Leve België! Leve Kafka! - Bart Van der Leenen

Ik vermoed dat iedereen akkoord gaat met het principe dat het resultaat van de creatieve geest niet zomaar gekopieerd mogen worden zonder toestemming van de auteur.

En het evenzeer logisch vindt dat officiële instanties opgericht worden die een juiste toepassing van de wet en de uitbetaling van rechten regelen. Want als kunstenaar, schrijver of muzikant kan je eenvoudigweg niet alles wat van jou gekopieerd wordt inventariseren en een individuele factuur sturen naar iedereen die pakweg een CD’tje koopt.

Voor de gemiddelde consument duikt dan vooral de naam SABAM op. Voor menig bedrijfsleider, event organisator of communicatiebureau is het voldoen aan alle voorschriften rond auteursrechten een ware nachtmerrie geworden.

Ik wil wel betalen, maar aan wie?

Stel dat we een interessant stukje tekst, beeld of geluidsfragment willen delen met enkele collega’s op het werk. Dan moet jouw onderneming daarvoor rechten betalen. De eerste vraag is: aan wie? Want afhankelijk van de oorsprong ervan moet het geld natuurlijk in de juiste handen terecht komen.

Leve België, leve Kafka: de zoektocht doorheen een kluwen van beheersvennootschappen, bevoegd voor het innen en uitkeren van auteursrechtenbijdragen, kan beginnen: Agicoa, Almo, ASSUCOPIE, Auvibel, BAVP, Copiebel, Copiepresse, deAuteurs, JAM, Librius, License2Publish, KVBKB, PlayRight, Procibel, Repro PP, Reprobel, Reprocopy, Repropress, Ruit, SABAM, SACD, SCAM, Semu, Simim, Sofam, Toneelfonds Janssen, UNISONO, VEWA en ik vergeet er wel nog een paar.

Sommige organisaties in deze reeks zijn zogenaamde overkoepelende vennootschappen, die gelden doorstorten aan anderen in de lijst. Handig, zo lijkt het, maar laat u zeker niet vangen: ook dat vraagt een hele studie. Wil je correct betalen, dan zit er niets anders op dan zowel de algemene wetgeving rond het auteursrecht, als de individuele regels van elk van deze organisaties te doorgronden. Veel plezier.

Wie krijgt mijn geld?

Daar legt de wetgeving alvast de regels voor vast, maar zelfs voor heel wat juristen is dit een warrig kluwen. Een stuk gaat naar uitgevers, een stuk naar de auteurs, maar er zijn ook heel wat uitzonderingen, in functie van de contractuele relatie tussen beide. Het is dus niet zo dat een journalist automatisch wordt vergoed als zijn tekst in een medium verschijnt.

De verdeling is ook verschillend afhankelijk van wat je gaat doen (reprografie of leenrecht), terwijl een deel ervan naar een soort reservepot gaat. Vanzelfsprekend moeten ook al de beheersvennootschappen hierboven vergoed worden om de gelden te kunnen innen en verdelen. Kunt u nog volgen? We zijn pas vertrokken ...

Hoeveel moet ik betalen?

Wel, dat hangt volledig af van welke actie je gaat stellen. Er geldt namelijk een verschillend tarief voor scannen, bewaren op je computer of op een server, hoeveel mensen er toegang tot hebben, of je het werkje beschikbaar zal stellen in een archief of in een leeszaal, op intranet, extranet of websites, enzovoorts.

En elk van deze tarieven verschillen dan nog in functie van de duurtijd waarin je dit gaat doen. Neem je bijvoorbeeld een scan van een artikel uit een magazine, dan betaal je vooreerst een forfait, enkel en alleen omdat je een scanner hebt. De wet gaat er immers van uit dat iedereen met een scanner ook auteursrechtgevoelige informatie scant.

Van zodra het resultaat op je computer staat betaal je daar bovenop een vast tarief voor enkele weken, maar een ander tarief voor als het er langer opstaat.

Zet je het artikel op een server, dan moet je minstens twee maal zoveel betalen, want het staat immers op twee computers. Is die server toegankelijk voor anderen, dan geldt natuurlijk een ander tarief, want dit wordt beschouwd als een soort archief. Afhankelijk van de termijn ook hier weer verschillende tarieven.

Wil je enkele collega’s op de hoogte houden van dit artikel, dan gaan voor elk van hen bovenstaande regels in voegen. Dan betaal je per computer in functie van termijn, medium, gebruik, ...

Print je het artikel enkel af om aan de collega’s te tonen, dan gaat echter een ander artikeltje van de wet in werking. Logisch, toch? Voor alle duidelijkheid: alle bovenstaande geldt voor één enkele scan van één artikeltje. En dan spreek ik nog niet over het gebruik ervan in commerciële omstandigheden, want dat valt onder weerom andere regels ...

Geldt hetzelfde tarief voor elk medium?

U raadt het al: neen ... de tarieven zijn afhankelijk van de organisatie waarbij het betreffende medium is aangesloten. Niet alleen zijn er verschillen tussen Vlaanderen en Wallonië, maar bovendien kunnen ook de regels tussen twee gelijkaardige Vlaamse titels drastisch verschillen. Om daar duidelijkheid over te hebben, verwijs ik weerom naar de lange reeks organisaties hierboven.

Het gevolg? Niemand in regel!

Wil een bedrijf -klein of groot- volledig in regel zijn met de wetten rond het auteursrecht, dan zit er niets anders op dan een juridische dienst onder de arm te nemen, samen met een full-time administratief medewerker die alle bewegingen van potentieel beschermde werken doorheen de organisatie op de voet volgt. Want om correct te kunnen betalen moet voor elk tekstje, geluidsfragmentje of beeld dat waar dan ook binnen de organisatie gescand, gedownload, gedeeld, doorgestuurd of getoond wordt, een gedetailleerd overzicht worden bijgehouden in de tijd.

En dan kom je meteen ook in het vaarwater van de privacy-wetgeving, die niet toelaat de computers van individuele werknemers te doorzoeken of te monitoren. Met andere woorden: vrijwel geen enkel bedrijf in heel België is in regel, eenvoudigweg omdat het niet haalbaar, betaalbaar of wettig is.

Niemand is gebaat

Erg waarschijnlijk staan er in dit blogje enkele dingen die niet helemaal kloppen. Logisch ook. Ik ben geen jurist, maar één van de duizenden bedrijfsleiders die dagelijks met de problematiek in aanraking komen en er maar niet in slagen de bomen door de jungle te zien.

Net zoals zovele andere bedrijven wil ik het juiste doen, ter ondersteuning van de rechten van de creatieve geest. Vooral omdat creativiteit mijn core-business is. Maar dergelijke complexiteit komt niemand ten goede. Tenzij de beheersvennootschappen zelf. Want het kan geen toeval zijn dat net de creatievelingen waarmee we dagelijks samenwerken nauwelijks een cent auteursrecht te zien krijgen ...

(Bart Van der Leenen is zaakvoerder van de communicatiebureaus Whizpr en Outofthecrowd.)

Meer nieuws

lees ook