vlaanderen: in Bierbeek, Rekem en Zelzate. Het aantal plaatsen is met andere woorden beperkt, en dat verklaart waarom honderden van die geïnterneerden soms jarenlang in een gewone gevangenis zitten, zonder enige psychiatrische hulp en logischerwijs dus ook zonder enig perspectief op genezing en vrijlating.

Het is dus mogelijk

Maar voor degenen die wél een plaats vinden in één van die drie instellingen, zijn er dus goede perspectieven. Dat is voor het eerst aangetoond in een studie van Kefor, het Kenniscentrum Forensisch Psychiatrische Zorg. Zij hebben alle geïnterneerden bestudeerd die sinds 2001 een behandeling doorlopen hebben – een zeshonderdtal mensen. Negen op de tien van hen kwamen na hun vrijlating niet meer met justitie in aanraking. Als je er degenen aftrekt die enkel een verkeersboete opliepen, dan is het cijfer nog indrukwekkender.
Ook in vergelijking met het buitenland doen we het goed.

Terzijde: voor gevangenen bestaan zulke recidivecijfers nog altijd niet. We weten dus niet of ons gevangenissysteem helpt om mensen op het rechte pad te brengen. Voor geïnterneerden bestaan de cijfers nu voor het eerst – maar de centra in Bierbeek, Rekem en Zelzate bestaan dan ook nog geen 15 jaar. Ons gevangenissysteem is al iets ouder.

Met vallen en opstaan

Het kan dus: mensen die onder invloed van een geestesstoornis een misdrijf begaan, weer op het rechte pad helpen. Voor de meeste geïnterneerden is het een traject met veel vallen en opstaan, met nieuwe kansen en oude gewoontes. Opvallend veel van hen – iets meer dan de helft – worden trouwens in de loop van hun behandeling opnieuw opgesloten in de gevangenis.

Soms omdat ze een nieuw misdrijf begaan, vaker omdat ze zich niet aan hun voorwaarden houden. Ze hebben alcohol gedronken, terwijl dat niet mocht. Of ze hebben zich niet bij hun justitieassistent gemeld toen dat moest. Geen strafbare feiten, maar het mag niet. En dan is de Commissie ter Bescherming van de Maatschappij (CBM), die bevoegd is voor de geïnterneerden, meestal streng. Om de maatschappij te beschermen, wat uiteraard haar doel is.

Maar het heeft ook minder goede effecten, want vaak betekent het dat een geïnterneerde niet langer wordt behandeld, en dus opnieuw in een uitzichtloze situatie belandt. Verder onderzoek moet nu uitwijzen waarom de CBM soms een geïnterneerde opnieuw laat opsluiten, en soms zijn behandeling laat voortzetten. En of er alternatieven zijn, zoals een specifieke behandeling voor high-security geïnterneerden. Die is er nu niet in ons land, waardoor de zwaarste gevallen meestal gewoon in de gevangenis blijven.

Het nieuwe centrum in Gent

De nieuwe Forensische Psychiatrische Centra (FPC’s) in Antwerpen en Gent zouden die leemte moeten helpen opvullen. Bij de eerstesteenlegging van het FPC op de Antwerpse Linkeroever, gisteren, werd nog gezegd dat er plaatsen voorzien zijn voor geïnterneerden met een hoog risicoprofiel. Dat centrum moet halfweg 2016 opengaan. Het FPC van Gent is zo goed als klaar. In principe zou het binnenkort de eerste geïnterneerden kunnen opvangen, alleen is er nog geen uitbater aangewezen.

De regering moet nog beslissen welke van de twee kandidaat-uitbaters de opdracht zal krijgen: een privé-groep (Parnassia-Securitas), of een semi-privé-groep (een platform waarin onder meer de Broeders van Liefde, de stad Gent en de Universiteit Gent zitten). Die keuze laat langer dan gehoopt op zich wachten. En pas als die gemaakt is, zal duidelijk worden welk soort geïnterneerden in Gent terecht kan.

Een schrijnende toestand rechtgezet

In elk geval zullen er de komende jaren honderden geïnterneerden uit de gevangenis worden gehaald (180 in Antwerpen, 300 in Gent). En daarmee wordt een jarenlang schrijnende toestand, onder meer dankzij de druk van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, voor een stuk rechtgezet. Nu blijkt dat veel geïnterneerden ook daadwerkelijk iets hebben aan die behandeling, kan dat een argument zijn om ook de laatste ontoerekeningsvatbaren een plaats te geven waar ze terechtkunnen.

 

(Philip Heymans is gerechtsjournalist bij VRT Nieuws.)