Wat is de invloed van een Europees minimumloon op de loonkloof?

Tot slot kijken we naar het effect dat de invoering van een Europees minimumloon zou hebben op de loonkloof.

Nogmaals: wanneer we de loonkloof berekenen met het gemiddelde van de volledige eurozone, is het verschil gelijk aan 7 procent. Opvallend: de loonkosten in Duitsland liggen ver onder het Europees gemiddelde.

Duitse "loonslaven"

We spoelen even terug naar juni 2013. De ARD-reportage "Loonslaven in Duitsland” schetste een pijnlijk beeld van de Duitse vleessector. Volgens de reportage werkten arbeiders vaak meer dan 60 uur per week, voor amper 3 euro per uur. Belgisch Minister van Economie Johan Vande Lanotte (SP.A) klaagde deze praktijken aan bij de Europese Commissie. “Door dergelijke toestanden kan België nooit concurreren met Duitsland”, aldus de vicepremier.

Na wekenlang overleg tussen de Duitse vleessector en vakbonden beloofden de grootste vier vleesbedrijven van Duitsland om hun medewerkers minstens 8,50 euro per uur te betalen.

Duitsland heeft echter nog steeds geen nationaal minimumloon. Begin april zette de Duitse regering het licht op groen voor een dergelijk minimumloon - dat ten vroegste in januari 2015 in voege zou treden. Let wel: in het merendeel van de Duitse industriële sectoren gelden sectorale minimumlonen.

Minimumloon en loonkloof

Het spreekt voor zich dat het ontbreken van een minimumloon de Duitse gemiddelde loonkost naar beneden stuwt. Volgens een recente studie van de Europese stichting tot het verbeteren van de levens- en arbeidsomstandigheden (Eurofound) zou bijna een kwart van de Duitse lonen stijgen bij de invoering van een Europees minimumloon. Ter vergelijking: in België is dit slechts 9,6 procent van de lonen.

De lage loonkost in Duitsland heeft bovendien een invloed op het gemiddelde van de loonkost in de landen Frankrijk, Nederland en Duitsland. Met andere woorden: de mogelijkheid bestaat dat de lage loonkost voor Duitsland de berekening van de loonkloof opdrijft. Meteen gaan we na: klopt dit?

Deze bijzonder lage loonkost voor Duitsland zorgt er bijgevolg voor dat de de loonkloof - het verschil in gemiddelde loonkost tussen België en de buurlanden - sterk opgedreven wordt. Een invoering van een Duits minimumloon zou een deel van de Duitse lonen doen toenemen en dus effect hebben op de loonkloof.

Duitsland is echter niet het enige land zonder minimumloon. Ook in Denemarken, Griekenland, Italië, Cyprus, Oostenrijk, Finland en Zweden kunnen bedrijven erg lage lonen uitbetalen door het ontbreken van een nationaal minimumloon. Andere landen hanteren minimumlonen, maar die variëren tussen landen onderling. De volgende grafiek geeft een overzicht van de minimumlonen in Europa.

Wat blijkt? België heeft een minimumloon van 1501,82 euro bruto per maand. Daarmee hebben we na Luxemburg het hoogste minimumloon van de gehele Europese Unie. Let op: de voorgestelde bedragen zijn brutobedragen, waar de belastingen nog niet van afgetrokken zijn. En verder: in sommige landen is het minimumloon bijzonder laag. In sommige gevallen zal het verschil met Duitsland - in die sectoren waar geen minimumloon geldt - niet altijd even duidelijk te maken zijn.

In het Europees Parlement gaan dan ook stemmen op voor de invoering van een Europees minimumloon, “zodat niemand onder de armoedegrens moet werken en een einde gemaakt wordt aan oneerlijke concurrentie”, vertelt Europees parlementslid Kathleen Van Brempt (SP.A) ons.

We stelden de vraag: Wat is de invloed van een Europees minimumloon op de loonkloof met de buurlanden?

De prijs van een hamburger

Maar hoeveel moet het Europees minimumloon bedragen? Moet het Europees minimumloon in pakweg Bulgarije even hoog zijn als dat van Duitsland?

