Hoe betrouwbaar zijn de sportprijzen? - Yves Vanden Auweele

In alle sporten waar de prestatie wordt beoordeeld door een paneljury en dus niet in termen van tijd, afstand of hoogte wordt gemeten (zie analyse in deredactie van Stefaan Lammens: Eén duizendste is topsport, hé) is er de vraag naar objectiviteit van het menselijk oordeel van de juryleden. En hier hebben we het niet over opzettelijke vervalsingen of bevoordelen van atleten maar over onbewuste factoren die het oordeel van juryleden kunnen beïnvloeden.
labels
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Paneljurering heeft men vooral in de zogenaamde esthetische sporten zoals turnen, figuurschaatsen, sierduiken, synchroon zwemmen, doch ook in judo enz.…

Het is door wetenschappelijk onderzoek duidelijk vastgesteld dat paneljurering onderhevig is aan niet met de prestatie verbonden psychologische en sociale factoren, ondanks gedetailleerde beschrijvingen van de evaluatiecriteria, uitgebreide scoringsformulieren en onmiddellijk aan de wedstrijd voorafgaande vergaderingen om de violen gelijk te stemmen. Ter informatie, paneljurering vertrekt van een maximale score ,meestal van 10, waarvan telkens een gedeelte van een punt wordt afgetrokken bij elke genoteerde fout of onvolkomenheid.

Waar gaat het over?

Op dit ogenblik zijn er 6 verschillende psychologische en sociale factoren geïdentificeerd en wetenschappelijk gedocumenteerd die het oordeel van de paneljuryleden onbewust beïnvloeden.

Er is vooreerst het patriottisme effect dat refereert naar de soms bewuste doch ook de onbewuste neiging van de juryleden om atleten van het eigen land minder snel en de atleten juist voor of juist achter de kandidaat van eigen land sneller een fout of onvolkomenheid aan te rekenen.

Er is ten tweede het halo effect waarbij juryleden de neiging hebben om hun impressie en oordeel over de prestatie van een atleet op 1 dimensie (bv. techniek) te generaliseren naar andere dimensies (bv. artistieke impressie) in plaats van elke dimensie zorgvuldig apart te beoordelen.

Een derde factor betreft de kennis van en de herinnering aan de vorige prestaties van de atleet in dezelfde competitie (bv de voorafgaande kwalificatie wedstrijd of een onmiddellijk voorafgaande oefening of poging).

De reputatie van de atleet is een vierde factor. Zeker op hoog niveau kennen alle juryleden de atleten, hun prestaties en hun reputatie en laten hun oordeel daar onbewust door beïnvloeden.

De volgorde waarin een atleet aantreedt is een vijfde factor. In bepaalde sporten treden de beste atleten (hoogste puntenaantal in de kwalificaties) als laatste op, deze volgorde kan opgelegd zijn door de organisatie doch ook spontaan het gevolg zijn van de neiging van de coaches om hun beste atleten het laatst te laten optreden. Dit schept verwachtingen naar de kwaliteit van het optreden en beïnvloedt de juryleden zeker als geen overduidelijke fouten worden gemaakt. Een andere beoordelingsfout die met de volgorde van optreden te maken heeft is het feit dat juryleden de eerste optredens gebruiken om hun beoordeling te ijken. Het is dus niet voordelig om als eerste te moeten starten.

Ten laatste factor betreft het conformiteit effect. Dit effect houdt in dat de juryleden de tendens hebben om niet teveel af te wijken van de scores van hun collega juryleden. Dit speelt des te meer mee in situaties waarin de juryleden elkaars scores kunnen zien en horen.

Minieme verschillen

Het is zo dat één of meerdere van deze factoren altijd meespelen en de oorzaak zijn van bewezen verschillen in score. Dit is erg, zeker in grote internationale wedstrijden omdat zelfs minieme score verschillen aanleiding geven tot een verschil in rangordening en daardoor beslissen over winst of verlies, over een podium plaats of niet. En dan spreken we nog niet van de enorme belangen die met de uitslag en de rangordening van de atleet gepaard gaan. Belangen van landen, sponsors, de carrière van de atleet enz.…

In grote wedstrijden is de kwaliteit van de deelnemers zeer hoog en zijn verschillen sowieso klein; een reden temeer om een scoringssysteem te garanderen dat zo accuraat mogelijk is, dat fair en onpartijdig is. Er moet dus dringend gezocht worden naar aanpassingen die de invloed van deze onbewuste factoren tot een minimum herleiden. Een van de voorstellen die reeds werd geopperd is te beletten dat juryleden elkaars score kunnen zien of horen door schotten te plaatsen of ze in afgezonderde cabines te laten jureren.

(De auteur is hoogleraar, president Panathlon Leuven. Department of Kinesiology, Faculty of Movement and Rehabilitation Sciences, KUleuven.)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.

Meer nieuws