Het belang van herinneringen - Jürgen Mettepenningen

Het boek is een jaartje uit. Adolf Hitler speelt erin de hoofdrol. Timur Vermes, Duits auteur, pende het verhaal neer. Dat vangt aan in de zomer van 2011, wanneer Hitler ontwaakt uit zijn slaap. Hij wordt wakker op een verlaten terrein en denkt dat het nog de jaren 1940 zijn. Niets van dat alles, zo merkt hij bij een krantenverkoper.

Wat een acteur, denkt bijna iedereen

Deze laatste is behulpzaam ten aanzien van die vreemde vogel die beweert Adolf Hitler te heten. Hij ziet wel wat in de onverwachte gast. De gelijkenis is immers wel heel treffend. Wat een acteur! De krantenventer aarzelt dan ook niet om hem voor te stellen aan vertegenwoordigers van een productiehuis. Het is het begin van een verhaal waarin iedereen denkt dat de acteur Adolf Hitler speelt, behalve de hoofdpersoon zelf: die weet dat hij het echt is.

Het verhaal is confronterend, zeker op het ogenblik dat de oma van Hitlers secretaresse er aan te pas komt. Zij is ongeveer de enige in het boek die de acteur als het ware doorprikt en het gevaar inziet van wat hij allemaal op televisie mag beweren. Daar is hij weer, zo hoor je haar denken met een hart vol herinneringen dat met pijn doorkerfd is. Het is de titel van het boek, dat aanzet tot nadenken over vandaag en morgen.

Regine Beer, levende herinnering

Een van de oma’s is vorige week overleden: Regine Beer. Levende herinnering. Zij heeft ontelbare keren over de gruwel van de oorlog getuigenis afgelegd. Moedig. Om het vergeten tegen te houden. Om een heruitgave van de gruwel te vermijden vooral. Op haar arm het teken waartoe zij tijdens de gruwel gereduceerd werd: een nummer. Is dit een mens, zo gaf Primo Levi als twintiger in 1947 een boek de titel mee. Ook hij had de gruwel meegemaakt… en overleefd.

Het levensboek van Regine Beer is uit. De herinnering aan haar overleeft. De boodschap die ze meegaf ook. Want hoe begon de gruwel? En hoe kan die opnieuw beginnen? Wat is de rol van politieke leiders daarin? Van de media? En van ons allen, die nood hebben aan leiders, visie en idealen, maar ook aan brood en spelen? En wat wanneer we alles in een mixer stoppen en door elkaar halen, zonder kritische zin voor eigenbelangen, zonder voortdurende terugkoppeling met het fundament van de waardigheid van de mens, zijn rechten, het algemeen belang en een leefbare toekomst voor allen?

De wijze woorden van Obama

President Obama had gelijk toen hij in de Bozar tot de jongeren zei: “Denk geen moment dat je eigen vrijheid, je eigen welvaart, je eigen morele verbeelding beperkt worden door de grenzen van je gemeenschap, je afkomst of zelfs je land. Jullie zijn groter dan dat. Jullie kunnen ons helpen om te kiezen voor een betere geschiedenis”.

Herinneringsinitiatieven hebben onder andere betekenis om onze toekomst veilig te stellen en te openen. Naarmate getuigen van de gruwel hun verhaal niet meer zelf kunnen vertellen, kan ik alleen maar hopen: meer, meer, meer.


(Jürgen Mettepenningen is theoloog)
 

lees ook