Terreur die het bewind in Kenia goed uitkomt - Lisa Akinyi May

Ik was tien toen Osama bin Laden de Amerikaanse ambassade in Nairobi en Dar es Salaam liet opblazen. Met ongeloof keken we bij mij thuis in Nairobi naar de beelden op televisie. Honderden mensen verloren het leven bij de aanslagen. Osama bin Laden, leider van Al Qaeda, kwam voor de eerste keer onder de aandacht bij een breder publiek. Het werd één van de grootste aanvallen in een lange reeks.
labels
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Operatie “Bescherm de Natie”

Na geweld tegen de lokale bevolking en ontvoering van toeristen aan de Keniaanse kust door Al Shabaab, (de Somalische islamitische groepering die banden heeft met Al Qaeda), reageerde Kenia in 2011 door troepen naar Somalië te sturen om de terroristen daar te bestrijden.

Met Operatie "Linda Nchi" - “Bescherm de Natie”, wilde Kenia bevolking en toeristen beschermen. Sindsdien heeft de terreurgroep als reactie bijna honderd bomaanslagen gepleegd in Kenia. Het land was tot op dat moment een van de meest stabiele Afrikaanse landen. De meeste aanslagen vonden plaats in bars, op markten, in kerkjes en op het openbaar vervoer: plaatsen waar de gewone Kenianen zich ophouden. De grootste aanval gebeurde in september van vorig jaar op het luxueuze winkelcentrum Westgate. Al-Shabaab wil naar eigen zeggen wraak nemen voor de aanwezigheid van het Keniaanse leger in Somalië.

Toenemende onveiligheid

Vorige maand kwamen zeker 60 mensen om in Mpeketoni aan de kust van Kenia. Gewapende mannen schoten om zich heen met automatische wapens. Ze vielen een politiebureau binnen en staken twee hotels in brand. De laksheid van de overheid na deze aanval was opmerkelijk. Pas 40 uur nadat 49 landgenoten waren afgeslacht, sprak de Keniaanse president Uhuru Kenyatta het volk toe op televisie. Volgens hem was niet Al-Shabaab verantwoordelijk voor het geweld. De aanval zou een voorbeeld zijn van “politiek gemotiveerd etnisch geweld tegen een Keniaanse gemeenschap met het doel om deze uit hun land te zetten.”

Zijn uitspraak was opmerkelijk omdat Al-Shabaab de aanslagen opgeëist had. Velen beschuldigden Kenyatta van het politiek misbruiken van een nationale tragedie. Terwijl het land in
rouw was pakte hij de toenemende onveiligheid niet aan.

Etnische geschillen worden nu door oppositie en overheid nog meer aangewakkerd. Oppositieleider Raila Odinga maakte gebruik van de aanvallen om de historische Saba Saba of 7 juli tot een nationale feestdag uit te roepen. Op 7 juli 1990 betoogden Kenianen voor democratie. Bij een confrontatie met agenten van het Moi-regime werden zeker honderd mensen gedood. Afgelopen maandag kwamen duizenden mensen naar de Saba Saba bijeenkomst van Odinga. Maar liefst 1500 politieagenten waren toen aanwezig, “om alles vlot te doen verlopen”, zo werd gezegd. Dat draagt niet bij tot het veiligheidsgevoel van de bevolking. Men vraagt zich immers af waar de politie blijft wanneer mensen aan de kust vijf uur lang worden afgeslacht.
 

Stigmatisering Keniaanse Somaliërs

Al Shabaab zegt echter de wapens pas neer te leggen als alle buitenlandse troepen Somalië verlaten hebben. Niettegenstaande het feit dat de Keniaanse publieke opinie grotendeels voorstander is van de militaire operatie zou het land geen geld hebben om een lange oorlog te voeren.

Andere en sterkere legers zijn de Kenianen al voorgegaan. De Amerikanen en de Ethiopiërs gooiden in de jaren negentig de handdoek in de ring en lieten het land achter in een chaos
van rivaliserende clans en krijgsheren. Maar of Kenia nu uit Somalië wegtrekt of niet, het is geen garantie dat Al Shabaab het geweld zal staken, zeggen analisten.

