5 jaar mediabeleid: over vijvers, mediahuizen en het wonder van Stievie

Als vijf jaar in de politiek een eeuwigheid betekent, dan is dat in de media niet anders. Zowel het medialandschap als het mediagebruik in Vlaanderen zijn anno 2014 lang niet meer wat ze in 2009 waren. Vlaams minister van Media Ingrid Lieten (SP.A) stond de voorbije legislatuur dan ook aan het hoofd van een departement dat voortdurend in beweging was. Een overzicht van de markantste mediagebeurtenissen van 2009 tot nu.

Het ministerie van Media en de openbare omroep: vaker wel dan niet gaan de twee hand in hand. Ook minister Lieten kreeg de voorbije 5 jaar met de regelmaat van de klok dossiers met betrekking tot “het huis van vertrouwen” op haar bord. Zo hamerde ze in 2010 in haar visienota op het belang van en de nood aan meer diversiteit. Ditzelfde credo was een jaar later opnieuw te horen toen de Vlaamse regering en de VRT een nieuwe beheersovereenkomst afsloten.

Het feit dat de VRT zichzelf enkele jaren geleden streefcijfers oplegde, juichte Lieten dan ook toe. Doel was meer “gekleurde” gezichten, vrouwen, holebi’s en ouderen aan bod te laten komen. In maart van dit jaar werd duidelijk dat de VRT de beoogde doelen heeft behaald. In 2013 kwamen 36,6% vrouwen en 6,8% nieuwe Vlamingen aan bod op de tv-zenders van de VRT.

Ook personen met een handicap werden niet uit het oog verloren. Zo besliste minister Lieten dat meer programma’s moesten worden ondertiteld, dit zowel op de openbare omroep als op commerciële zenders. In 2012 meldde Lieten in de mediacommissie van het Vlaams Parlement dat de VRT-nieuwsprogramma’s “Het journaal” van 19 uur en “Karrewiet” voortaan in Vlaamse Gebarentaal (VGT) konden worden gevolgd via het internet. In datzelfde jaar experimenteerde de VRT voor het eerst met audiodescriptie tijdens het laatste seizoen van “Witse”.

Een ander onderdeel van de beheersovereenkomst van 2010 dat veel stof deed opwaaien, was het op het getouw zetten van een derde VRT-kanaal naast Eén en Ketnet/Canvas. Zelf toonde Lieten zich een grote voorstander van zo’n kanaal, maar niet iedereen was het met haar eens. Verschillende commerciële zenders vreesden dat een derde kanaal private tv-initiatieven zou bedreigen. Ook politiek lag het dossier gevoelig. De oppositie, met name Open VLD, zag het nut van zo’n kanaal niet in en ook meerderheidspartijen CD&V en N-VA floten Lieten aanvankelijk terug. Toch zou het kanaal er uiteindelijk komen. Onder de noemer OP12 ging het op 1 mei 2012 van start.

De Vijver

In de lente van 2011 kondigde zich een gebeurtenis aan die het Vlaamse medialandschap wel eens voorgoed kon veranderen: De Vijver, de holding boven productiehuis Woestijnvis, werd de nieuwe eigenaar van de Vlaamse SBS-zenders VT4 en Vijftv, een overname die later dat jaar door de Raad voor de Mededinging werd goedgekeurd. Ook deze “omwenteling” schopte het tot onderwerp van debat in het Vlaams Parlement. Ook deze keer gunde Lieten de nieuwkomer het voordeel van de twijfel. Minder happig reageerde ze begin dit jaar toen geruchten opdoken dat kabeldistributeur Telenet interesse had om met De Vijver in zee te gaan. Ze beloofde toen het dossier “van nabij op te volgen”.

In het voorjaar van 2013 trok opnieuw een schokgolf door het Vlaamse medialandschap toen de mediagroepen Corelio en Concentra beslisten de krachten te bundelen en samen Het Mediahuis oprichtten. Ook deze fusie werd door de Raad voor de Mededinging goedgekeurd. In de bevoegde commissie van het Vlaams Parlement meende minister Lieten dat Het Mediahuis de kwaliteit van de geschreven media ten goede kon komen. Later uitte ze wel haar bezorgdheid over de toekomst voor het personeel van de verschillende betrokken krantenredacties. Al gauw bleek dat die bezorgdheid niet ongegrond was: bij Het Mediahuis zullen ongeveer 138 banen sneuvelen.

