"Eerst de mensen, niet de winst"

Volgens PVDA-kopstukken Peter Mertens en Mie Branders is het tijd voor een "revolutie van het denken" tegen het "eenheidsdenken van de andere politieke krachten". Voorzitter Peter Mertens wil vooral de mensen een stem geven die nu uit de boot vallen in onze maatschappij. De PVDA was vanavond te gast in "Reyers politiek".

Tijdens deze paasvakantie heeft "Reyers politiek" een gesprek met alle partijvoorzitters over de ideologie van hun partij. Voor de PVDA wordt voorzitter Peter Mertens vergezeld door Mie Branders, gemeenteraadslid in Antwerpen en arts bij Geneeskunde voor het Volk in Hoboken.

Etiket uit 19e eeuw?

Dat een partij vandaag nog voor het etiket "marxistisch" kiest, vindt u misschien ongewoon, maar voor Peter Mertens is dat vrij vanzelfsprekend. "Als wij moderne marxisten zijn, is dat omdat we denken dat de samenleving maakbaar is, een sociaal gebeuren is en verder gaat dan het nahollen van het grote profijt."

Marx mag dan wel een figuur uit de 19e eeuw zijn, de PVDA beschouwt hem als inspiratiebron en heeft zijn ideeën hertaald naar vandaag. "Een samenleving die ongelijkheid genereert en waar steeds meer mensen uit de boot vallen, is een ouderwets recept." Voor Mertens kan er geen twijfel over bestaan: "Wij denken dat de maatschappij moet draaien rond het samenleven van mensen, en niet rond het maximale profijt."

"Wij staan voor een nieuw soort socialisme, waar men respect heeft voor de bronnen van de rijkdom", zegt Mertens. En welke zijn die bronnen? Arbeidskracht en natuur.

"Ogen niet sluiten voor onrecht"

"De grootste vorm van waanzin is deze wereld accepteren zoals hij is."  Voor hun citaat verwijzen Peter Mertens graag naar Jacques Brel, volgens Mertens een fantastische woordenkunstenaar die staat voor de maakbaarheid van de mens en die zijn ogen niet sluit voor onrecht.

In het nummer "Jaurès" zingt Brel over de sociale wantoestanden in de mijnen, waar veel arbeiders aan stoflong leden. "Vroeger was het stoflong, vandaag zijn het stress of kinderverzorgster met rugklachten", zegt Mertens.

"We proberen voornamelijk de dingen die er zijn naar buiten te brengen", vult Mie Branders aan. "Er zijn nog heel wat ongelijkheden in onze samenleving. De PVDA zet zich in opdat iedereen aan dezelfde lijn zou kunnen vertrekken." Wil de PVDA dan de revolutie? "We gaan er al heel wat op vooruit als mensen inzien dat het absoluut niet draait zoals het moet, zoals het nu draait", zegt Branders.

"Je hebt hier een enorm eenheidsdenken", vindt Mertens. "Alle politieke krachten zeggen hetzelfde over brugpensioen, zware beroepen, over de plaats van de werkende mens in onze maatschappij, over GAS-boetes, over jongeren, over migranten. Het is tijd dat er een revolutie van het denken komt. Ik geloof niet dat de mensheid op deze planeet op deze manier kan verdergaan."

Over apen en survival of the fittest

Om hun ideeën te illustreren, hebben Peter Mertens en Mie Branders een filmpje van de Nederlandse bioloog Frans de Waal mee. Daarin is te zien hoe een aap behoorlijk agressief wordt als hij niet dezelfde beloning krijgt als zijn buurman, terwijl het dier nochtans dezelfde opdracht krijgt. "Het is een onrechtvaardigheidsgevoel dat de aap hier toont", verklaart Mertens.

De Waal heeft onderzoek gedaan naar vergelijkingen tussen het gedrag van dieren en dat van mensen. "Hij heeft aangetoond dat je alleen verder komt door samen te werken", zegt Mertens, die ook nog het ideologisch misbruik van de theorieën over the survival of the fittest van Charles Darwin aanklaagt. "Dat laatste kan ook een diersoort zijn die het best samenwerkt."

En wat heeft de PVDA hieruit geleerd? "Op een bepaald moment in de geschiedenis van de maatschappij moet er weer respect komen tegenover degenen die onderaan aan het produceren zijn", vindt Mertens. "De herverdeling moet eerlijk verlopen."

Geen populisme, geen stalinisme

Peter Mertens betwist dat de PVDA zich populistisch opstelt. "Populisme is surfen op de gangbare emoties van het volk, en dat doen wij niet. Wij nemen bijvoorbeeld standpunten in tegen racisme." De PVDA heeft zich wel bevraagd bij 40.000 landgenoten om te weten wat er in de samenleving leeft. Volgens de partij moet de verandering in de maatschappij van onder komen, niet vanuit de partijcenakels.

De tijden van Ludo Martens heeft de partij achter zich gelaten. "We zijn verveld naar een nieuw soort marxisme", zegt Mertens. "Ik kan de jeugd van de PVDA niet in de vergeetput steken, maar ik kan er wel lessen uit trekken. De uitspraken van Ludo Martens over het stalinisme waren een vergissing."

"Er is heel weinig kennis over de PVDA van vandaag", vindt Mertens. "We zijn vandaag met een kleine 8.000 leden. Meer dan 6.500 van die leden zijn de laatste 3 à 4 jaar lid geworden." En trouwens: "Je vindt ideologische fouten in elke partij. Het stalinisme was fout."

Mertens en Branders lopen niet erg hoog op met al die etiketten. "Ik begrijp dat men in de 21e eeuw heel graag een adjectief plakt op een nieuw opkomend fenomeen in Europa." Mertens verwijst naar linkse partijen zoals de SP in Nederland of Die Linke in Duitsland. "Men heeft het er moeilijk mee en men probeert dat te framen in termen van de 20e eeuw." Volgens hem heeft men het altijd moeilijk met ideeën die tegen de stroom ingaan.

Nochtans is het eenvoudig: iedereen in de samenleving wordt geacht om de twee bronnen van rijkdom te respecteren: de arbeidskracht en de natuur. "Dat zijn de pilaren van onze samenleving", zegt Mertens. "Je hebt nu een problematische relatie met allebei: arbeidskracht komt steeds meer onder druk en men gaat over de limieten van de planeet met dit economisch systeem."

lees ook