De vrije markt is funest voor het boek - Rudy Vanschoonbeek

Waar econoom Paul De Grauwe onlangs almaar sterker te keer ging tegen de excessen van de vrije markt, diept hij zijn (schijnbaar?) afgezworen oude discours opnieuw op en huldigt hij in een krantencolumn over de gereglementeerde boekenprijs een van de oude neoliberale principes: ongeregelde (prijs)concurrentie komt de marktwerking en uiteindelijk de samenleving ten goede.
labels
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Het grootste gedeelte van zijn column gaat alvast niet over het boekenvak. Eerst goochelt hij wat met geschiedenis en wijdt hij uit over maximale prijzen opgelegd door de overheid, om dan plots over te schakelen naar minimumprijzen en de vaste boekenprijs.

Een gereglementeerde prijs, geen vaste

Het Boekenoverleg – waarin alle organisaties vertegenwoordigd zijn die professioneel bezig zijn met het schrijven, uitgeven, verkopen en uitlenen van boeken, en met leesbevordering - vraagt een gereglementeerde prijs, geen vaste. Die zorgt er voor dat er leefbare marges blijven voor alle partijen in de keten. Met deze vraag uit de sector wordt het prijsbeleid niet bij de overheid gelegd maar bij de uitgevers.

De Grauwe spreekt ook enkel over de consument, niet over de aankopen van scholen en bibliotheken, die omvangrijke kortingen bedingen zodat de marge voor de retail penibel klein wordt.

Kijk eens over de grenzen

In Groot-Brittannië, waar De Grauwe toch vaak genoeg om zich heen kan kijken, heeft het loslaten van de vaste boekenprijs geleid tot een kaalslag bij boekhandels (ketens zowel als autonome winkels), een scherpe prijsconcurrentie tussen de supermarkten, een groeiend aandeel van de bestsellers en kwalitatieve verarming van het aanbod vanuit de uitgevers (samengaand met grotere concentratie).

Waarom is De Grauwe niet komen luisteren naar Nicolas Georges, Directeur van het Franse Ministerie van Cultuur, die onlangs tijdens de Staat van het Boek in het Vlaamse parlement uiteenzette waarom men in Frankrijk sinds 1981 van links tot rechts – dus inclusief de liberalen! - blij is met hun vaste boekenprijs.

Georges argumenteerde overtuigend dat deze maatregel niet in strijd is met de vrije concurrentie. Nogmaals: hiermee wordt het prijsbeleid bij de uitgevers gelegd, en dus niet bij grote discounters zoals Amazon, Carrefour of Makro. Ze gaan de onderlinge concurrentie aan op het vlak van kwaliteit en assortiment. Dit geldt ook voor de boekhandels.

De prijs van een boek stijgt veel minder snel dan de inflatie. Uit schrik voor een dalende verkoop houden uitgevers de prijs van boeken zo laag mogelijk. Maar de kosten van de boekhandels (huur, energie, personeel...) volgen wel de index. Hierdoor daalt hun marge, in Frankrijk naar gemiddeld 0,5% netto. Volgens Georges komen niet in de eerste plaats de onafhankelijke boekhandels hiermee in de problemen, maar veeleer de ketens. De Virgin-winkels zijn gesloten, de groep chaPitre is met 75 winkels failliet gegaan. Met allerlei steunmaatregelen is men er in geslaagd om de helft ervan te laten herstarten.

De Vlaamse boekhandel

Carlo Van Baelen presenteerde op dezelfde Staat van het Boek releverende kerncijfers van de Vlaamse boekhandel. Met een brutomarge van 31,5% is het gekkenwerk om kortingen te voorzien van 25 tot 30% voor bibliotheken. Hopelijk groeit ook bij de lokale politiek het besef dat een boekhandel in de winkelstraat een belangrijke culturele functie heeft.

Heel wat andere Europese landen - Oostenrijk, Duitsland, Frankrijk, Italië, Nederland, Kroatië, Noorwegen, Slovenië, Spanje en Portugal – koesteren evenzeer hun vaste of gereglementeerde boekenprijs. Het stemt alvast hoopvol dat alle Vlaamse politieke partijen - op Open VLD na(!) –zowel leesbevordering als het principe van de gereglementeerde boekenprijs in de nieuwe beleidsperiode naar voor schuiven als absolute prioriteiten.

Uiteraard zal een gereglementeerde boekenprijs niet alles oplossen, verre van. Hij zal wel zorgen voor een grotere diversiteit in het aanbod en in soorten boekhandels.

Als De Grauwe de laatste tijd wel pleit voor regulering van de financiële markten, waarom de banken dan wel aan banden leggen en de discounters van boeken niet?

 

(Rudy Vanschoonbeek is uitgever van Vrijdag en voorzitter van de Vlaamse Uitgeversvereniging.)
 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.