De clichés over de Vlaamse grondstroom - Dave Sinardet

Er zijn zo van die gemeenplaatsen die al jaren de politieke analyses beheersen. Ze bepalen de bril waarmee veel media en commentatoren naar de politieke evoluties kijken, vaak ook onbewust. Eén van de meer hardnekkige onder die clichés is dat Vlamingen en Walen over zowat alle maatschappelijke thema's totaal andere opvattingen zouden hebben. U weet wel, de 'kloof' in dit land tussen noord en zuid.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Dat verhaal is gekoppeld aan dat van de zogenaamde 'grondstromen'. In Vlaanderen zou een uitgesproken rechtse grondstroom bestaan en in Wallonië een duidelijk linkse, waardoor meteen verklaard is waarom het zo moeilijk is om één Belgisch beleid te voeren.
Het is één van de interpretatiekaders waarin ook de verkiezingscampagne geregeld geduid wordt.
 

Meer dan een nuance

Een representatieve enquête waarover deze site enkele dagen geleden berichtte toont een totaal ander beeld. De VRT bestelde een onderzoek naar de houding van de Vlaamse en Waalse publieke opinie over de stellingen in de federale stemtest, die zowat alle belangrijke federale beleidskwesties omvat.

Dat de enquête de kloof tussen Vlamingen en Walen nuanceert zou een understatement zijn. Ze spreekt die namelijk zo goed als volledig tegen.

Stellingen waarrond zich een andere meerderheid aftekent in Vlaanderen en Wallonië zijn nauwelijks te vinden. Meer nog, zelfs de mate waarin Vlamingen en Walen het ergens over eens of oneens zijn ligt in de meeste gevallen dicht bij elkaar. Of het nu gaat over socio-economische, ethische, migratie of milieuthema's, het is met een vergrootglas zoeken naar verschillen tussen Vlamingen en Walen.

De cijfers

De index afschaffen? 64% van de Vlamingen en 71,4% van de Walen zijn tegen.
Een minimumdienst bij NMBS-stakingen? Goed voor 87,2 % van de Vlamingen en 84,9 % van de Walen.
Moet het rookverbod worden versoepeld? Nee zegt 57 % van de Vlamingen en 61,1 % van de Walen.
Leefloners verplichten om gemeenschapswerk te verrichten? Een goed idee, vindt 80,4% van de Vlamingen en 71,8 % van de Walen.
Moeten bedrijfswagens zwaarder belast worden? 54,4% van de Vlamingen en 58,6% van de Walen vindt van wel.
Mag een asielzoeker die hier als minderjarige is binnengekomen niet meer worden teruggestuurd? Niet volgens 62,4 van de Vlamingen en 58,1 % van de Walen.
Meer belastingen betalen op wat we kopen dan op wat we verdienen? Enkel een goed plan voor 36,8 % van de Vlamingen en 36% van de Walen.
Volledig verbod op cannabis? Doen, zegt 54,1% van de Vlamingen en 56,5% van de Walen.
Grote vermogens meer belasten? 74,8 % van de Vlamingen en 80,6% van de Walen gaan akkoord.
Enzovoort, enzoverder.

Ook op communautair vlak

Zelfs daar waar je de grootste communautaire kloof verwacht, rond communautaire thema's, blijven de verschillen al bij al beperkt: voor de splitsing van de sociale zekerheid zijn 35,7 % van de Vlamingen te vinden tegenover 'maar' 16,4% van de Walen. Een niet onbelangrijk onderscheid, maar in beide gevallen verre van een meerderheid. Ook vindt 74,4% van de zogenaamd 'Koningsgezinde' Walen dat de dotatie voor de koninklijke familie moet verlaagd worden, tegenover 83,1 % van de Vlamingen.

Waar er dan toch grotere verschillen zijn, worden dan weer andere clichés doorbroken. Zo luidt het vaak dat Vlamingen meer gesteld zijn op een rechts 'law and order'-beleid dan Walen. Maar kijk, Vlamingen (46,5%) zijn meer te vinden voor een leeftijdsverhoging van de GAS-boetes dan Walen (25,9).

Voor wie dagelijks de media in België volgt zijn dit verbazende cijfers want ze gaan in tegen veelgehoorde analyses over een onoverbrugbare kloof tussen Noord en Zuid. Voor wie al langer de publieke opinie in België bestudeert zijn ze veel minder verrassend.

