Het anti-voetbal van Mourinho - Frank Van Laeken

Vanavond en morgenavond worden de terugwedstrijden in de halve finales van de Champions League gespeeld: Bayern München ontvangt Real Madrid (heen: 1-0 voor Real), Chelsea neemt het op tegen Atlético Madrid (heen: 0-0). Alle scenario's zijn nog mogelijk, behalve dat van positief en aanvallend voetbal, vrees ik.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Behoudsgezindheid en cynisme regeren momenteel in het voetbalwereldje. Met als boegbeeld de onvermijdelijke José Mourinho, 'the special one'.

Vaststelling: balbezit is stilaan out. Nadat FC Barcelona het voorbije decennium domineerde met positief aanvallend voetbal, gebaseerd op het voortdurende bezit van de bal (60 tot 70 procent), snelle en korte passes (600 tot 800 per wedstrijd) en het onmiddellijk onder druk zetten van de tegenstander wanneer die dan toch eens de bal had - iets wat Real Madrid in de jaren vijftig, Ajax in de jaren zeventig, de Nederlanders met hun totaalvoetbal uit diezelfde periode en Anderlecht, op bescheidener niveau, bij ons hen in het verleden hadden voorgedaan - is nu de periode aangebroken van het reactievoetbal. Loeren op de counter, zoals dat in het vakjargon heet.

Natuurlijk is er nog Bayern München dat met technisch uitermate vaardige spelers en een snelle balcirculatie de tegenstander murw probeert te spelen, niet toevallig gecoacht door gewezen Barça-trainer Pep Guardiola, maar dat is een uitzondering. De macht is aan de counterploegen. Dat bewezen Real, dat thuis tegen Bayern al dan niet vrijwillig voor het eigen strafschopgebied kampeerde, en Chelsea, dat in Madrid opteerde voor de meest cynische tactiek die je in het hedendaagse voetbal kunt bedenken, in de heenwedstrijden van de halve finales.

Mourinho

De tactiek van Chelsea werd bedacht door de Portugese manager José Mourinho, een man met een indrukwekkende erelijst. Champions League gewonnen met FC Porto en Inter Milaan, meerdere keren kampioen geworden en de beker veroverd met diezelfde clubs en ook met Chelsea en Real Madrid, maar bovenal een onverbeterlijke cynicus.

Noemde zichzelf tien jaar geleden 'The Special One' toen hij arriveerde in Londen, provoceert de hele tijd, kleineert managers en trainers van de concurrentie, gaat in de contramine met scheidsrechters en andere officials, leeft in een permanente haat/liefde-verhouding met de pers. En laat zich na zijn terugkeer in Londen 'The Happy One' noemen.

Om het met een Engelstalige boutade te zeggen: Mourinho is 'a man you love to hate'. Hij laat geen enkele voetballiefhebber onberoerd, doet je lachen of naar de haren grijpen, maakt je boos of trots (als je Chelsea-supporter bent), heeft zijn eigen imago zorgvuldig gecreëerd en onderhoudt dat met verve. Hij weet dat hij in het middelpunt van de belangstelling staat en houdt daar intens van.
In deze wereld van scorebordjournalistiek en naäperij is Mourinho er de afgelopen tien jaar in geslaagd om de personencultus rond zichzelf alleen nog maar te versterken. En toch, hoewel zijn erelijst enkel maar wordt benaderd of overtroffen door de gepensioneerde Sir Alex Ferguson en Pep Guardiola, verdient hij veel minder respect voor de manier waarop hij zijn teams laat voetballen: laf en opportunistisch.

Een trainer van een kleinere club kan je dit nog vergeven (pakweg René Vandereycken destijds bij RWDM): die probeert er met een bescheiden spelerskern het beste van te maken. Mourinho heeft echter altijd met de betere spelers van de wereld gewerkt. En toch kiest hij onveranderlijk voor een defensieve aanpak. De Engelse pers noemt dat: de spelersbus voor het eigen doel parkeren. Er zijn mooie cartoons van terug te vinden op het internet.

Catenaccio

'De aanval is de beste verdediging', zei de Duitse bondscoach Sepp Herberger in de jaren vijftig. Hij werd er wereldkampioen mee, in een tijd dat de Hongaren met sprankelend voetbal de wereld verbaasden en het naoorlogse positivisme voor enthousiasme zorgden, ook op het voetbalveld. Begin jaren zestig sloeg dat om en dat is allemaal de schuld van een Argentijnse trainer: Helenio Herrera.

