Foertstem of geen stem - Véronique Lamquin

In 2010 ging 10,72% van de kiezers niet naar de stembus, een cijfer dat in constante stijging is. In 2012 bracht meer dan één op de vijf kiezers helemaal geen stem uit, of stemde blanco of ongeldig bij de lokale verkiezingen. Een trend die vooral in de steden opvallend was…
labels
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Wordt het deze keer allemaal erger? Alle partijen zijn daar bang voor. Niet alleen de partijen trouwens: een aantal organisaties hebben zopas een grote campagne gelanceerd, onder het motto “pro vote”.

Zoeken naar redenen

Tot nu toe lijken de Franstalige kiezers niet geïnteresseerd te zijn in de campagne. Ook al is die van groot belang: we stemmen op 25 mei op alle niveaus, en voor vijf jaar (in principe). En toch zijn de partijen en de media bijna unaniem: het is nog moeilijker dan de voorbije jaren om de burgers te betrekken bij de inzet van 25 mei. Met uitzondering van de verschillende stemtesten, die recordcijfers halen, botsen veel initiatieven op een relatieve onverschilligheid.

Hoe komt het? Men kan nu al een paar redenen naar voren brengen. Eén, het vertrouwen in de instellingen, onder andere de politiek, is niet groot. Twee, door de vele verkiezingen van de laatste jaren, raken de kiezers vermoeid van het politieke spel. Drie, de kiezers hebben de (niet onterechte) indruk dat de nationale of regionale politici niet alle hefbomen hebben om dingen te kunnen veranderen. Vooral niet om de crisis aan te pakken. Vier, alle traditionele partijen zitten in een meerderheid sinds 2009, geen van hen kan beschouwd worden als een kracht die verandering brengt, vandaar ook het wantrouwen.

Conclusie: de kiezers staan op zijn minst argwanend tegenover de partijen. Het aantal thuisblijvers zou wel eens groot kunnen zijn.

Blanco en ongeldig stemmen

Maar dit gevoel vertaalt zich ook in blanco of ongeldig stemmen. Of in foertstemmen. Wat de traditionele partijen nogal angstig maakt. In de laatste peilingen van Le Soir gaven 30% van de Walen en 21% van de Brusselaars zich op als onbesliste kiezers. Onder degenen die het al wel wisten in Wallonië, waren er 9% die voor de PTB zeggen te willen stemmen, 7% voor de Parti Populaire. Als men alle “kleintjes” erbij telt, wil 23% van de Walen niet voor traditionele partijen stemmen!

Zeer hoge cijfers die de traditionele partijen ongerust maken. Om electorale redenen: de strijd voor de zetels in de Kamer is van het grootste belang voor alle partijen, maar nog meer voor PS en MR. Iedere stem die verloren gaat naar PTB of PP of een andere kleine partij kan van groot belang zijn voor de komende vijf jaar. Maar ook op maatschappelijk vlak: het wantrouwen van de kiezers tegenover de politiek is een probleem dat de politici serieus moeten nemen. Tot nu toe heeft niemand de gepaste woorden of de juiste strategie gevonden om de crisis van de representatieve democratie aan te pakken. Die moeten dringend gezocht worden in de volgende legislatuur.

De polarisatie groeit

In die moeilijke tijden voor de politiek in het algemeen wordt de Franstalige campagne herleid tot een tweestrijd, een uiterst felle strijd tussen PS en MR voor de leidersplaats.

In Wallonië lijkt het erop dat de socialisten zonder probleem hun leiderschap zullen houden: de kloof tussen die twee partijen is kleiner geworden in vergelijking met de uitslag van 2010, maar blijft wel groot. In Brussel liggen de kaarten anders uit: MR en PS liggen nek aan nek in de peilingen. Die strijd is van uiterst groot belang voor beide partijen. Voor de PS ligt de inzet groot: de partij vecht om de post van Brusselse minister-president te kunnen bewaren, evenals een comfortabele voorsprong in Wallonië. De MR wil in de meerderheid, zowel in Brussel als in Wallonië. Dat is van groot belang, zowel voor de loopbaan van Charles Michel als voor die van Didier Reynders. De strijd tussen die twee dominante partijen is bikkelhard. Geen dag zonder directe aanval op de opponent. Eerst ging het over de fiscale hervorming, nu wordt het algemener. Zodra de ene iets zegt, wordt hij tegengesproken door de andere, met cijfers of gewoon met het verwijt dat het leugens zijn.

Achter die twee voeren CDH en Ecolo (en FDF in Brussel) een even bittere strijd voor de derde plaats. Die strijd is veel minder hoorbaar of zichtbaar maar is niettemin fel. De derde plaats kan kwalificerend zijn voor een zetel in een regionale meerderheid. Daarom zijn de debatten tussen die twee partijen soms even hard als die tussen Magnette en Michel.

Het belastingthema

De campagne begon vroeg in Franstalig België. In december al promootte de MR haar fiscale hervorming: Charles Michel wilde het thema hoog op het politiek agenda zetten. De PS reageerde veel later, met voorstellen en cijfers, maar vooral met argumenten die het programma van de MR betwisten.

Een nuttig debat: de fiscale hervorming was ongetwijfeld de missing link van het vlinderakkoord: de zes partijen hadden geen tijd (en geen zin) meer om drastische hervormingen in fiscaliteit te onderhandelen. Vandaar dat alle partijen een fiscale hervorming naar voren schuiven in de huidige campagne.

Maar voor de rest blijven de debatten nogal mager. Het onderwijs, dat in Franstalig België ook dringend aan een hervorming toe is, krijgt weinig aandacht: er wordt daarover gewoon niet gedebatteerd. Hetzelfde geldt trouwens voor mobiliteit, Justitie, gezondheid, ouderenzorg, enz. Vandaar dat de campagne, na een vroege start, sinds een paar weken altijd over dezelfde dingen gaat. Ook dat verwijdert de burgers verder van de politiek.

(Véronique Lamquin is politiek commentator bij de krant Le Soir.)
 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.