In Europees perspectief

Zo blijkt uit de gegevens van de 'European Social Survey' al langer dat de verschillen tussen Vlamingen en Walen eerder klein zijn, zeker in Europees perspectief. Of het nu gaat over de mate van etnocentrisme, plaatsing op de links-rechts as, houding op ethisch vlak of vertrouwen in de politieke instellingen: steeds zijn de divergenties met de meeste andere Europese landen groter dan tussen Vlaanderen en Wallonië onderling.

Kortom: als er al sprake is van grondstromen in ons land, dan blijkt er over veel maatschappelijke thema's niet zozeer een Vlaamse of Waalse grondstroom te zijn, maar eerder een Belgische grondstroom.

In de publieke opinie dan toch. Bij de politieke opinie ligt dat anders. Want uit de stemtest blijkt al evenzeer dat de mening van de partijen in noord en zuid op een aantal thema's wél uit elkaar ligt, ook binnen de partijfamilies.

Dat leidt tot de ietwat bevreemdende vaststelling dat wat over sommige kwesties naar boven komt als de grondstroom in het ene landsdeel vooral verdedigd wordt door partijen in het andere landsdeel.

Belgische grondstroom

Neem nu de 71,8% van de Walen die vinden dat leefloners verplicht zouden moeten worden om gemeenschapsdienst te doen. Zij worden maar vertegenwoordigd door één Franstalige partij, de MR en door vier Vlaamse: N-VA, CD&V, Open VLD en Vlaams Belang. Exact hetzelfde verhaal voor de 73,2% van de Walen die vindt dat de uitgaven van de federale staat de komende jaren niet mogen toenemen.

Ook de 74,4 % van de Walen die de Koninklijke dotaties wil verminderen vindt in de stemtest maar gehoor bij één Franstalige partij. Of beter géén, want de partij die in de stemtest aangaf deze stelling te steunen - het CDH -  doet dat omdat ze het naar eigen zeggen al heeft uitgevoerd in de vorige regering, zo blijkt  haar toelichting. Kortom: drie kwart van de Walen wordt hier de facto door geen enkele Franstalige partij vertegenwoordigd, maar wel door alle Vlaamse.

Voor een beperking van de werkloosheidsuitkeringen in de tijd is 'maar' 39,5 % van de Walen gewonnen, maar zij worden door geen enkele Franstalige partij  gevolgd, echter wel door N-VA en Open VLD.

Omgekeerd wordt de meerderheid van de Vlamingen op een reeks punten beter bediend door de Franstalige dan door de Vlaamse partijen. Het drie kwart van de Vlamingen dat grote vermogens zwaarder wil belasten, wordt maar vertegenwoordigd door partijen die minder dan één kwart van de stemmen halen (sp.a en Groen) maar wel door álle Franstalige partijen , met op kop de PS. Ook de  Vlaamse meerderheid die de index wil behouden ziet haar mening bevestigd door alle Franstalige partijen, maar niet door twee belangrijke spelers aan Vlaamse kant, waaronder de grootste Vlaamse partij, de N-VA. De 46,5% van de Vlamingen dat de leeftijd voor GAS-boetes wil optrekken wordt aan Vlaamse kant enkel gesteund door Groen, aan Franstalige kant door PS, Ecolo en FDF.

"N-VA-model versus PS-model"?

Als we het dan toch moeten reduceren tot de twee modellen die de voorbije weken de campagne hebben gedomineerd, kunnen we alleen maar vaststellen dat op een aantal belangrijke punten de Walen eerder aansluiten bij het gevreesde 'N-VA-model' en de Vlamingen eerder bij het geduchte 'PS-model'.

Misschien valt er tussen beiden dan toch een Belgisch compromis te vinden?

(Dave Sinardet is politoloog aan de VUB.)

In de komende 4 weken laten we iedere dag minstens één campagnewatcher op u los.
Daar zijn politologen bij, jazeker, maar ook auteurs die we hebben aangesproken omwillen van hun frisse kijk op de kiescampagne.
Ze hebben allemaal een vaste dag in de week. Jens Cardinaels (hoofdredacteur van het studentenblad Veto) heeft de spits afgebeten, de niet onbekende Carl Devos sluit op 24 mei het campagnewatchen af.

Moderator
 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.