Het buikgevoel van de Vlaming - Carl Devos

De N-VA was de laatste om haar becijferd sociaaleconomisch plan voor te stellen. Dat valt in de beleidsgeest waarin eerder ook de Antwerpse meerjarenbegroting werd gepresenteerd. Scherp en uitgesproken maar met enkele zachte randjes. Los van de concrete voorstellen ademt het geheel een duidelijke sfeer uit. Het is tijd voor beleidscorrecties: het moet hier dringend anders, want we hebben al veel tijd verloren. We moeten enkele moeilijke jaren door, met pijnlijke maatregelen, maar dan komt het in orde. Dat sluit aan bij het buikgevoel dat bij velen leeft.
labels
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

De meritocratische conservatieve nationalisten stralen de boodschap uit dat zij wel de moed hebben om te zeggen waar het op staat. Met hun verwijzing naar het crisisbeheer van Jean-Luc Dehaene en naar het buitenland, geven ze aan dat het hier niet om radicalisme gaat. De N-VA, die weer de toon zet, volgt een duidelijke strategie: onvermijdelijk worden. N-VA wil een klassieke tripartite numeriek onmogelijk maken. Daarmee schuiven ze langs twee flanken.

Onmisbaar worden

De N-VA heeft alles wat aan de rechterzijde nog te rapen valt opgezogen. LDD is niet meer, misschien op een stuiptrekking achter de IJzer na, het VB verzamelt straks enkel nog haar meest radicale aanhang: enkele onversneden separatisten, kiezers die Filip Dewinter volgen in zijn overjaarse extremisme en nog wat anti-politieke stemmen. Daar valt dus niets meer te winnen.

Richting centrum, bij een fors deel van het Open VLD- electoraat en een deel van de CD&V- kiezers, wél. Daar maakt de N-VA het verschil tussen pakweg 28% en 32%. Tussen die paar zetels die een Vlaamse coalitie zonder de N-VA mogelijk of onmogelijk maken. Federaal kunnen de klassieke partijen eventueel nog terugvallen op een regering zonder Vlaamse meerderheid, op Vlaams niveau kan dat niet.

Tenzij ze daar met vier (tripartite plus Groen) samen kruipen in een anti-N-VA-bestuur, en zelfs dat moet wiskundig nog haalbaar zijn. Als de N-VA sterk scoort en het VB niet helemaal opeet, als LDD inderdaad voor Vlaanderen gaat en er een zetel pakt en PVDA+ daar in zou slagen, is zelfs dat niet helemaal zeker. Als de N-VA onvermijdelijk is in de Vlaamse regering, zit ze ook veel steviger voor de federale formatie. N-VA blijft opvallend stil over die Vlaamse thema’s. Gezien federale thema’s meer dan de Vlaamse – voorlopig althans – de campagne beroeren, zet de N-VA daar ook expliciet op in. Ook omdat, zoals De Wever al zei, dat een cruciaal front is: in Vlaanderen zal de N-VA de formatie leiden, op federaal niveau wil ze vermijden om die daar te moeten ondergaan.

Bovendien is het makkelijker om op federaal niveau uit te pakken met forse koerscorrecties dan op het niveau waar ze de voorbije vijf jaar bestuurde. Niet meteen op indrukwekkende wijze. Bovendien helpt de focus op het spectaculairdere federale niveau de boodschap ondersteunen dat veel, teveel volgens de N-VA, sleutels voor het beleid nog altijd daar zitten, ondanks die zesde staatshervorming. En dus dat uiteindelijk confederalisme nodig is om die federale hervormingen institutioneel te verankeren. Slechts op die zeer beperkte manier kwam het confederalisme, de ultieme core business van de partij, in het beeld.

Aanval op Open VLD en (voorzichtiger) op CD&V

De N-VA volgde haar beproefde en succesvolle recept om in een vakantieperiode een over twee dagen gespreide persconferentie te organiseren. Dan beheerst de partij vanaf het midden van de week het nieuws, tot over het weekend. Dat is vervelend voor wat ze als haar voornaamste concurrent ziet, Open VLD, die niet enkel onder de schaduw van De Gucht maar ook onder die van de N-VA moet congresseren.

