India naar een politieke ommezwaai? Stefan Blommaert

Er is maar een ding zeker in de monsterverkiezingen die op dit ogenblik plaatsvinden in India: de regerende Congrespartij zal zware klappen krijgen. Voor het overige kan de uitslag van de stembusgang veel kanten op. Verwacht wordt dat de grootste oppositiepartij, de nationalistische BJP, een kletterende overwinning zal behalen.
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Misschien zelfs met een absolute meerderheid. Maar die overwinning kan ook worden overschaduwd door een stevig resultaat van de nieuwe maar opstormende anti-corruptiepartij AAP (Aam Aadmi Party, partij van de gewone man). Haar leider Arvind Kejriwal maakt zich sterk dat hij in de tempelstad Varanasi BJP-kopstuk Narendra Modi kan verslaan. De kans is klein, maar je weet nooit.

Modi is in elk geval de grote ster van deze verkiezingen. Zijn meetings en optochten trekken tienduizenden, soms wel honderdduizenden volgelingen. Modi’s populariteit is gestoeld op de economische verwezenlijkingen in de deelstaat Gujarat waar hij al ruim 12 jaar dienst doet als Chief Minister. Onder zijn bewind werden autowegen aangelegd, waterkrachtcentrales gebouwd, de landbouw kreeg steun en investeerders uit binnen- en buitenland vonden hun weg naar Gujarat. Critici zeggen dat Modi gewoon gebruik maakte van de traditioneel betere economische situatie in zijn deelstaat, én dat vooral de middenklasse profiteerde van de vooruitgang. Maar het 'Gujaratmodel' is intussen wel in heel India bekend.

Ongerust

De BJP-leider krijgt ook regelmatig het verwijt een stokebrand te zijn als het aankomt op het samenleven van de verschillende religies en etnische groepen in India. Zijn nationalisme zou soms radicale kantjes vertonen. Daarbij wordt verwezen naar de religieuze rellen van 2002 in Gujarat. Na een incident op een trein waarbij tientalles hindoes om het leven kwamen, werden toen naar schatting 1000 moslims omgebracht als vergelding. Modi zou als prille Chief Minister te weinig hebben gedaan om een einde te maken aan het religieus geweld en het zelfs hebben aangewakkerd. Na langdurig onderzoek werd hij veel later vrijgesproken, maar er blijft mist hangen over Modi's betrokkenheid in de onrust.

Diverse Indiase analisten met wie ik sprak relativeren het risico op spanningen tussen hindoes en moslims als Modi aan de macht zou komen. Ook zijn imago als autoritair leider zou geen al te groot probleem vormen. Eens hij nationale verantwoordelijkheid draagt, is Modi wel verplicht om een verzoenende rol te spelen, zo klinkt het.

Of nog: in India wordt geen dictator getolereerd; zelfs de populaire premier Indira Gandhi kreeg in de jaren zeventig lik op stuk van haar achterban toen ze de noodtoestand uitvaardigde. Modi zou volgens deze redeneringen dus wel eens een heel gematigd beleid kunnen gaan voeren, omdat hij dan een grotere kans maakt op een herverkiezing binnen vijf jaar. Het neemt niet weg dat er in de Indiase moslimgemeenschap (en ook bij seculiere hindoes) veel ongerustheid bestaat.

Symboolstad

Hoe dramatisch de Congrespartij in zetelaantal naar beneden zal donderen valt nog af te wachten. Volgens opiniepeilingen zou de machtsgroep amper 100 van de ruim 500 zetels in de wacht slepen, minder dan de helft van het aantal waar Congres in het huidige parlement over beschikt. Dat de partij zo goed als zeker wordt afgestraft in deze verkiezingen heeft alles te maken met haar tweede vijfjarige regeringstermijn gedurende het voorbije decennium.

