Matteo Renzi legt de lat bangelijk hoog - Mieke Strynckx

Matteo Renzi, de nieuwe premier van Italië, heeft de lat voor zichzelf bijzonder hoog gelegd. In enkele maanden tijd wil hij zowat alles hervormen. Eén (mega)hervorming per maand belooft hij. Institutionele hervormingen, justitie, overheidsadministratie, een nieuwe kieswet, hervorming van de arbeidsmarkt en de fiscaliteit. Grondige hervormingen, en er is bovendien haast bij. De Italiaanse revolutie volgens Renzi, tegen het einde van zijn ambtstermijn zou Italië een heel ander land moeten zijn. Renzi barst dus van ambitie, maar zijn zijn beloftes ook haalbaar?
labels
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Een ambitieus programma

Meteen na zijn machtsgreep kondigde Renzi zijn ambitieuze programma aan. Nog in februari zou hij werk maken van een plan voor institutionele hervormingen en de hervorming van de kieswet. In maart zou hij de arbeidsmarkt aanpakken, in april de overheidsadministratie, en in mei de fiscaliteit. Toen hij het vertrouwen vroeg aan het parlement, kondigde hij ook nog hervormingen aan bij justitie en onderwijs. Als Renzi dat allemaal zou kunnen bereiken in de vier jáár die deze regering in principe nog heeft, zou dat al een hele krachttoer zijn. In vier maanden is dat uitgesloten.

De stempel van Renzi

Over de inhoud van zijn plannen zwijgt Renzi vooralsnog. Op welke manier hij zijn plannen wil verwezenlijken, is evenmin duidelijk. Renzi sloot eerder al een akkoord over de te hervormen kieswet met Forza Italia van Silvio Berlusconi, tegen de zin van zijn toenmalige premier en partijgenoot Letta. Forza Italia zit in de oppositie. Denkt Renzi voor andere hervormingen ook aan zulke wisselmeerderheden? Zijn zijn coalitiegenoten daar wel voor te vinden? Gaat hij zijn eigen plannen doordrijven, welke meerderheid er zich ook voor aandient? Is het denkbaar dat hij bijvoorbeeld ook over justitie een akkoord zou sluiten met Berlusconi, die toch grote belangen heeft op dat vlak? We weten het niet.

Duidelijk is wel dat Renzi een grote autonomie voor zichzelf voorbehoudt. Hij heeft geen vicepremiers in zijn regering. Zijn ploeg is relatief jong en in heel wat gevallen onervaren. Hij heeft de ploeg hoogstpersoonlijk samengesteld. Hij neemt ook persoonlijk de verantwoordelijkheid voor de hervormingen op zich, en wil daar naderhand zelf op afgerekend worden. Als Renzi slaagt, dan komt de pluim op zijn hoed, faalt hij, dan is het ook zijn eigen schuld, zo heeft hij laten weten.

Waar Monti faalde...

Matteo Renzi gokt, en zet hoog in. Ook de technische regering van oud-premier Mario Monti had een soortgelijk programma. Maar Monti faalde jammerlijk, hij kreeg de tegengestelde belangen van links en rechts, die samen in zijn regering zaten, niet verzoend. Hoeveel hij ook het trucje van de vertrouwensstemming toepaste, een trucje waardoor hij zijn regering telkens dwong te kiezen: voer mijn plannen uit, want anders valt de regering. De eurocrisis woedde toen volop, de val van de regering zou Italië weer in het hart van de storm doen belanden. Maar Monti kreeg de crisis er niet onder. De Italianen voelden alleen maar besparingen, en geen wezenlijke veranderingen. De schuld van het land bleef stijgen, de werkloosheid, vooral bij jongeren, ook.

Waarom zou Renzi slagen waar Monti gefaald heeft? Ook hij en zijn regering zijn niet door het volk verkozen. Ook Renzi heeft een regering waarin rechtse én linkse partijen het met elkaar moeten vinden. En Renzi heeft bovendien heel wat minder ervaring dan de oude Monti, die Europees commissaris was geweest. Maar Renzi heeft ook een aantal troeven. De dynamiek spat van hem af, sommigen noemen het ADHD. Dat was bij de bezadigde Monti wel anders. Renzi heeft ook zijn eigen partij stevig onder controle. Hij heeft de machtsstrijd die er gaande was op het scherp van de snee gevoerd, maar hij heeft wel een klinkende overwinning behaald. Er is nog interne onenigheid, maar Renzi’s strekking heeft duidelijk de overhand. Hij is tegelijk premier en partijvoorzitter. Hij kan zijn wil dus opleggen aan zijn partij.

Met welke meerderheid?

Maar er zitten natuurlijk nog andere partijen in zijn regering. De belangrijkste is Nieuw Centrumrechts van Angelino Alfano, die zich afscheurde van Berlusconi. In de Senaat (die Renzi overigens wil afschaffen) blijft Nieuw Centrumrechts een blokkeringsminderheid van zowat dertig senatoren houden. Als hij zich terugtrekt, heeft de regering dus geen meerderheid meer in de Senaat. Dat geeft hem politieke macht, waar ook Renzi een antwoord op zal moeten vinden.

Anderzijds weegt de linkse partij van Renzi veel zwaarder in deze regering dan ze in de technische regering van Mario Monti woog. Want toen trok ook Berlusconi nog mee aan de touwtjes. Die is er intussen uitgewerkt. En Renzi geldt als een liberale progressief, wat het inhoudelijk makkelijker maakt om gemeenschappelijke grond te vinden met rechts.

En wat als Renzi teleurstelt?

Het blijft dus zeer de vraag of Renzi zal slagen waar anderen vóór hem gefaald hebben, en waar het precies naartoe gaat met Italië. Zijn belangrijkste opdracht blijft in ieder geval de Italianen het gevoel te geven dat hij het land opnieuw in beweging krijgt. Als dat lukt, dan maakt het niet zo héél veel uit of hij al zijn plannen kan verwezenlijken. Maar als het mislukt, dan komt er een zware hypotheek op Italië te liggen. Als ook Renzi de Italianen teleurstelt, ligt het politieke veld helemaal open voor populistische partijen. In die zin is Renzi de laatste kans voor Italië. Laten we hopen dat zijn gewaagde manoeuvre niet is ingegeven door narcistische zelfoverschatting.

(Mieke Strynckx is Italië-kenner bij VRT Nieuws.)

Meer nieuws