'Spastische VRT' - Dirk Sterckx

Maken ze bij de VRT echt spastische radio en televisie? En moeten we daar dan enkele honderden miljoenen euro voor over hebben? We zijn opnieuw aan die discussie toe. Ze komt om de zoveel jaar terug: telkens als de Vlaamse overheid een beheerscontract moet afsluiten met de openbare omroep; telkens als de begroting een probleem heeft; telkens als de commerciële omroepen de noodklok luiden over de te grote sommen die de VRT uit reclame haalt.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Spastische televisie. Het komt uit een interview met Peter Verhelst in de weekendbijlage van De Standaard van vorig weekend. “Ik vind het hun plicht om zelfs in primetime aandacht te besteden aan cultuur. Ik begrijp die constante paniek niet, waarbij men onder druk van kijk- en luistercijfers spastische radio en televisie gaat maken. Te veel decibels, te veel snelheid en oppervlakkigheid. (…) Maar ik voel dat er een grote behoefte is aan diepgravende dingen. Ofwel heb ik de verkeerde vrienden.”

Een eerste bedenking: vele jaren jaren geleden, in de tijd toen VTM nog niet bestond, onder enorme druk van de Dienst Kunstzaken (zo heette dat toen), kreeg TV1 als “plicht” een dagelijks kort magazine uit te zenden - “Kunstzaken” - in primetime. Dat stond vlak voor het late journaal, want daar keek rond kwart over tien, halfelf nog een vrij grote groep mensen naar en die kijkers zouden dan ook kunnen zien wat de “cultuur” hun allemaal te bieden had.

Wij waren op de redactie niet gelukkig, omdat we vermoedden dat het late journaal daarmee een groot stuk van zijn publiek kwijt speelde. Dat bleek ook toen de analyses van de kijkcijfers binnenkwamen. Dat was in die tijd maanden na de dag van uitzending. “Kunstzaken” heeft jaren aan een stuk het late journaal zijn publiek afgepakt. Iedereen zette gewoon zijn tv af en ging slapen. U begrijpt dat ik niet graag “plicht”, “cultuur” en “primetime” in één zin lees.

Het woord "spastisch" ben ik even moeten gaan opzoeken. Niet iedereen is schrijver en raakt verder dan het eerste of tweede lemma bij Van Dale: 1) in een voortdurende kramptoestand verkerend; 2) weinig soepel, tegenstribbelend, moeilijkheden makend; 3) (jeugdtaal) drukte makend. Ik neem aan dat het over het derde lemma gaat afgaand op de verdere uitleg over decibels en snelheid.

Welke radio?

Over Klara zal dit wel niet gaan, die hebben de hele tijd een rustig tempo of ze houden lange gesprekken, vooral in het weekend. Diepgravend. Bij Radio 1 besteden ze aandacht aan alles. Vooral in primetime hoor ik daar interessante dingen over allerhande tentoonstellingen, films of toneelstukken en over spanningen in de wereld, in België en in Vlaanderen. Daar kan het dus ook niet over gaan, want daar kunnen “de verkeerde vrienden” terecht voor “diepgravende dingen”. Drie uur aan een stuk in "De ochtend" en nog eens zoveel in "Vandaag". Als je dieper wil graven, dan moet je al boeken beginnen te lezen, en dat kunnen ze zelfs op Radio 1 toch moeilijk gaan doen.

Radio 2 dan maar? Die zal de regering-Bourgeois toch moeilijk uit de openbare omroep kunnen weghalen, de enige zender in Vlaanderen die nog consequent de Vlaamse lichte muziek opvolgt en die zonder spektakel zijn publiek kan vasthouden, trouwens ook tegen een gezapig tempo. Vroeger was dat huisvrouwenradio, maar hoe noem je dat nu, nu er beduidend minder huisvrouwen zijn en Radio 2 toch populair blijft?

StuBru? Dat is een “jeugdzender”, dus die komt wel in aanmerking voor “spastisch”. Maar daar hebben ze van bij het begin zo’n rebels sfeertje rond gebouwd dat het een zender is die niemand buiten de openbare omroep aandurft. Sinds ik bij Klara het popprogramma niet meer vind, luister ik ’s avonds al wel eens naar Studio Brussel om de laatste vindsels van al die jonge gasten op mij af te laten komen. Ik heb daar vroeger ook nog de “station calls” ingelezen, iets wat ik voor een commercieel “spastisch” product nooit gedaan zou hebben. Dus over StuBru kan Verhelst het ook niet hebben.

Dus lees ik tussen de lijnen dat het over MNM gaat, een zender waar ik zelden naar luister. Maar om nu direct te zeggen dat ze die dan maar moeten verplichten om in primetime aan cultuur te gaan doen! Verkopen dan maar om de put voor een stukje te vullen, zoals mijn vriend Bart zegt? Heel veel houd je daar niet aan over. Hoeveel keer is de voorganger van MNM, Donna, verkocht? Of bijna verkocht? Of te koop gezet omdat hij – of is het zij – te commercieel was? Blijkbaar is er toch nooit een aanbod gekomen dat ze bij de beheerders niet konden weigeren.

Welke tv?

Gewoonlijk wordt er meer over televisie dan over radio geschreven. Maar over tv zal ik het kort houden. Maken ze bij Canvas veel spastische televisie? Misschien wel bij sportreportages die soms zo lang duren dat je er kramp van zou krijgen. Maar over het algemeen graven ze op Canvas vrij diep. Zij het soms laat op de avond.

Op Eén vind je dan weer meer dingen die ik spastisch zou kunnen vinden. Maar wie ben ik om te vragen dat Olivier Goris de programmatie dan maar moet gaan omgooien? Omdat ik vind dat het zijn plicht is? Omdat ik mijzelf een betere maatstaf vind dan de kijkcijfers? Ik vind dat er weinig betere maatstaven zijn voor de beheerders van televisienetten dan de kijkcijfers.

Waarom sukkelt Vier?

Vijf jaar na de komst van commerciële televisie bij ons zat de VRT in een heel diepe put. Rampzalige kijkcijfers en algehele ontmoediging. Moesten we daar zoveel geld in blijven steken? Minister van Cultuur Eric Van Rompuy heeft toen de winkel gered. Hij wilde de openbare omroep niet opgeven en weigerde er een nichezender van te maken. Want alles bij mekaar genomen zou een nichezender veel meer geld kosten per “klant” dan een volwaardig aanbod op twee netten.

En dan komt de vraag die Luc Van Doorslaer in De Standaard stelt weer naar boven: “de Kampioenen, de Witses, de WK’s voetbal, waarom betalen we daar belastinggeld voor als de markt er tuk op is?”. Ik denk dat “de markt” dat niet zo zou maken. En als ik een beetje brutaal word: de markt kan dat zo niet maken. Anders was Vier met de producten van Woestijnvis een veel groter succes geworden. Een televisienet is veel meer dan zijn programma’s elk afzonderlijk. En trouwens, het WK voetbal zou op een betaalzender gezeten hebben.

Waarom, vraagt Van Doorslaer, “pompen we elk jaar honderden miljoenen euro in publieke radio en televisie, terwijl we dat niet doen voor andere media of cultuurdragers?”. Was er onlangs geen discussie over de tweehonderd miljoen overheidssteun die Bpost krijgt om de kranten bij de mensen rond te brengen?
 

(Dirk Sterckx was VRT-journalist en Europees parlementslid voor Open VLD)
 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.