Hiervoor moeten we de factor “koopkracht” in rekening nemen. Waarom? De prijs voor hetzelfde product kan sterk verschillen tussen landen onderling. Met éénzelfde bedrag kun je in Roemenië meer kopen dan in Luxemburg. De koopkracht van 1 euro is in Roemenië groter dan in Luxemburg. Dit principe heet “koopkrachtpariteit”.

Het Britse blad The Economist gebruikt de “Big Mac Index” om koopkrachtpariteit uit te drukken. De index beantwoordt de vraag: hoeveel kost een Big Mac in elk land?

Een Big Mac is in Zweden tweemaal zo duur als een Big Mac in Polen. Met dezelfde hoeveelheid geld kan je in Polen meer kopen dan in Zweden. Het minimumloon in Zweden zou logischerwijze dus ook hoger moeten liggen dan een minimumloon in Polen.

Het voorstel van de Europese sociaaldemocraten houdt rekening met deze koopkrachtpariteit en pleit voor een minimumloon dat 60 procent bedraagt van het mediaanloon. Het mediaanloon is het middelste loon wanneer je alle lonen rangschikt van klein naar groot.

We keren terug naar de eerde vermelde studie van Eurofound over de invoering van een Europees minimumloon. Eurofound geeft geen exacte cijfers over loonkosten - een exacte berekening van de invloed van een Europees minimumloon is dan ook niet mogelijk. De stichting berekende wel het percentage werknemers wiens loon zou stijgen bij de invoering van een minimumloon, uitgesplitst per sector. De resultaten zien er als volgt uit:

De bovenste helft van de grafiek toont de evolutie van de loonkosten voor België, de buurlanden en de originele eurozone tegenover referentiejaar 2000. Aangezien we ervan uitgaan dat werknemers uit dezelfde sector een min of meer vergelijkbare productiviteit hebben in de eurozone, hebben we die factor uit de berekening weggelaten.

De onderste helft van de grafiek toont het aantal werknemers dat beïnvloed wordt per sector voor België, de buurlanden en de originele eurozone. Uit de grafiek blijkt dat voornamelijk in Duitsland grote groepen mensen beïnvloed worden door een Europees minimumloon.. De lonen in de Duitse vastgoedsector, horeca en detailhandel zouden het meeste stijgen. De loonkost in België wordt in de meeste gevallen amper beïnvloed door een Europees minimumloon.

Een eerste kanttekening. Niet alle sectoren zijn blootgesteld aan een even grote concurrentiedruk uit het buitenland. In de sector “zware industrie” en “transport” is competitie met het buitenland een stuk groter dan in de horeca. In deze internationaal competitieve sectoren is het effect relatief lager, maar toch aanwezig.

Op basis van bovenstaande grafiek kunnen we - nogmaals - geen precieze voorspellingen doen over een daling van de loonkloof. Op basis van de sterke loonstijgingen kunnen we wel veronderstellen dat de loonkloof zal afnemen.

Toch gaan de meeste experts ervan uit dat de invoering van een Europees - of Duits - minimumloon een beperkte invloed zal hebben op de loonkloof.

“De belangrijkste bijdrage van een minimumloon? Het zal de excessen en extreme sociale dumping wegwerken.” zegt Gert Peersman. Thierry Smagghe, voorzitter van de federatie van Belgisch vlees (Febev), bevestigt: “Een minimumloon in Duitsland zal schandalige toestanden wegwerken, maar slechts een beperkt effect hebben op de concurrentiekloof.”

Slotconclusie

De “loonkloof” bedroeg vorig jaar 4,8 procent. Dat berekende de Centrale Raad voor het bedrijfsbeheer (CRB). Volgens het VBO komt dit neer op een feitelijk verschil in loonkost van 16,5 procent. Deze cijfers dienen echter genuanceerd te worden. Afhankelijk van welke factoren je in de berekening betrekt, kan de loonkloof met het buitenland waarden aannemen van 0,55 tot 7 procent.

Uit berekeningen blijkt dat de invoering van een Europees minimumloon het meeste impact zou hebben op de Duitse loonkost per uur. Dit zal zonder twijfel de loonkloof met België verkleinen.

De meeste experts gaan er echter vanuit dat de invoering van een minimumloon maar een beperkte invloed zal hebben op de loonkloof. De Belgische loonkost moet omlaag, klinkt het.

lees ook