De reus en de vijf dwergen - Bart Maddens

Nog drie weken te gaan voor wat ongetwijfeld de meest gehypte verkiezingen uit de Belgische geschiedenis zijn. Een gevoel van anticlimax is haast onvermijdelijk. Je zou eens wat zien na de Paasvakantie. Dan zou de kiesstrijd volop losbarsten ! Maar dat valt eerlijk gezegd nogal tegen. Is that all there is to it ?
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Het helpt natuurlijk niet dat die campagne nu al ruim anderhalf jaar bezig is. De politici lijken moegestreden nog voor de echte kiesstrijd goed en wel is begonnen. Dat de drie jongste opiniepeilingen allemaal in dezelfde richting wijzen bevestigt de wijdverspreide indruk dat de wedstrijd al gereden is, en dat de renners nu enkel nog moeten uitbollen naar de eindmeet.

Déjà vu

Het is ook allemaal zo déja vu. Veel van wat we de jongste weken hebben meegemaakt is slechts de logische afwikkeling van scenario’s die al lang geleden zijn geschreven en bekend gemaakt. Dat CD&V zou uitpakken met Kris Peeters als boegbeeld en kandidaat voor het minister-presidentschap weten we al sinds begin 2013. Al sinds eind 2011 was het duidelijk dat N-VA en de PS elkaars beste vijanden zouden worden.

Het wordt nu als groot nieuws gebracht dat de MR niet met de N-VA wil regeren. Maar dat had Charles Michel begin dit jaar al in niet mis te verstane woorden gezegd. Dat Didier Reynders zich daar eerst of laatst volmondig bij zou aansluiten stond ook in de sterren geschreven. Hoe kon het ook anders ? Je kunt toch moeilijk van de MR verwachten dat die zich electoraal te pletter zou rijden als ‘vriendje’ van de N-VA.

Een meesterzet

De belangrijkste game-changer van deze verkiezingen ligt inmiddels ook al acht maanden achter ons: de beslissing van de N-VA om voorrang te geven aan een economisch herstelbeleid en het confederalisme naar het achterplan te verschuiven. Zou de N-VA ooit overwogen hebben om die spectaculaire koerswending pas in volle campagne bekend te maken ? Louter campagne-technisch bekeken viel daar wel iets voor te zeggen. Het zou de directe aanloop naar de verkiezingen in elk geval minder saai hebben gemaakt.

Maar allicht zou de schok voor de Vlaams-nationale achterban te groot geweest zijn. Nu kon de strategische bocht beetje bij beetje worden genomen. De militanten hadden zo ruim de tijd om eraan wennen. Je kent dat wel van die kikker in langzaam aan de kook gebracht water… Aanvankelijk was er nog sprake van een confederale beginselverklaring op een A4-tje, die door alle coalitiepartners moest worden goedgekeurd. Vandaag lijkt zelfs dat restje confederalisme weggesmolten.

Maar wat een strategische meesterzet ! In één klap werd het grootste deel van de munitie tegen de N-VA waardeloos. Soms lijkt het wel of de traditionele partijen daar nog steeds niet van bekomen zijn. Want dat is toch wel wat het meest opvalt in deze fase : de N-VA domineert deze campagne als nooit tevoren, en geen enkele partij lijkt erin te slagen om die suprematie te doorbreken. Dit lijkt wel een presidentsverkiezing met slechts één kandidaat. De reus en de vijf dwergen.

Zwakke linkerzijde

Dit verrast het meest aan de linkerkant van het spectrum. De wijze waarop de N-VA polariseert op sociaal-economische thema’s zou normaalgezien de SP.A moeten versterken. Net zoals Verhofstadt’s burgermanifesten in de jaren negentig een godsgeschenk waren voor links. Maar een sterke linkse tegenpool is er vandaag niet. Daar heeft het 1 mei-offensief van gisteren niet veel aan veranderd. Dat klonk eerder als fluiten in het donker. Het partijlandschap is te versnipperd ter linkerzijde. En vooral, er is vandaag geen zwaargewicht zoals Louis Tobback om het op te nemen tegen De Wever.