Herrera, zeg maar: de Mourinho van toen, introduceerde bij Inter Milaan het zogeheten 'catenaccio' (Italiaans voor 'grendel'), een speelstijl die was gebaseerd op met zijn tienen verdedigen en één eenzame spits die achter een zeldzaam voorwaarts getrapte bal aanholt, onverbiddelijke mandekking, bikkelhard tackelen en onderuit schoffelen van de tegenstander, ballen in de tribune keilen en die ene dodelijke tegenaanval die voor de 0-1 zorgde.

Het legde Internazionale geen windeieren: het won twee keer de Europabeker voor Landskampioen, de toenmalige Champions League: in 1964 en 1965. Later zou het daar nog slechts één keer in slagen, in 2010, onder leiding van, het kan geen toeval zijn!, ... José Mourinho.

Voetbalromantici verwijzen naar die periode zoals geschiedkundigen naar het nazi-regime: met een ietwat angstige blik in de ogen en negatieve bewoordingen van pure verontwaardiging, hopend dat het nooit meer zal gebeuren. Maar zoals de nazi-praktijken in kleinschaliger vormen op verschillende plekken in de wereld zijn blijven voorkomen, is defensief voetbal ook nooit verdwenen. Diezelfde voetbalromantici, waartoe ik overigens behoor, dwepen nog altijd met het Brazilië van Pelé (1970), het Oranje van speler Cruijff (1974), het Barcelona van trainer Cruijff (jaren negentig), het Barcelona van de afgelopen tien jaar of Bayern München nu, maar ze staan steeds vaker aan de kant van de verliezers.

Realistisch voetbal

De legendarische radiojournalist Piet Theys zei ooit: "Verenig u met het succes van de succesvollen op het moment dat ze succes hebben en een deel van dat succes zal op u afstralen". Een fenomeen dat je wel vaker tegenkomt in onze samenleving. Een voorbeeld: toen Clouseau doorbrak met Nederlandstalige popmuziek, doken er plots uit het niets allerlei groepjes op die het succes van de gebroeders Wauters dunnetjes (en liefst dik) wilden overdoen. Ander voorbeeld: toen de Catalaanse chef Ferran Adrià in El Bulli de nieuwste kooktechnieken introduceerde, wilden plots duizenden koks over de hele wereld met schuimpjes gaan werken, overigens met wisselend succes.

Ook in het voetbal gebeurt dat frequent. Na een golf van aanvallend voetbal, waarin trainers de speelstijl van succesvolle collega's proberen te kopiëren, krijg je een golf van defensief voetbal. Het ergste wat het Europese voetbal op dit moment kan overkomen is een Champions League-finale tussen Real Madrid en Chelsea. Dan krijg je een trainer die uit is op revanche tegen de club waar hij vorig seizoen nog werd uitgespuwd (Mourinho bij Chelsea) tegenover een trainer die onder druk staat om eindelijk de Barcelona-hegemonie te doorbreken (Ancelotti bij Real). Dan zal de angst om te verliezen weer veel groter zijn dan de durf om te winnen. En dan is zo'n wedstrijd niet om aan te zien, behalve als je supporter bent van één van beide clubs of aanhanger van Machiavelli.

Nog véél erger zou zijn dat Mourinho-adepten straks het WK in Brazilië zullen aangrijpen om te opteren voor wat zij zelf graag omschrijven als 'realistisch' voetbal: weg met de fantasietjes, weg met de aanval als beste verdediging, weg met avontuur en individuele klasse. Dan wachten ons kadaverdiscipline, op de eigen helft afwachten tot de tegenstander de bal verliest, aanvallers die verplicht worden om hun voetballende capaciteiten op te offeren om de tegenstander het spelen te beletten, ongenadig toeslaan wanneer die ene kans zich aandient.

Leve de Rode Duivels!

Nogmaals: alle respect voor de erelijst van José Mourinho, maar als dát de toekomst van het voetbal wordt, dan keren we gewoon terug naar het verleden: dat van Helenio Herrera, die - terloops opgemerkt - de bijnaam 'El Mago' (de magiër) koesterde. Tussen de magiër en de speciale zit een halve eeuw, maar het catenaccio is meer dan ooit springlevend.

Als het dat soort WK wordt, waarin de cynici het halen van de romantici (denk aan de edities van 1982, 1990 en 1994), dan zal ik tussen half juni en half juli meer op een voetballoos terras te vinden zijn dan voor het tv-scherm, vrees ik.

Gelukkig zijn er nog de Rode Duivels!

(De auteur is freelance journalist.)
 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.

Meest gelezen