De opvolgers: de kandidaten in de schaduw

Terwijl alle aandacht meestal gaat naar de strijd om de verkiesbare plaatsen op de lijsten, wordt er op de achtergrond ook gevochten voor een misschien even belangrijke plaats op de lijst van de opvolgers. Vanwaar komt dat systeem en wat is het belang?
BELGA/VAN ASSCHE

De kieswet bepaalt dat de partijen bij het indienen van een lijst met kandidaten ook een lijst met kandidaat-opvolgers moeten voordragen. Op die lijst mogen maximaal de helft +1 van het aantal effectieve kandidaten voorkomen en voor de rest moet ze ook voldoen aan de andere vereisten van een kandidatenlijst: een gelijke verdeling tussen het aantal mannen en vrouwen en een combinatie man/vrouw of vrouw/man op de eerste twee plaatsen van de lijst.

Het systeem van de opvolgerslijsten werd op het einde van de 19e eeuw ingevoerd om te vermijden dat er tussentijdse verkiezingen moesten worden gehouden in het geval dat er een zetel vrijkwam in een kieskring, zoals dat tegenwoordig nog voorkomt in onder meer Groot-Brittannië.

Bij het invoeren van het proportioneel kiessysteem kon de kiezer één naamstem voor een kandidaat en één voor een opvolger uitbrengen. In 1994 werd dat systeem uitgebreid zodat er meervoudige naamstemmen voor kandidaten en opvolgers mogelijk worden.

Troostprijs

Nu is het zo dat een opvolger niet alleen in het parlement raakt bij het overlijden van een verkozen kandidaat, maar ook in het geval dat die om een andere reden zijn zetel in het parlement opgeeft, bijvoorbeeld omdat hij de politiek beu is of om minister in de nieuwe regering te worden. En zo wordt de eerste plaats op de lijst van opvolgers soms belangrijker dan een zogenaamde strijdplaats op de lijst met effectieve kandidaten.

Want stel je voor dat de lijst van jouw partij wordt getrokken door een aftredende minister. In het geval dat de partij opnieuw mee kan regeren en de minister op post blijft, dan neemt de eerste opvolger zijn/haar plaats in in het parlement.

De opvolgers mogen dan al gemakkelijk over het hoofd worden gezien, de partijstrategen houden er wel degelijk rekening mee bij het opstellen van de lijsten. Al was het maar als troostprijs voor iemand die ze geen verkiesbare plaats konden geven. Het blijft natuurlijk wel een gok. Als de partij na de verkiezingen uit de boot valt, dan blijft de opvolger meestal ook in de kou zitten.

Meer nieuws

lees ook