Rood slagveld in Nederland - Sabine Vandeputte

De Partij van de Arbeid is de grote verliezer van de lokale verkiezingen in Nederland. In hun wanhoop deelden ze tijdens de campagne een half miljoen rozen uit aan voorbijgangers. In Amsterdam zag ik een vrouw die met een compleet boeket huiswaarts ging en nog zei ze dat ze voor een andere partij zou stemmen. De economische crisis, de harde besparingen vanuit Den Haag en vooral de vanzelfsprekendheid van de macht zijn de sociaaldemocraten in bijna alle grote steden fataal geworden. Eigenlijk blijven ze alleen in Eindhoven overeind.
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Therapeutische hardnekkigheid

Vooral in Amsterdam komt de klap hard aan. Amsterdam wás de PvdA. Ze waren er de baas sinds de Tweede Wereldoorlog en zijn daardoor intens verweven met de stad. Die ongezonde situatie kon natuurlijk niet blijven duren, dus moesten partijleider Samsom en de onervaren plaatselijke lijsttrekker Hilhorst incasseren. Ze wisten dat het eraan kwam. Dat zag ik in hun ogen tijdens een van de laatste campagnedagen afgelopen weekend. Maar ze gingen verbeten door, met een soort therapeutische hardnekkigheid.

In de hoofdstad was een nek-aan-nekrace voorspeld, maar het werd een aardverschuiving. De links-liberalen van D66 haalden 14 zetels, de eens onaantastbare PvdA blijft achter met een schamele 10 zetels in de Stopera, het grote witte stadhuis aan de Amstel. Vraag is wat dit zal betekenen voor de positie van partijleider Samsom. “Godenzoon” Lodewijk Asscher heeft z’n geliefde Amsterdam wellicht niet voor niets ingeruild voor een ministerspost in het saaie Den Haag. Velen zien in hem een betere PvdA-leider dan in vechtersbaas Samsom, maar de slimme Asscher zal natuurlijk maar willen aantreden als ie kan oogsten.

Ook de liberalen van de VVD verliezen. Het springt minder in het oog omdat zij geen grote steden bestuurden, maar de cijfers liegen er niet om. Premier Rutte was vermoedelijk ook bewust afgereisd naar Breda in het diepe zuiden, een plek waar zijn liberalen nog succes hebben.

De gouden greep van D66

Die andere liberalen werden de grote winnaar. De peilingen hadden het voorspeld, maar zelfs vandaag kan voorman Alexander Pechtold het nog nauwelijks geloven. En dat ongeloof is echt, ik zag het ook in hun ogen de dagen voor de verkiezingen. Misschien is het ongeloof deels ingegeven door de vrees dat veel kiezers bij hen terechtkwamen omdat ze gewoon een handig alternatief waren. Maar dat zijn zorgen voor later. Gisterenavond was het “voetjes van de vloer”.

De gewezen veilingmeester Pechtold legde een opmerkelijk parcours af. Nog niet zo lang geleden werd ie een beetje weggelachen als “kereltje Pechtold”. Nu siert hij de covers van alle bladen en beweegt zich als een heuse schaduwpremier over het binnenhof. Maar de links-liberalen waren natuurlijk niet alleen een welkome uitweg voor de kiezer, ze worden ook beloond voor hun constructieve houding het voorbije jaar. Vanuit de oppositie steunden ze, samen met de twee kleine christelijke partijen, het kabinetsbeleid op onderdelen. De Nederlandse regering heeft die steun nodig om wetsvoorstellen vlot door de senaat te krijgen, waar liberalen en sociaaldemocraten geen meerderheid hebben.

Voor D66 was het een gouden greep: op die manier namen ze voor de buitenwereld hun verantwoordelijkheid en tegelijk werden ze door de coalitie beloond met leuke dingen zoals meer geld voor hun stokpaardje onderwijs. Op die manier passeert Pechtold nu twee keer aan de kassa.
 

Gestreepte Fortuyn-dassen

Maar er waren meer winnaars. Ook de twee andere constructieve partijen, de Christenunie en de SGP, deden het voortreffelijk. Die laatste streng christelijke partij moet nu zelfs knarsetandend het eerste vrouwelijke raadslid dulden, een historische eer die Vlissingen te beurt valt.

Ook Roemer van de SP mag meer raadsleden verwelkomen. De christendemocraten wisten, in tegenstelling tot de eerste dramatische prognoses, het verlies al bij al te beperken. Maar vooral de lokale partijen deden het erg goed. Bij die laatsten springt natuurlijk Leefbaar Rotterdam in het oog. Na een jarenlange strijd met alweer de PvdA bezetten de erven Fortuyn nu echt het stadhuis aan de Rotterdamse Coolsingel, inclusief gestreepte dassen.

De gevolgen voor Rutte II

Wat betekent dit nu allemaal voor Rutte 2? “Niets!”, riepen Rutte en Samsom vooraf al in koor. Zij zagen de bui natuurlijk al hangen. Maar beiden zijn verzwakt en juist daardoor meer dan ooit veroordeeld tot elkaar. Ze kunnen en mogen elkaar niet loslaten, anders verdrinken ze in de hofvijver. De komende tijd moeten de twee alweer steun zoeken bij onder meer D66 voor de begroting van volgend jaar. Pechtold zegt vandaag heel ruiterlijk dat hij daarbij geen gekke eisen zal stellen. Maar het is duidelijk dat de D66-leider zelfbewuster dan ooit zal plaatsnemen aan de onderhandelingstafel.

En dan is er die andere plaaggeest, Geert Wilders. Hij deed bij deze verkiezingen maar mee in twee steden. In Almere bleef hij de grootste, Den Haag moest hij aan D66 laten. Maar als dit nationale verkiezingen waren geweest, had Wilders een sprong voorwaarts gemaakt van 10 Kamerzetels. De PVV is nog altijd dé partij voor alle ontevreden kiezers, en zo zijn er veel in Nederland. Wilders weet zich ook steeds weer handig in de belangstelling te werken. Op de verkiezingsnacht riepen hij en zijn aanhang dat er “minder Marokkanen” in Nederland moeten zijn. Alweer een rel en natuurlijk de gedroomde start van zijn Europese verkiezingscampagne. Want de PVV heeft haar zinnen gezet op de Europese verkiezingen, over precies twee maanden. Dan wordt de keuze voor Nederland duidelijk: voor of tegen Wilders.
 

(Sabine Vandeputte is correspondent in Nederland voor VRT Nieuws.)