"Rusland hypothekeert nucleair nonproliferatiebeleid"

Op de top over nucleaire veiligheid in Den Haag is VN-topman Ban Ki-moon zwaar uitgevallen naar Rusland. Het recente optreden in Oekraïne legt volgens hem een hypotheek op de niet-verspreiding van kernwapens. Ban verwees naar een akkoord uit 1994.

Ban Ki-moon merkte op dat Rusland zich door het recente optreden niet gehouden heeft aan de in 1994 afgesproken garanties voor Oekraïne. Die waren nochtans een belangrijk onderdeel van akkoorden over de nucleaire ontwapening van voormalige Sovjetrepublieken zoals Oekraïne, Wit-Rusland en Kazachstan.

Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1991 waren die landen blijven zitten met voorraden kernwapens. Er is toen afgesproken dat die vernietigd zouden worden in ruil voor garanties voor hun soevereiniteit en territoriale onschendbaarheid.

Dat werd gegarandeerd in het "Boedapest Memorandum" dat in 1994 ondertekend werd door Rusland, Groot-Brittannië en de Verenigde Staten. In ruil was Oekraïne bereid om het kernarsenaal te laten opruimen en bleef enkel Rusland als opvolger van de Sovjet-Unie over als enige kernmacht van die voormalige unie.

Door de huidige politiek ten aanzien van Oekraïne en de annexatie van de Krim heeft Rusland dat verdrag echter geschonden, merkt de VN-topman op, en daardoor wordt de strijd tegen de verspreiding van kernwapens in de wereld ondergraven. Toch vindt Ban de huidige crisis geen excuus om kernwapens in de wereld te houden.

De VN-topman had ook kritiek op Iran en Noord-Korea, die elk een erg omstreden kernprogramma hebben. Die twee landen zijn niet uitgenodigd in Den Haag.

AP2012

Onder de deelnemers zijn onder meer VS-president Barack Obama, zijn Chinese collega Xi Jinping, de Duitse bondskanselier Angela Merkel, de Britse premier David Cameron en de Franse president François Hollande. Grote afwezige is de Russische president Vladimir Poetin, maar hij wordt vertegenwoordigd door minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov. Ook VN-topman Ban Ki-moon en EU-Commissievoorzitter José Manuel Barosso zijn op de top. Voor ons land is premier Elio Di Rupo aanwezig.

Akkoorden over afbouw van kernvoorraden

Op de top zijn een aantal resultaten bekendgemaakt. Zo is het aantal landen dat meer dan een kilogram verrijkt uranium bezit, de voorbije jaren afgenomen. Het is de bedoeling dat dat verder afneemt.

Ook is bekendgemaakt dat ons land een "belangrijke hoeveelheid" hoog verrijkt uranium en afgescheiden plutonium naar de Verenigde Staten heeft gebracht om daar verwerkt e worden. Dat werd bij de vorige top in 2012 beslist. Ons land zal in de toekomst nog meer van die gevaarlijke stoffen naar de VS overbrengen. Zo zal Japan 315 kilogram "weapons-grade" plutonium en verrijkt uranium naar de VS sturen om er verwerkt te worden tot stoffen die niet voor wapens gebruikt kunnen worden. 

In de slotverklaring van de top in Den Haag moet onder meer staan dat landen hun voorraden hoogverrijkt uranium en plutonium zo klein mogelijk houden. Ook moeten de landen toezeggingen doen om de voorraden nog beter te beveiligen.

Rusland -het land met de grootste reserve aan nucleair materiaal- is op de top aanwezig, maar wordt daar scheef bekeken wegens de crisis in Oekraïne. Toch heeft ook Moskou belang bij nucleaire veiligheid, te meer omdat er in Rusland nogal wat schort aan de beveiliging. Het land ligt ook in het vizier van allerlei groepen terroristen.

Een initiatief van president Obama

Het gaat al om de derde top over nucleaire veiligheid na die van Washington in 2010 en de Zuid-Koreaanse hoofdstad Seoel in 2012. Die waren een idee van VS-president Barack Obama die beducht is voor allerlei nucleair materiaal dat rondslingert en in handen zou kunnen vallen van terroristen. Obama vreesde vooral dat die niet echt een kernwapen, maar een "vuile bom" zouden kunnen maken, die nucleair materiaal over een grote oppervlakte uitstrooit.

De deelnemende landen zijn bereid om hun voorraden nucleair materiaal zo klein mogelijk te houden en de beveiliging op te voeren. Ook worden verdragen gesloten om plutonium en uranium te verwerken tot minder gevaarlijke producten.

De volgende en definitieve nucleaire top zal in 2016 gehouden worden.