Fatsoen en ranzigheid - Jan Van de Poel

Eén ding is zeker. Op 25 mei komt de democratie als grote winnaar uit de stembusslag. Het verschrompelen van het Vlaams Belang betekent dat een massa kiezers weer meetelt. Hun keuze voor de extreemrechtse partij sloot hen jarenlang uit van de besluitvorming. Naar hun stem werd eigenlijk niet geluisterd.
labels
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Daar zorgde het cordon sanitaire voor, een afspraak tussen alle andere partijen om op geen enkel bestuursniveau met het toenmalige Vlaams Blok samen te werken. Dat cordon werd wel eens voor ondemocratisch versleten, maar is het natuurlijk niet. Alle Vlaamse partijen konden samenwerking met de extreemrechtse partij niet verzoenen met hun programma. Dat was en is hun goed recht en de kiezers van die partijen wisten dat ook.

Opkomst en neergang

Op zijn hoogtepunt overtuigde het Vlaams Belang een kwart van de Vlamingen en telde de partij 25.000 leden. Sinds 2004 daalt dat stemmenaantal gestaag terwijl die andere radicaal Vlaamse anti-establishmentpartij, de N-VA, een spectaculaire groei kent. Volgens de laatste peilingen haalt Vlaams Belang nog amper 7% en wordt ze de kleinste partij in Vlaanderen. Tenminste als de PVDA+ niet over de kiesdrempel raakt.

De spectaculaire neergang van Vlaams Belang is meer dan waarschijnlijk niet de verdienste van het cordon sanitaire. Het cordon heeft gewerkt om het Vlaams Belang van de macht te houden, maar kreeg het niet klein. Het gaf de partij de kans ongebreideld tegen de schenen van het establishment te schoppen zonder zich ooit te moeten verantwoorden voor reële beleidsdaden. Zo kon het jarenlang een rijkelijke underdogbonus cashen. Ondertussen moesten soms onnatuurlijke coalities gevormd worden. Daarin bokste links vaak boven zijn gewicht hoewel heel wat van zijn traditionele achterban door het gat in de haag verdween.

Pas toen de N-VA, en in haar kielzog een aantal andere partijen, de issues van het Vlaams Belang op een ‘fatsoenlijke’ manier ging vertolken, begon de partij te verschrompelen. Ondertussen werd het steeds moeilijker voor Vlaams Belang om zich als een radicale anti-establishmentpartij te profileren die dat ‘profitariaat in Brussel’ wel eens een lesje zou leren. Daarvoor zitten De Winter, Annemans en co ondertussen al veel te lang in het comfortabele pluche.

Ontevreden en wantrouwig

Ook verkiezingsonderzoek bevestigt dat vooral de N-VA de Vlaams Belang-kiezers terug door het gat in de haag wist te lokken. Onderzoekers Marc Hooghe en Ruth Dassonneville wezen op de gelijkenissen van de typische N-VA- en Vlaams Belang-kiezer. Die zijn beiden ontevreden en staan wantrouwig tegenover politiek en de samenleving. Uit onderzoek blijkt ook dat het Vlaams Belang de voornaamste visvijver is van de N-VA, naast CD&V en Open VLD. Vooral links lijkt daaronder te lijden. Linkse partijen verliezen aan soortelijk gewicht nu de kaarten van een bij voorbaat uitgesloten partij weer in het spel zitten. Dat zorgt dat meer mensen worden gehoord en maakt het spel dus democratischer.

We verdragen meer ranzigheid

Opmerkelijk is dat het Vlaams Belang bij zijn neergang ook zijn grootste overwinning boekt. Op het succes van de ‘fatsoenlijk’ rechtse partij(en) reageert Vlaams Belang met nog meer ranzigheid. De Winter laat zich daarin niet onbetuigd. In zijn laatste pennenvrucht waarschuwt hij voor vreemdelingen ‘die met het mes tussen de pampers geboren worden’ en bindt hij de strijd aan met het ‘anti-Vlaams racisme’.

Het verschil is dat hem dat vandaag geen klacht oplevert van het Centrum voor Gelijkheid van Kansen en Racismebestrijding. Daarin ligt de echte overwinning van het Vlaams Belang. De normen zijn verschoven, we verdragen meer ranzigheid. En dat is dan weer een groot verlies voor de democratie.

(Jan Van de Poel is historicus en politoloog.)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.