Staten-Generaal van de Media

In 2009 organiseerde minister-president Kris Peeters (CD&V) voor het eerst een Staten-Generaal van de Media waarbij alle mogelijke mediaspelers samenkwamen om de huidige toestand en de toekomst van de media in Vlaanderen te bespreken. Als minister van Media zette Lieten die traditie verder. In het voorjaar van 2011 zette ze een tweede editie op poten, afgelopen februari volgde een derde editie. Telkens hamerde Lieten op het belang van samenwerking tussen de verschillende spelers.

Een ander stokpaardje van de minister was het stimuleren van de zogenoemde “mediawijsheid” en “mediageletterdheid”. Daartoe richtte ze in januari 2013 het Vlaams Kenniscentrum voor Mediawijsheid op dat zich tot doel stelt “alle burgers vandaag en morgen in staat te stellen zich bewust, kritisch en actief te bewegen in een gemediatiseerde samenleving”. Het concept “mediawijsheid” is in de afgelopen legislatuur ook opgenomen in het lessenpakket van leerlingen in het secundair onderwijs.

Ook op professioneel vlak heeft minister Lieten gepoogd journalistieke kwaliteit te promoten. Zo trok ze in december 2011 één miljoen euro uit voor de Mediacademie, een opleidingssysteem voor de constante bijscholing van journalisten en mediaprofessionals. Ongeveer twee jaar later had Lieten nog eens 750.000 euro veil voor een gelijkaardig initiatief voor de audiovisuele sector.

Regionale media

De voorbije 5 jaar kreeg minister Lieten meer dan eens een noodkreet vanwege de verschillende regionale zenders die in Vlaanderen actief zijn. In de zomer van 2011 werkte ze daarom een actieplan uit om de toekomst van de regionale tv-omroepen veilig te stellen. Zo wilde ze in de toekomst met vijfjarige beheersovereenkomsten werken en niet langer met jaarlijkse projectsubsidies.

Toch richtten de hoofdredacteurs van de regionale zenders zich eind 2011 in een open klaagbrief tot Lieten. Ze wezen erop dat ze met dalende inkomsten te kampen hebben, evenals een krimpende advertentiemarkt. Ook wilde Telenet minder betalen voor auteursrechten. Het gevolg hiervan was dat met de regelmaat van de klok berichten opdoken over ontslagen op de redacties van de regionale zenders, onder meer bij Focus-WTV, ROB-tv en TV Oost.

Lieten beloofde telkens dat ze de toekomst van de regionale zenders wilde veiligstellen. Dat deed ze onder meer door te bemiddelen tussen de zenders en Telenet. In januari 2013 kwam ze aandraven met het idee dat de regionale zenders nauwer moeten samenwerken om de financiële moeilijkheden te overwinnen. In februari van dit jaar keurde het Vlaams Parlement ten slotte een aanpassing aan het decreet op de regionale omroepen goed waardoor de omroepen in 2014 alles samen 4,5 miljoen euro steun ontvangen. Volgend jaar bedraagt die steun 6 miljoen euro.

Nieuwe media

Eind vorig jaar kon Lieten tot slot juichen toen de televisiekijkapplicatie Stievie op de markt kwam na een periode van enkele maanden waarin de app uitgebreid werd getest. In ruil voor een maandelijkse bijdrage, kunnen gebruikers van Stievie via een smartphone of tablet mobiel naar televisie kijken en tot een week terug in de tijd alle uitgezonden programma’s op de Vlaamse zenders herbekijken. Het gaat om een samenwerking tussen de VRT, SBS en Medialaan.

Stievie had echter van meet af aan met concurrent Bhaalu af te rekenen. Dat is een collectieve videorecorder die gebruikers eveneens in staat stelt onbeperkt tv-programma’s op te nemen en te bekijken. Omdat de makers van Bhaalu hierover met geen enkele tv-zender een akkoord hadden afgesloten, waren de VRT en de commerciële zenders niet opgezet met deze kaper op de kust. Ze hebben daarom samen een klacht ingediend omdat ze vinden dat Bhaalu het auteursrecht schendt.

lees ook