Hoeveel pijn mag je tonen? - Erik De Soir

Verkeersongevallen met doden en gewonden. Jammer genoeg een bijna alledaags treurig en terugkerend verhaal. Alleen zijn de ongevallen en hun gevolgen tastbaarder aanwezig in onze samenleving die door de vluchtigheid van de informatie en onder invloed van sociale media op drift lijkt te slaan.
labels
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Grenzen worden overschreden

De kranten plaatsen videofragmenten van ongevallen op hun website, soms tot op de grens van het aanvaardbare. Live streaming van een brandende wagen waarin slachtoffers verkolen onder het onmachtig oog van de hulpdiensten. 7 jonge verkeersdoden in Leopoldsburg. Foto’s van drama’s worden gedeeld op Facebook en Twitter. Moeder en twee kinderen rijdt in het kanaal.

Of nog: meisje maakt film van de laatste ogenblikken voor een dodelijke crash. De overweging van ervaren journalisten of de beelden geen bijkomende schade zullen teweegbrengen bij de getroffenen, wordt niet eens meer gemaakt. Iedereen steekt iedereen voorbij. Verkeersdoden zijn een collectieve bezorgdheid en elke actie die doordringt tot de kern van de veroorzaker van een ongeval is verdedigbaar. Maar in deze goedbedoelde acties worden vaak grenzen overschreden.

Drink. Drive. Kill. Jail

In 2006 hingen de bruggen over Australische snelwegen vol met dezelfde slogan: Drink. Drive. Kill. Jail! Enige tijd later werd een lange montage van ongevallenbeelden online geplaatst: van onbezorgd en vrolijk rijden over het veroorzaken van een ongeval tot de aankomst op de spoeddienst en de reanimatie voor de ogen van ontredderde familieleden. Hulpverleners deelden de beelden overtuigd via hun sociale media en gespecialiseerde internetfora voor urgentiediensten. De volgende actie bestond uit een gesprek tussen een veroorzaker van een ongeval en een vader wiens kind stierf in het ongeval. Eerst de beelden van de aanrijding. Dan fictief terug in de tijd en de twee chauffeurs die met elkaar in gesprek gingen Een vader die aan de veroorzaker vroeg: ‘Waarom reed je nou zo bruusk die weg op? Mijn zoontje is nu wel dood!’.

Nochtans telde Australië – een land met 22 miljoen inwoners - in 2009 meer dan 1500 verkeersdoden: in 2008 waren dat er 1463. Een stijging dus.

De nieuwe actie van het BIVV met begrafenisbeelden en wenende of rouwende familieleden is opnieuw een actie waarvan gehoopt wordt dat ze zal inslaan en tot gedragsverandering leiden.

Net zoals spoedarts Luc Beaucourt jarenlang hoopte dat zijn 8000 lezingen iets gingen opbrengen. Dr Beaucourt plaatste de thematiek duidelijk op de agenda en was een echte pionier van de veiligheid. De WODCA-acties waren een duidelijk gevolg, maar of er door de expliciete beelden die hij gebruikte minder ongevallen kwamen, kunnen we betwijfelen.

Het zijn beelden die iedereen kent. Elke jongvolwassene heeft immers al een begrafenisdienst bijgewoond en telkens laat dit een onuitwisbare impact na. Maar… blijkbaar leidt het effect niet tot een andere houding of mentaliteit in het verkeer.

Deze actie heeft tevens een marginaliserend effect. Ongevallen worden herleid tot een probleem van jonge bestuurders die het cool vinden om onverantwoord en/of onder invloed te rijden en hun voertuig tot een meedogenloos moordwapen te herleiden.

Evidence-based practice als norm

De taken van het BIVV zijn naast beleidsadvies, informatieverstrekking, sensibilisering en dienstverlening ook (toegepast) wetenschappelijk onderzoek. De vraag die in het kader van deze actie moet gesteld worden, is: welk toegepast onderzoek heeft geleid tot deze begrafenisbeelden? Of nog; is er momenteel een volledig gerandomiseerd en gecontroleerde onderzoek voorhanden dat een duurzaam effect van dit soort acties aantoont op het rijgedrag van jonge bestuurders? Welk effect is dat dan juist? Wat zijn de gedragscomponenten die beïnvloed moeten worden.

In de hulpverlenende sector mag verwacht worden dat preventiecampagnes en de behandeling van slachtoffers gebaseerd is op de principes van de evidence-based practice. Sensationele beelden moeten aan de sensatiepers worden overgelaten. Om de effecten van hulpverleningsinterventies te achterhalen moet met behulp van de toegepaste gedragswetenschappen empirisch bewijs geleverd worden
Artsen, psychologen en psychotherapeuten moeten op wetenschappelijk verantwoorde wijze aan de slag gaan met hun doelpubliek. Elke fout riskeert immers meer schade dan heil aan te richten.

Hoe zouden de familieleden van recente slachtoffers van het verkeer reageren op deze beelden. Zelf kunnen ze immers niets veranderen aan het gedrag van hun zonen en dochters, maar deze mise-en-scène scheurt ontegensprekelijk de wonden opnieuw open.

Om het gedrag van veroorzakers van verkeersongevallen te begrijpen, moet eerst meer onderzoek gevoerd worden naar de factoren die aan de basis liggen van dit gedrag. Toegepast onderzoek naar de oorzaken van risk taking gedrag bij jongeren, naar de verwerving van waarden en normen als chauffeur en vooral naar de effecten van een repressief en educatief beleid in de bestraffing van veroorzakers. Alternatieve bestraffing zoals bijvoorbeeld het verplicht maandenlang werken in de hulpverlening aan mensen die blijvend gehandicapt zijn als gevolg van verkeersongevallen.

De tragedie van de gemeenschap

Het boek The illusion of attitude change dat sociaalpsycholoog Jozef Nuttin Jr in 1996 schreef, toont duidelijk aan hoe tijdelijk attitudeverandering blijkt te zijn. De theoretici van het BIVV moeten misschien ook meer inspiratie halen uit de sociale beteugelingstheorie van de Californische bioloog Garrett Hardin die in ‘The tragedy of the Commons’ (Science, 1968) aantoont dat elk ernstig maatschappelijk probleem waarin een minderheid negatieve gevolgen toebrengt aan een meerderheid moet aangepakt worden op basis van beheersinstrumenten vanwege de overheid.

Laat dit de conclusie zijn: kies voor een wetenschappelijke bewijsvoering, identificeer de componenten van het gedrag en kies voor een door de overheid gekozen beleid van beteugeling waarvoor een maatschappelijk aanvaardbaar draagvlak wordt bekomen.

De invoering van een alcoholslot op je wagen na een eerste positieve alcoholcontrole. Verplichte werkstage in een revalidatiecentrum als je een ongeval veroorzaakt. Een rijbewijs met punten dat je dagelijks aanzet tot voorzichtig rijden i.p.v. een lik-op-stuk beleid a.d.h.v. flitsboetes die als blinde maatregel het boetefonds spijzen, alcoholcontrole op de parking van discotheken, enz.

Een creatieve wetenschappelijk verantwoorde aanpak die rechtstreeks in het gedrag van de potentiële veroorzaker tussenkomt op het moment dat het gedrag zich ontwikkelt.
Zoals Hardin het verwoordde: ‘Mutual coercion mutually agrees upon’ of ‘wederzijdse beteugeling van de vrijheid waarover we het allen eens zijn’.

(Erik De Soir is traumapsycholoog.)
 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.