In de eerste periode - van 2004 tot 2009 - deden de Congrespolitici het redelijk goed als bestuurders van het land, onder meer dankzij een reeks succesvolle hervormingen. Maar na de verkiezingen van 2009 volgden corruptieschandalen elkaar op, de economie boerde stelselmatig achteruit en de zo al miserabele levensstandaard van de grote groep armen werd nog verder aangetast door een galopperende inflatie. Daarvoor krijgt Congres nu de rekening gepresenteerd.

De leiders van de Congrespartij baden soms in zelfgenoegzaamheid en arrogantie. Topfiguren als Sonja Gandhi leven in hun ivoren torens, en doen - in tegenstelling tot oppositieleiders als Modi en Kejriwal - weinig moeite om via de nieuwe media met het grote publiek in contact te komen. De interne keuken doet de partij ook geen goed. De manier waarop de bedaarde en intelligente Manmohan Singh - tien jaar lang premier voor Congres - buiten de beslissende kern van de partij werd gehouden, wordt de laatste tijd breed uitgesmeerd in de Indiase media. Ander zwak punt van Congres in deze verkiezingen is dat topkandidaat Rahul Gandhi - zoon van Sonja - niet officieel voor de post van eerste minister naar voren is geschoven. De partij durfde het blijkbaar ook niet aan om in de symboolstad Varanasi high profile de confrontatie aan te gaan met Modi, iets wat Kejriwal wel doet.

Wit konijn

Congres helemaal afschrijven is natuurlijk ook riskant. In haar lange bestaan heeft de partij wel vaker woelige waters doorzwommen en herrees ze evenveel keren uit haar as. In 2004 kon ze zelfs een verkiezingsoverwinning boeken op een ogenblik dat veel peilingen een BJP-zege hadden voorspeld. Dat zal er dit keer wellicht niet inzitten.

En toch: "Congres is diepgeworteld in de samenleving, ze heeft afdelingen tot in de kleinste dorpen", zo zei een politiek journalist het me. De partij kan bovendien rekenen op een groot deel van de moslimstemmen - al zullen toch flink wat moslimkiezers zich dit keer naar de oppositiepartijen keren, zelfs naar de BJP van Modi. Misschien heeft Congres ook wel een wit konijn in de vorm van Priyanka Gandhi, de zus van Rahul. De energieke vrouw voert de afgelopen weken onvermoeibaar en agressief campagne, en zou de partij wel eens voor een historisch dieptepunt kunnen behoeden.

Grootste ter wereld

Wat ook de uitkomst zal zijn van deze verkiezingen, de stembusgang op zich is al een spectaculair gebeuren. Omwille van de enorme omvang van het land duurt het hele verkiezingsproces vijf weken, gespreid over 9 kiesdagen, staat per staat, district per district. Ruim 800 miljoen kiezers kunnen hun stem uitbrengen, dat is meer dan in de Europese Unie en de Verenigde Staten samen. 100 miljoen daarvan gaan voor het eerst stemmen, het kiespubliek is dan ook bijzonder jong. En hoewel er in India geen stemplicht is, maken de mensen massaal gebruik van hun kiesrecht. Tot nu toe brachten gemiddeld 70% van de kiesgerechtigden hun stem uit.

De Indiase partijen maken gebruik van zowel oude als nieuwe campagnemethodes. Massameetings die bij ons al lang tot het verleden behoren zijn hier nog altijd in zwang, maar ook de sociale media worden driftig benut. Discussies op de internetfora gaan over corruptie, economische ontwikkeling, vrouwenrechten of religie- en kastenkwesties. De kandidaten worden van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat gevolgd in de klassieke en de nieuwe media, details over de verkiezingsprogramma's worden op het internet - vooral door de jonge middenklasse - zorgvuldig geanalyseerd. 'De grootste democratie ter wereld': het is geen holle uitdrukking.

Half mei wordt de uitslag van de verkiezingen bekendgemaakt. En dan is het weer aan de politici. In India is dat niet altijd goed nieuws.
 

(De auteur is VRT-journalist en volgt de Indiase verkiezingen op de voet.)

Meest gelezen