"Tegen stroom in durven roeien, tegen machtsstructuren"

De SP.A betwist dat het socialisme passé zou zijn. In "Reyers politiek" gaven partijvoorzitter Bruno Tobback en Antwerps boegbeeld Yasmine Kherbache aan waarom socialisten volgens hen vandaag nog altijd het verschil maken. Sleutelbegrippen daarbij zijn vrijheid, een goed leven en solidariteit. De Vlaamse socialisten stellen geen exclusieven tegen andere partijen na 25 mei, maar Tobback noemt de kans op samenwerking met de N-VA "ongelooflijk klein".

Tijdens deze paasvakantie heeft "Reyers politiek" een gesprek met alle partijvoorzitters over de ideologie van hun partij. Voor de SP.A wordt partijvoorzitter Bruno Tobback vergezeld door Yasmine Kherbache, oppositieleidster in de Antwerpse gemeenteraad, kabinetschef van premier Elio Di Rupo en kandidaat in Antwerpen voor het Vlaams Parlement.

Etiket: verrassing of net niet?

SP.A staat voor "Socialistische Partij Anders", maar Bruno Tobback kiest toch voor het etiket "de sociaaldemocraten". "'Socialisten' is voor mij een benaming waaraan ik niets wil veranderen omdat het komt uit de geschiedenis en voor een traditie staat", legt hij uit. De tijden van het nationaliseren van de productiemiddelen zijn voor wat hem betreft voorbij.

De SP.A probeert het socialisme te vertalen naar vandaag, en Tobback vindt de term "sociaaldemocraten" daarbij beter passen, ook al omdat de SP.A verandering wil door aan verkiezingen deel te nemen. "De essentie is dat elke mens gelijk is en dat je voor elke mens de vrijheid en een goed leven moet garanderen", vult Yasmine Kherbache aan. Dat kan alleen door samen te werken en solidariteit te garanderen.

Kherbache verwijst naar een fabel van de Griekse dichter Aesopus waarin vier buffels zich verdedigen tegen een leeuw door tegen elkaar te gaan staan met de horens naar de buitenkant. Ze worden uiteindelijk pas opgegeten nadat de leeuw zich als buffel heeft verkleed, tussen hen in gaat staan en verdeeldheid creëert.

Honderd jaar geleden was die leeuw de technologie die een concentratie van rijkdom veroorzaakte, aldus Tobback. Vandaag vervult de IT-technologie die rol.

Bewogenheid is de boodschap

"Ik ben groot geworden in een "No time to waste"-T-shirt", beschrijft Bruno Tobback zijn geëngageerd-zijn. Desondanks ging hij in 1995 op een lijst van de Vlaamse socialisten staan en raakte hij ook verkozen. Groen en rood: Tobback ziet parallellen. "Wat kwetsbaar is en van waarde - of dat nu een milieukwaliteit is of sociale welvaart - kan je alleen maar beschermen als je daar gezamenlijk een inspanning voor doet."

"Ik heb van thuis uit die sociale bewogenheid meegekregen", zegt Yasmine Kherbache. Ze is de dochter van een Franstalige Algerijnse vader en een Vlaamse moeder. "Ik heb zo alert leren zijn voor het standpunt van de ander en er begrip voor leren opbrengen." Net als Tobback was Kherbache advocaat. "Ik was vooral links geëngageerd." Toen Frank Vandenbroucke haar vroeg om zijn medewerkster te worden, hoefde ze niet lang te twijfelen: "Je zegt ja omdat je affiniteit voelt."

Vóór de onredelijke mens

"De redelijke mens past zich aan. De onredelijke mens volhardt in zijn pogingen de wereld aan hemzelf aan te passen. Derhalve is alle vooruitgang afhankelijk van de onredelijke mens". De Vlaamse socialisten verwijzen graag naar dit citaat van de Ierse auteur George Bernard Shaw.

"Honderd jaar geleden pleitte de socialistische beweging voor betaald verlof, de 8-urige werkdag, verplicht onderwijs voor kinderen. Dat vond iedereen toen onzin,maar vandaag is dat alles heel evident", licht Bruno Tobback toe. De onredelijkheid heeft dus tot iets geleid. En dat kan vandaag ook nog, bijvoorbeeld door een herstelbeleid te voeren zonder aan het loon van de mensen te raken. "Dat is een vorm van onredelijkheid waarvan achteraf blijkt dat het inderdaad kán."

"We moeten tegen de stroom in durven roeien, tegen de bestaande machtsstructuren", vindt Yasmine Kherbache. Ze verwijst naar het pleidooi van de socialisten om de koppeling van de lonen aan de index te behouden.

Beter worden door samen te werken

"Het socialisme is begonnen toen drie families holbewoners hebben ontdekt dat het efficiënter was om samen op een mammoet te jagen", aldus Bruno Tobback. De opdracht is duidelijk: "Door samen te werken mensen de kans geven om betere resultaten te bereiken en ervoor te zorgen dat iedereen daarvan kan genieten."

De boodschap van solidariteit is niet verouderd. "Een gemeenschap bouw je op basis van solidariteit", vindt Kherbache.

"De vergrijzing is de fout van de socialisten", zegt Tobback enigszins provocerend. Hij bedoelt dan dat de levensverwachting is gestegen door de groei van de welvaart. Dat we ons vandaag zorgen maken over de betaalbaarheid van de pensioen, noemt hij "een tweede fout van de socialisten". "Die vraag stellen we ons omdat we de keuze hebben gemaakt om de pensioenen samen te financieren."

Voor de Vlaamse socialisten blijft een solidaire samenleving met stip de belangrijkste doelstelling. "Vrijheid kan niet zonder gelijkheid", zegt Yasmine Kherbache. "In landen met een grote ongelijkheid is het welzijn veel kleiner en is vrijheid veel kleiner."

Zolang er mammoets zijn...

Bruno Tobback betwist dat het socialisme niet meer van deze tijd is. "Zo lang er mammoets zijn, is socialisme nodig, en er worden er elke dag nieuwe gecreëerd." Mammoets, leeuwen: dieren blijken dankbare metaforen in deze kiescampagne. Tobback geeft wel toe dat de wereld is geëvolueerd. "Ook de manier waarop we onze gedachten in de praktijk brengen, moet nu evolueren."

Een van die mammoets is Europa. De SP.A ijvert voor een minimumloon in de hele Europese Unie. "Zonder minimumloon is er ongelijkheid in Europa. Het systeem laat uitbuiting toe." Het is bekend dat de SP.A niet hoog oploopt met de besparingsdoctrine van de liberale commissaris Olli Rehn, terwijl het sociale Europa niet echt een prioriteit blijkt.

Voor de SP.A is de staat of de overheid niet de essentie van het socialisme. "Maar sterke overheden moeten wel de solidariteit garanderen en eerlijke spelregels op de markt introduceren." "Meer staat" of "minder staat" is voor Bruno Tobback niet aan de orde, wel "genoeg staat".

Na 25 mei wil Tobback graag aan het roer staan van die staat, "om te bouwen aan sociale welvaart". De SP.A stelt geen exclusieven, zegt hij nog, maar dat zijn partij en de N-VA samen in zee gaan, noemt hij "ongelooflijk klein".

lees ook