Peeters zit gewrongen

Als er zich al een echt duel aftekent, dan is dat tussen Bart De Wever en Kris Peeters. Maar Peeters zit zeer gewrongen in de campagne. Met zijn Vlaamsgezind en centrum-rechts profiel, als voormalige UNIZO-baas, staat hij eigenlijk vrij dicht bij de N-VA. Daarom leek hij ook het ideale boegbeeld voor CD&V. Hij was het best geplaatst om de centrum-rechtse stemmen te behouden of zelfs terug te halen. Vandaag lijkt CD&V te zijn overgeschakeld naar een plan B : de schade beperken door in elk geval de centrum-linkse ACW-kiezers te behouden. Wouter Van Besien draaide deze week het mes in de wonde : de ACW-ers moeten zich eens ernstig de vraag stellen of ze nog wel thuis horen in een partij die een eindweegs mee lijkt gaan met het rechtse verhaal van N-VA.

CD&V voelt de bui hangen en wil nu vooral op links het verschil maken met N-VA. Maar de rechtse Peeters is slecht gecast voor die rol. Het komt geforceerd over dat uitgerekend hij nu de vaandeldrager wordt van het progressieve verzet tegen de N-VA-plannen. Het stormachtige applaus voor Jean-Luc Dehaene op het CD&V-congres leek vooral een uiting van heimwee naar de jaren negentig. Want met Dehaene als kopman had CD&V wel op een geloofwaardige wijze afstand kunnen nemen van de N-VA.

Wat maakt het uit?

Maar anderzijds, maakt dat alles eigenlijk wel iets uit ? Af en toe doet er zich in de politiek een even bizar als wonderlijk fenomeen voor : een partij die in absolute staat van genade verkeert bij de kiezer. In de jaren negentig was dat het Vlaams Blok. Daarna SP.A-Spirit, met Steve Stevaert en de Teletubbies. Vandaag is het de N-VA. Tegen zo een partij valt er niet veel te beginnen. De partij is omgeven door een glanzende aura van onoverwinnelijkheid, een magisch schild waarop elke vorm van kritiek afketst. Hoe meer je die partij aanvalt, hoe groter die wordt. Zo een partij kan zich alles veroorloven. Als de fouten al worden opgemerkt door de kiezer, dan worden die met graagte vergeven. Want het vertrouwen in de partij is eindeloos.

Bart De Wever als Lohengrin

Het is ook daarom dat Bart De Wever mij soms doet denken aan de figuur van Lohengrin uit de gelijknamige opera van Richard Wagner. Misschien heeft het er ook mee te maken dat die opera zich uitgerekend in Antwerpen afspeelt, aan de oever van de Schelde. Op een door een zwaan voortgetrokken boot verschijnt daar plots een schitterende en wonderbare ridder, als door God gezonden om het volk van Brabant te redden. Maar Lohengrin stelt één voorwaarde : er mogen geen vragen worden gesteld over zijn naam en zijn afkomst (‘U weet niets over mij’ wordt hier ‘U mag niets over mij weten’).

De Brabanders moeten onvoorwaardelijk in hem vertrouwen. En dat doen ze ook. Wie toch kritische vragen stelt haalt zich de woede van het volk op de hals. Lohengrin stelt hen niet teleur en verslaat zijn tegenstander glansrijk. Brabant is gered. Het volk is uitzinnig van vreugde en heft Lohengrin op het schild…

Alleen, dan zitten we nog maar aan het einde van het eerste bedrijf. De traditionele partijen kunnen enkel maar hopen dat het met Bart De Wever op dezelfde manier afloopt als met Lohengrin. Maar daarvoor moeten ze wel nog twee bedrijven lang geduld oefenen.

 

(Bart Maddens is politoloog aan de KULeuven.)
 

In de komende 4 weken laten we iedere dag minstens één campagnewatcher op u los.
Daar zijn politologen bij, jazeker, maar ook auteurs die we hebben aangesproken omwillen van hun frisse kijk op de kiescampagne.
Ze hebben allemaal een vaste dag in de week. Jens Cardinaels (hoofdredacteur van het studentenblad Veto) heeft de spits afgebeten, de niet onbekende Carl Devos sluit op 24 mei het campagnewatchen af.

Moderator

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.