Operatie "Usalama Watch" , Swahili voor veiligheid, die in april begon, was één van de pogingen van het Kenyatta-bewind om haar burgers te beschermen. Sinds 2 april zijn duizenden etnische Somaliërs gearresteerd en gedetineerd in het Kasarani voetbalstadion in Nairobi. Vooral in Eastleigh, een buitenwijk van Nairobi ook wel Little Mogadishu genoemd vanwege zijn overwegend Somalische bevolking, werden mensen
aangehouden. De operatie was bedoeld om verdachten van terrorisme en Al Shabaab sympathisanten te arresteren maar in feite werden etnische Somaliërs geviseerd en vrouwen en kinderen opgepakt. Een honderdtal illegale Somaliërs werden het land uitgezet. Anderen werden afgevoerd naar het voetbalstadion Kasarani, ook al bezaten ze een Keniaanse identiteitskaart. Meer dan duizend van hen zitten al drie maanden in erbarmelijke omstandigheden opgesloten in het stadion. Wie kan betalen wordt vrijgelaten.

Campagne op Twitter

Omdat de overheid niet echt scheutig is met informatie en haar doel constant aanpast, schakelden bezorgde Kenianen Twitter in. Onder de hashtag #KasaraniConcentrationCamp besloten ze zelf informatie te delen. De Washington Post vond deze burgeractie “de beste bron van informatie over het hardhandig optreden van de politie tegen etnische Somaliërs”. Somaliërs en mensenrechtenorganisaties noemen het politieoptreden een heksenjacht tegen moslims.

In mei, na een golf van bomaanslagen op matatu’s of bussen in Nairobi,  werden etnische Somaliërs nog meer dan tevoren geviseerd. “Ik was getuige van een bus die leegliep nadat
een Somaliër instapte”, schreef iemand op twitter. “Aan boord van een matatu werd woensdag een Somalische vrouw gewelddadig uit de bus gegooid.” tweette een ander.

Met de hashtag #StopXenophobia willen netizens aandacht
geven voor de discriminatie tegen etnische Somaliërs.
De 2,4 miljoenen Keniaanse Somaliërs dragen sterk bij tot de Keniaanse economie. In Eastleigh bijvoorbeeld hebben ze een bruisend handelscentrum gebouwd met banken, hotels en winkels. Die groep uitsluiten schaadt de economie en helpt zeker niet in de strijd tegen Al Shabaab.
 

"Rented terrorism"

Sommige analisten beweren zelfs dat Al Shabaab de aanvallen niet zelf uitvoert. De daders van een aantal aanvallen in Kenia zouden sympathiseren met Al Shabaab maar hebben geen directe banden met hen. Werkloosheid, armoede en politieke marginalisering dragen bij tot de radicalisering van een aantal Keniaanse jeugd. Een situatie die volgens deskundigen door middel van economisch empowerment en inclusief beleid moet worden aangepakt. Naar schatting 75 procent van de afgestudeerde Kenianen zijn werkloos.

Volgens Mutahi Ngunyi een Keniaanse onderzoeker, is Al Shabaab succesvol in Kenia door wat hij “rented terrorism” noemt. Tegen betaling doen jongeren die uit gebrek aan kansen lokale bendes vormen, het vuile werk voor Al Shabaab. Dit maakt het gevecht van de overheid tegen het terrorisme extra moeilijk. Als Al-Shabaab zijn aanvallen tegen en in Kenia zou staken betekent dit niet dus niet het einde van geweld. De radicalisering van de eigen jongeren zal moeten worden aangepakt.

Bovendien is corruptie bij de Keniaanse overheidsinstellingen één van de grote obstakels die de veiligheid in Kenia bemoeilijkt. Afgelopen jaren zouden grote fondsen die bedoeld waren
voor veiligheid en het bestrijden van terrorisme, grotendeels zijn verdwenen. Deze situatie laat zien hoe corruptie de toekomst van Kenia ondermijnt. De Kenianen verdienen een overheid die competent genoeg is om van veiligheid een prioriteit te maken zonder onschuldige mensen te viseren. Slecht beheerde instellingen en corrupt leiderschap zijn een bedreiging voor deze belangen.
 

 

(Lisa Akinyi  May is redacteur buitenland bij VRT Nieuws. Ze is in Kenia geboren en woont al 9 jaar in België. Vorig jaar tijdens de verkiezingen in Kenia deed ze in Nairobi stage bij IRIN, het humanitaire nieuwsagentschap van de VN.)