Een reeks forse voorstellen inzake criminaliteit en asiel- en migratie, die samen een heel stevig en rechts lik-op-stuk-beleid vormen, lanceerde de eerste aanval op Open VLD. De verdienstelijke Turtelboom en De Block werden geviseerd. Beiden hebben ongetwijfeld redenen om met enige trots achterom te kijken, maar N-VA duwt stevig op het gas om het allemaal als te weinig te kunnen omschrijven.

Vrijdag 11 april kwam dan het tweede deel van de aanval op centrum-rechts. Die moet ook de ondernemers- en middenstandsflank van CD&V charmeren, nadat het ACW al via het ARCO-verhaal een stevige klets kreeg, een zet waar N-VA tijdens de onderhandelingen misschien nog spijt van zal krijgen. Toch wordt CD&V met de grootst mogelijke voorzichtigheid aangepakt. CD&V blijft immers de ultieme kingmaker.

De buikriem aanhalen

In het tweede deel van haar programmavoorstelling is de N-VA concreter en duidelijker dan de anderen. Dat kan zeker kiezers afschrikken – een indexsprong raakt velen – maar de partij mikt op het idee dat zij wel de waarheid durft te zeggen en dat met wat moeite in het begin we er wel zullen komen. De buikriem aanhalen, vooral door fors op die vermaledijde federale overheid en enkele uitkeringen te besparen en zo iedereen voor de eigen verantwoordelijkheid te stellen. Belastingen verlagen, zeker voor ondernemingen die hier zeer goed weg komen.

Maar langs de hernieuwde concurrentiekracht moet straks alles beter worden, de heilige graal van de N-VA. Bovendien heeft de N-VA ook een reeks sociale maatregelen klaar, om het verwijt dat ze antisociaal is af te weren. Dat beleid is niet gericht op grote structuren, maar op individuele verantwoordelijkheid: wie hulpbehoevend is en wie moeite doet, kan steun krijgen. De anderen moeten hun plan trekken of werken voor de uitkering. Solidariteit wordt via de versterking van de verzekeringsgedachte wat meer liefdadigheid. Een redenering die zowel in volkscafés als exquise golfclubs te horen is.

De links-rechts discussie

Dat zal de links-rechts discussie in deze campagne, dé dominerende breuklijn, enkel maar versterken. Maar het hoeft voor de N-VA niet eens een probleem te zijn als dat links wat kan helpen, zolang zij maar als het centrum van rechts wordt gezien en daar zoveel mogelijk meeneemt. De N-VA heeft geen ambitie om met links te besturen, en sp.a of Groen ziet dat ook niet zitten. Het is dan ook niet zo erg als links profiteert van de rechtse koers van N-VA.

De partij heeft met haar programma de befaamde beleidsomslag voorgesteld waar ze al langer voor pleit, in de strijd tegen het zogenoemde PS-model. Die omslag is in vergelijking met het gevoerde beleid onmiskenbaar stevig, maar de vele verwijzingen naar het buitenland moeten bewijzen dat dat anderzijds nu ook weer niet zo extremistisch is. Open VLD zal dit weekend haar ware liberale recepten daar tegenover zetten, maar de Vlaamse liberalen moeten opboksen tegen kritiek op hun geloofwaardigheid: ‘waarom hebben jullie dat niet eerder uitgevoerd?’ zal de repliek van de N-VA zijn. Als Open VLD durft zeggen dat dat niet lukte door sommige coalitiepartners, kan De Wever laconiek antwoorden: ‘my point exactly’. Zo worden de vleugels van Open VLD niet geknipt in een debat over cijfers en maatregelen, maar via snijdende beeldvorming.

(Carl Devos is politoloog aan de Gents universiteit.)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.