Levert verkiezing Commissievoorzitter toch nog verrassing op?

Na de verkiezingen van 25 mei komen er heel wat vacatures vrij op het Europese topniveau. Vooral de verkiezing voor Commissievoorzitter beroert de gemoederen. Er wordt gevreesd dat het geen van de naar voren geschoven kandidaten wordt.
Ezequiel Scagnetti2013

De strijd om de Europese topjobs is begonnen. Begin april kenden we al alle kandidaten voor het Europees Commissievoorzitterschap. Afgelopen zaterdag maakte Fins premier Jyrki Katainen bovendien bekend dat hij in juni zal aftreden als premier. Daarbij stak hij niet onder stoelen of banken dat hij op zoek is naar een internationale job, bijvoorbeeld in de Europese Commissie.

Dat zou een streep door de rekening zijn van de verschillende partijen. Zij schoven de voorbije maanden telkens één of twee kandidaten naar voren die een mogelijke Commissievoorzitter kunnen zijn. De kandidaat van de partij die na de verkiezingen de grootste blijkt te zijn, mag als eerste een poging doen om een Commissie samen te stellen.

"Verkiezing moet democratisch gebeuren"

Daarover verspreidden de voorzitters van de drie grootste partijen afgelopen week een mededeling. De verkiezing van Commissievoorzitter moet democratisch gebeuren, en niet via achterpoortjes. Doordat sommigen al duidelijk maakten dat ze ook graag een Europese topjob willen, leeft bij sommigen dan ook de vrees dat er een andere kandidaat zal gekozen worden dan diegene die de partijen zelf kozen.

Hierin speelt vooral het tamelijk eurosceptische Groot-Brittannië een belangrijke rol: in het verleden vonden zij heel wat kandidaten te veel op Europese integratie gericht. Zo werden Jean-Luc Dehaene (CD&V) en Guy Verhofstadt (Open VLD) eerder geweerd omwille van hun Europese gedachtengoed.

Ook nu zou de Britse premier Cameron al aan medewerkers hebben laten weten dat Martin Schulz van de socialistische partij en Jean-Claude Juncker van de christendemocratische partij niet voldoen aan het plaatje van Commissievoorzitter wegens “te Europees”.

Als er in mei geen partij is die een klinkende overwinning behaalt, wordt de optie van een “onbekende” compromiskandidaat reëel. Het is ook op die manier dat Barroso voorzitter werd in 2004.

Geen unanimiteit noodzakelijk

Toch liggen de kaarten anders dan voorgaande verkiezingen: dit keer wordt de Commissievoorzitter verkozen door een gekwalificeerde meerderheid. Unanimiteit tussen alle lidstaten is dus niet vereist. Groot-Brittannië kan dus hoogstens tegen een bepaalde kandidaat stemmen, maar dit betekent niet dat de kandidaat sowieso uitgesloten wordt.

Er circuleren al heel wat namen van compromiskandidaten, als het geen van de naar voren geschoven kandidaten wordt. Zo kan Katainen dan één van de kanshebbers zijn, al zou dat ook Christine Lagarde, huidig voorzitster van het IMF of Pascal Lamy, ex-voorzitter van de Wereldhandelsorganisatie, kunnen zijn.

Allerlei evenwichten

Bovendien is er de informele afspraak dat er bij de verdeling van de verschillende topjobs rekening gehouden wordt met de verhoudingen in de Europese Unie: noord-zuid, man-vrouw, grote en kleine staten, enzovoort. De topjobs waar rekening mee wordt gehouden zijn de voorzitter van het Europees Parlement, de Hoge Vertegenwoordiger voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid, de president van de Europese Raad en de voorzitter van de NAVO. Die laatste job werd vorige week al aan de Noor Jens Stoltenberg gegeven.

Ook daar circuleren al heel wat namen: Dalia Grybauskaité (president van Litouwen), Helle Thorning-Schmidt (de Deense premier) of de Ierse premier Enda Kenny. Vooral over die twee laatste kandidaten is Groot-Brittannië positief.

De kans dat Guy Verhofstadt één van deze topjobs zal kunnen binnenrijven, is groot. Eerste opvolger en huidig Europarlementslid Philippe De Backer (Open VLD) zegt daarover dat de kans dat hijzelf een plaats kan veroveren in het Europees Parlement reëel is.

Het is dus afwachten tot eind mei, en waarschijnlijk nog enkele maanden daarna om te zien hoe het landschap van de Europese top er de komende vijf jaar zal uitzien.

lees ook