Er wacht de Oekraïense economie een pijnlijke hervorming - Andriy Boytsun

De recente onlusten in Oekraïne en de Russische invasie van de Krim hebben verregaande gevolgen voor de Oekraïense economie. Nu veiligheid een grotere prioriteit is geworden dan economische efficiëntie, is het voor het land belangrijk om de economische situatie te bestendigen. Tegelijkertijd biedt dit moment Oekraïne een unieke kans om de lang uitgestelde en pijnlijke hervormingen door te voeren, waardoor zijn economie op lange termijn efficiënter kan worden.
labels
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Bestendigen wat er is

De economie van Oekraïne bevindt zich in een kritische toestand. Volgens de regering zal het bruto binnenlands product (bbp) van Oekraïne dit jaar met 3% dalen en zal de inflatie 12–14% bedragen. Dit is echter het positieve scenario dat inhoudt dat er maatregelen genomen worden om de situatie te stabiliseren. Omdat Rusland vanaf 1 april de gasprijs bijna verdubbelt en de invoer van Oekraïense goederen binnenkort waarschijnlijk beperkt, zullen de uitgaven van Oekraïne aanzienlijk stijgen en inkomsten dalen. Na het vorige regime bedraagt de totale schuld van het land 800 miljard grivnia (ca. € 52,4 miljard), wat goed is voor 53% van zijn bbp. Dat is niet ver van 60%, wat in de EU vaak als het maximum niveau wordt gezien.

De oplossing ligt in het aantrekken van buitenlandse kredieten, die hoofdzakelijk afhangen van de lening van $18 miljard (€13,1 miljard), verspreid is over twee jaar, die het IMF in april goed denkt te keuren. Deze lening zou dan ook groen licht geven aan de kredieten van de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling, de EU, de VS en andere landen, waardoor het totaal bedrag in de loop van twee jaar $27 miljard zou worden (waarvan de helft in 2014 verwacht wordt). De financiering van het IMF is onderworpen aan een groot aantal voorwaarden die op korte termijn veel pijn zullen doen, maar op lange termijn de Oekraïense economie efficiënter zullen maken.

Radicaal bezuinigen

Zo moet Oekraïne een zwevende wisselkoers toepassen (de grivnia is al sinds het begin van het jaar 25% goedkoper geworden t.o.v. de euro). Gastarieven voor de consumenten worden over de komende vier jaar met 120% verhoogd (voor de armere consumenten worden er wel beperkte subsidies ingevoerd).

Daarnaast wil de regering radicaal bezuinigingen, ook op reeds goedgekeurde uitgaven van de staatsbegroting. Ze wil de dotaties aan de kolenindustrie sterk verminderen en de royalty’s voor de exploitatie van minerale rijkdommen (zoals ijzererts, kolen, olie en gas) verdubbelen. Het minimumloon wordt bevroren. Er worden hogere belastingen voor grote ondernemingen, hogere accijnzen op sigaretten en alcohol en een belasting op rijkdom voorgesteld. Er zullen binnenkort 10% minder ambtenaren zijn.

De grootste pijnpunten: gas en handel

De programma’s van het IMF en de regering bieden dus niet alleen stabilisering, maar zorgen er ook voor dat de economie niet terugkeert naar het paternalisme van vroeger. De Oekraïense economie heeft geen andere keuze dan efficiënter te worden, o.a. op vlak van energieverbruik. Op korte termijn zal dat echter niet lukken en heeft Oekraïne nood aan de gasleveringen vanuit Europa (zogenoemde reverse supply). De Russische prijs voor Oekraïne zal vermoedelijk de hoogste in Europa worden en $480 per duizend kubieke meters bedragen, terwijl de EU gas aan 20% goedkoper kan leveren.

Rusland gebruikt ook vaak importbeperkingen om druk uit te oefen (zo heeft het de Georgische invoer na de oorlog in 2008 en Oekraïense invoer in 2013 geblokkeerd). Daarnaast kan Oekraïne na de bezetting van de Krim onmogelijk nog wapens verkopen aan Rusland, wat ook goed was voor een belangrijk deel van de Oekraïense uitvoer. Dat betekent dat Oekraïense exporteurs zich vrij snel moet heroriënteren op nieuwe markten. Een vrije handelszone met de EU zal hier zeker bij helpen. Al zou het economisch deel van het associatieakkoord tussen Oekraïne en de EU pas na de Oekraïense verkiezingen van 25 mei ondertekend worden, kan de EU Oekraïense goederen voorlopig eenzijdig zonder invoerrechten laten invoeren.
 

Hervorming van de instellingen...

Er wordt nu veel gefocust op de economische stabilisering en herstructurering, maar de hervorming zal niet lukken zonder de nodige institutionele veranderingen. Men mag niet vergeten dat Maidan in eerste instantie begonnen is als een opstand tegen corruptie en betoging voor een rechtvaardig politiek systeem. Dat zijn ook de belangrijkste onderliggende voorwaarden van een efficiënte economie.

Hiervoor moeten fundamentele veranderingen gebeuren in de Oekraïense instituties: het gerechtelijke systeem, parket en politie. Men moet geen wiel uitvinden; het volgen van het associatieakkoord met de EU is hierbij de meest evidente manier om deze hervormingen door te voeren.

... en van de kapitaalmarkt

Kortom, de programma’s van het IMF en de Oekraïense regering, alsook het associatieakkoord, zijn noodzakelijke voorwaarden voor de hervormingen. Maar niet voldoende, indien de kapitaalmarkt onderontwikkeld blijft. Omdat de moderne economie vrij kapitaalintensief is, zal financiering (kredieten en investeringen) voor de Oekraïense ondernemingen duur worden en zullen de ondernemingen minder competitief zijn.

In feite hebben de Oekraïense respondenten tijdens de enquêtering van het Wereld Economisch Forum toegang tot financiering als het grootste probleem van hun business genoemd (17% vond dat het grootste probleem; corruptie stond op de tweede plaats met 16%).

Vandaag is de Oekraïense effectenmarkt bijna onbestaande. Enerzijds ontmoedigt dit het sparen omdat gewone mensen hun kleine kapitalen niet kunnen samenvoegen voor een investering. Anderzijds is het veel moeilijker om investeringen te mobiliseren (bv. in infrastructuurprojecten). Men zou kunnen beginnen met de beursintroductie van staatsbedrijven zoals de dochterondernemingen van de gasmonopolist Naftogaz Oekraïni. Dit zal niet alleen voor de inkomsten in de staatskas zorgen, maar ook een boost geven aan de ontwikkeling van de kapitaalmarkt. Het zou deze ondernemingen ook transparanter maken, waardoor ze zelf een betere toegang tot financiering krijgen.

Indien deze hervormingen uitgevoerd worden, zullen Oekraïners uiteindelijk hun doel van een meer rechtvaardige en welvarende maatschappij bereiken.

 

(Andriy Boytsun is verbonden aan het departement economie van Universiteit Antwerpen.)
 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.