De Russische gok in de Krim - Andriy Boytsun

De spanning in Oekraïne is verre van voorbij, nu de gebouwen van het Krimse parlement en regering gisteren werden bezet door zo’n honderd onbekenden, die tot de tanden gewapend waren en met niemand onderhandelingen wilden voeren. Het is een rare situatie omdat zelfs de pro-Russische organisaties en betogers op de Krim niet weten wie deze mensen zijn. Ze lieten de parlementsleden binnen, die onmiddellijk een resolutie hebben gestemd om een referendum te organiseren over de status van de Krim. Vandaag controleren groepen van mannen met Kalasjnikovs de twee luchthavens van het schiereiland. Het blijken soldaten van het Russische leger te zijn, maar Rusland ontkent alles. Russische parlementsleden vliegen wel massaal naar de Krim.
labels
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

De volken van de Krim

De Krim is een moeilijk vraagstuk. Het is historisch een Tataars gebied en de enige regio van Oekraïne waar etnische Oekraïners in de minderheid zijn (24% van de totale bevolking); Oekraïens wordt door nog minder inwoners gesproken (slechts 10% gebruiken het als moedertaal). De meerderheid wordt gevormd door etnische Russen (59%) die grotendeels na de Tweede Wereldoorlog op het schiereiland kwamen wonen in plaats van de door Jozef Stalin gedeporteerde Krimse Tataren. Sinds 1991, toen Oekraïne onafhankelijk werd, konden heel veel Tataren en hun nabestaanden, die dan ook Tataars spreken, terugkeren (12% van de bevolking).

Sevastopol is een verhaal apart. De stad was “gesloten” en had een speciaal toegangsregime tijdens de Sovjet Unie omdat het de machtsbasis was (en nog steeds is) van de Russische vloot. Dit en de geschiedenis van twee oorlogen, toen er hard gevochten werd in deze streken, maakt Sevastopol ook zeer symbolisch voor de Russen.

De Krimse economie

Eind november vloog ik samen met een Vlaamse collega naar de Krim. Toen stonden de vreedzame protesten in Kiëv en andere steden nog in een beginfase, maar op de Krim was er nog niets van te merken. Al was Sevastopol onze eindbestemming, we moesten op Simferopol vliegen omdat Belbek, de luchthaven van Sevastopol, sinds vorig jaar niet meer gebruikt wordt voor commerciële vluchten. De luchthaven is niet rendabel, zoals zoveel van de Krimse economie. Zo goed als tweederde van de financiering van de Krim komt van de centrale Oekraïense begroting. Het schiereiland hangt volledig van Oekraïne af op vlak van voorzieningen als water, elektriciteit en gas, die via een smalle landengte geleverd worden.

De Russische invloed

Als je de evidente vergelijking maakt van de Oekraïense situatie met die van Abchazië en Zuid-Ossetië in Georgië, zijn er een aantal belangrijke verschillen. Ten eerste heeft Rusland het Memorandum van Boedapest van 1994 ondertekend waarbij het, in ruil voor de Oekraïense kernwapens, als één van de drie garanten van de soevereiniteit en territoriale integriteit van Oekraïne optreedt. Een te zware Russische tussenkomst zou dan een duidelijke schending van zijn internationale verplichtingen betekenen.

Ten tweede, terwijl de Russen in de Krim voornamelijk Rusland- gezind zijn, zijn de Krimse Tataren erg pro-Oekraïens ingesteld en zoeken ze geen enkele aansluiting met Rusland. Ten derde blijkt Rusland nog niet zo goed voorbereid te zijn. Er zijn namelijk nog niet echt veel Russische burgers die het zou moeten beschermen omdat er nog niet zoveel Russische paspoorten (zoals in Abchazië en Zuid-Ossetië) op de Krim werden uitgedeeld.

Tot slot zou de Krim een grote financiële last betekenen voor Rusland en zouden sommige voorzieningen voor een stuk via de zee moeten gebeuren. Daarom lijkt een open Russische interventie op het schiereiland ook zinloos. Als de spanning echter te hoog oploopt, kan het natuurlijk wel gebeuren dat men zinloze beslissingen neemt.

Destabilisering

Bluffen is integendeel zeer zinvol voor Rusland omdat dit de situatie destabiliseert. Zo zitten er verschillende Russische parlementsleden sinds gisteren op de Krim om de pro-Russische bewegingen te ondersteunen. Een fractie van het Russisch parlement heeft vandaag zelfs een aanpassing aan de Russische wetgeving geïnitieerd die andere “staten” zou toelaten om op een vereenvoudigde en snelle manier deel te worden van Rusland. De gewapende mannen in de luchthavens van Simferopol en Sevastopol blijken ook van het Russische leger te zijn, al dragen ze geen enkele herkenningstekens op hun uniform. Er worden zelfs oproepen in de Russische sociale media gelanceerd aan mannen met legerervaring. Ze worden georganiseerd naar de Krim gestuurd, via informele kanalen, met de vraag om af te reizen als “toeristen die later door Rusland in een onstabiele regio desnoods verdedigd kunnen worden”.

Je kunt ook de vervelende, maar terechte vraag stellen waarom de afgezette president Janoekovitsj niet gearresteerd is en, terwijl ik dit schrijf, een persconferentie aan het geven is in Rostov aan de Don. Hij bleek een paar dagen geleden nog op de Krim te zijn en kon dus in principe ook door de Oekraïense politie opgespoord en gearresteerd worden. De nieuwe Minister van Binnenlandse Zaken van Oekraïne heeft hierop gezegd dat hij de situatie op het schiereiland toen niet wou laten escaleren tot een gewapend conflict. Nu blijkt de situatie ook zonder Janoekovitsj volop te escaleren.

De destabilisering is ongetwijfeld niet in het belang van de nieuwe Oekraïense interimregering. Ze zit opgeschept met de spanning in andere regio’s, de door Janoekovitsj geplunderde staatskas en een verzwakte munt. Zo is de wisselkoers van de grivnia met meer dan 20% gedaald ten opzichte van de euro sinds de eerste onlusten eind januari. Dit alles maakt de onderhandelingspositie van Rusland wel sterker. Het blijkt dus om het politieke imago te gaan en niet echt om de economische belangen.
 

(Andriy Boytsun is onderzoeker aan de economische faculteit van Universiteit Antwerpen.)

 

 

 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.