Ons kent ons in Frankrijk - Ivan Ollevier

Er lijkt geen eind te komen aan de lijst met duistere zaakjes waarin de vroegere Franse president Sarkozy verwikkeld is. Enkele dagen geleden heeft Justitie hem opgepakt. Hij moest uitleg geven over zijn relatie met een vooraanstaande magistraat die hem informatie zou hebben doorgespeeld over een ander onderzoek naar illegale campagnefinanciering, de zaak-Bettencourt. Er zijn ook nog de zaak van partijfinanciering door de vroegere Libische leider Khadaffi, de zaak-Tapie, de zaak-Bygmalion, enz. Sarkozy’s voorganger Chirac werd in 2011 veroordeeld voor corruptie, en diens voorganger Mitterrand was ook al niet zuiver op de graat. Hoe rot is de Franse politiek?
labels
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Een in scène gezette aanslag

We spoelen terug naar 15 oktober 1959. In de Jardins de l’Observatoire in Parijs pleegt een gewapend commando een aanslag op de Peugeot 403 van een senator. De senator staat bekend omdat hij voorstander is van Algerijnse onafhankelijkheid, maar zijn politieke carrière is al enige tijd in vrije val. Als bij wonder overleeft hij de aanslag. Die was het werk van pieds noirs, wordt er gezegd, kolonialen die willen dat Algerije Frans blijft.

Kort na de schietpartij rijzen al de eerste twijfels. Waarom loste het zwaarbewapende commando maar zeven schoten op de auto? De achtervolging van de Peugeot had, volgens de senator, tien minuten geduurd, over een afstand van… 1,6 kilometer – ongetwijfeld de wildste achtervolging ooit. Een schimmige rechtse politicus bracht later aan het licht dat de aanslag in scène was gezet, de rol van de senator zelf is nooit meer onderzocht. De carrière van de senator nam een nieuwe start, en hij werd tweeëntwintig jaar later socialistisch president. Zijn naam was François Mitterrand.
 

De Franse eer

Politici hoeven zich niet aan de wet te houden, maar als ze die overtreden, moeten ze dat wel met stijl doen, lijkt het Franse credo. Dat was Mitterrands grootste fout in deze zaak. Dat hij als president het Greenpeaceschip Rainbow Warrior in Nieuw-Zeeland liet ontploffen, in 1985, is hem nauwelijks aangerekend, want dat was voor de eer en de belangen van de trotse Franse natie. Bij de recente schandalen gaat het steeds minder om de honneur français, maar om belangenverstrengeling, ordinair persoonlijk gewin of financiële moraal. In het beste geval ter spijziging van de armlastige partijkas.

Meestal halen die schandalen niet eens meer de buitenlandse pers: multimiljardair en senator Dassault, verdacht van het kopen van stemmen; de voormalige socialistische minister Le Guen, die “vergeten” was een groot deel van zijn persoonlijke fortuin te registreren; en nog een ander parlementslid, van de partij van Sarkozy, verdacht van belastingfraude. En dan vergeten we nog Christine Lagarde, een vertrouwelinge van Sarkozy en huidige chef van het Internationaal Muntfonds, die de weg zou hebben vrijgemaakt voor zakenman Bernard Tapie om zijn niet onaanzienlijke fortuin nog aan te dikken met vierhonderd miljoen euro overheidsgeld. En in 2006 werd oud-premier en Europees commissaris Edith Cresson schuldig bevonden aan favoritisme.

"Complotten"

Sarkozy wijst - Berlusconiaans - met zijn vinger beschuldigend naar de onderzoeksrechters, die hij vuile politieke spelletjes verwijt. Sarkozy’s oorlog met de juges d’instruction dateert niet van gisteren. Vertegenwoordigers van zijn partij UMP leggen publieke verklaringen af over “complotten” en “de jacht op Sarkozy”. In 2009 probeerde Sarkozy nog als president een deel van de macht van de onderzoeksrechters te ontnemen. Hij moest de duimen leggen.

Vaststaat dat de Franse onderzoeksrechters nauwelijks rekenschap hoeven af te leggen; het evenwicht van de machten is er vaak zoek. Dus helemaal ongelijk heeft Sarkozy niet. Maar dat betekent allerminst dat er niet iets grondig mis is met de Franse politiek.

Ons kent ons

Franse politici zijn bijna onaantastbaar. Van de maire van het kleinste gehucht (en in Frankrijk hebben de kleinste gehuchten nog een maire) tot le président de la République. Monsieur (of madame) le/la maire genieten er nog aanzien. Ze zijn de ware vertegenwoordigers van de gemeenschap, diegene die grote en kleine problemen oplost, diegene tot wie je je wendt als je zoon of dochter een baan zoekt. Monsieur (of madame) le/la maire kent altijd wel iemand die hem of haar een wederdienst schuldig is. Ons kent ons.

En wat geldt voor het laagste politieke niveau geldt vast en zeker voor het hoogste niveau. Veel politici en ondernemers kennen elkaar van de écoles normales d’administration. Die elitescholen leveren doorgaans hogere ambtenaren af, maar de laatste jaren ook steeds meer topmanagers. De oud-studenten van de ENA’s, de énarques, wordt al tientallen jaren verweten de hoge overheidsposities te monopoliseren, en nu ook meer en meer de top van het bedrijfsleven. Dat schept een sfeer van kameraadschap die belangenverstrengeling in de hand werkt. Zolang de Franse politieke cultuur die daar het product van is, grondig wordt vernieuwd, zullen de komende jaren nog veel smeuïge verhalen de krantenkolommen en de televisiejournaals halen.

 

(Ivan Ollevier is buitenlandverslaggever bij VRT Nieuws.)