Allah guerre - Dirk Leestmans

Eerst een bekentenis: zelden zo’n moeilijk programma gemaakt als dit. Op de grote redactie die VRT-Nieuwsdienst is, beschouwen we ons van Panorama graag als marathonlopers in vergelijking met de collega’s van Het Journaal, die met hun dagelijkse producties voortdurend sprintjes lopen. Maar bij de realisatie van dit programma moesten ook wij spurtjes trekken omdat we voortdurend ingehaald werden door de realiteit. Daarbovenop kwamen de hordes eigen aan dit thema.
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Zoveel is duidelijk: mensen staan niet te springen om hierover on the record te getuigen. Een gesprek met een jihadist werd te elfder ure geannuleerd. Bij politie en inlichtingendiensten staan de zenuwen gespannen. De moslimgemeenschap, in de mate dat er al één gemeenschap zou zijn, is weinig gestructureerd en woordvoerders zijn er niet. Men worstelt daar ook met het bepalen van een publiek standpunt over iets waar ze liever niets mee te maken hebben. En vooral bij familieleden van Syriëgangers is er veel schaamte én angst.

Angst was er bij voorbeeld ook bij de familie in Syrië die hun vader en echtgenoot ontvoerd zagen door Belgische Syriëstrijders. De familie betaalde een losgeld van enkele tienduizenden euro’s en de man kwam vrij, op zich al een klein wonder, velen vergaat het anders.

Maar als gevolg van het opgelopen trauma overleed hij korte tijd later alsnog. Ze willen hun verdriet uitschreeuwen, maar ze slikten voor onze camera hun woorden in. De ontvoerders weten hen wonen, recent werden ze nog bedreigd. Die angst weerhield hen er ook van zich burgerlijke partij te stellen op het proces dat maandag begint. Dan staan 46 mensen terecht voor de rechtbank in Antwerpen op beschuldiging van lidmaatschap van een terroristische organisatie. Ze worden verdacht van feiten hier en in Syrië. De ontvoering van de man hierboven is er naar alle waarschijnlijkheid eentje van.

Panorama greep deze rechtszaak aan om na te gaan wie deze jongeren zijn. Wat bezielt Vlaamse radicale moslims om 4.000 km hiervandaan, gewapend met messen en kalasjnikovs, te gaan vechten?

Welkom

"Het zijn ontspoorde pubers", zegt een van onze gesprekspartners. Het klinkt sloganesk maar er zit wel een kern van waarheid in. Het zijn jongeren op zoek naar een identiteit en die vonden ze in de radicale islam. Jongeren op zoek naar zichzelf, op de vlucht voor problemen, zoekend naar persoonlijke antwoorden op maatschappelijke kwesties, dat profiel zagen we geregeld terugkomen.

Organisaties als Sharia4Belgium speelden daar even handig als efficiënt op in. "Onder invloed van Sharia4Belgium en vooral Belkacem word je meegezogen in de ideeën die hij naar voor brengt", zo verklaart een teruggekeerde Syriëganger. "Ik heb eerder gezegd dat het lijkt alsof ze een spuit in je arm steken en je volledig opgezogen wordt door de organisatie en hun ideeën."

Een analist van de Staatsveiligheid vergelijkt de werkwijze van Sharia4Belgium niet voor niets met een sekte. Een teruggekeerd Syriëganger verklaart aan de politie: "Ik weet niet wat de antwoorden die mij gegeven werden inhielden, maar zij hebben mij wel doen inzien dat ze gelijk hadden."

Het is nogal een bekentenis. Een verontwaardigde vader die zijn zoon naar Syrië zag gaan, ziet in al zijn verdriet de zaken helder. Hij zegt tegen de politie: "Die mannekes hebben onze kinderen kapotgemaakt. Ze brainwashten hen en sleurden hen dan naar Syrië en zo."

De strijd is niet alleen een uitnodiging, wel een individuele verplichting. "Wanneer er gestreden moet worden, moet er gestreden worden", zo zegt een Sharia4Belgium-lid aan de politie op de vraag waarom hij naar Syrië ging. Vrij vertaald: Allah guerre comme à la guerre. Sommigen kunnen er niet vroeg genoeg aan beginnen. Een Belgisch koppel dat momenteel in Syrië verblijft, gaf hun boreling de naam "Mujahid" mee (islamitische strijder). Op het geboortekaartje staan doodskoppen en kalasjnikovs. Welkom in de wereld.

Vrijheidsstrijders versus terroristen

Het blijft afwachten hoe het proces in Antwerpen zich zal ontwikkelen. Praten we over terrorisme of, als de feiten in Syrië plaatsvonden, over oorlogsmisdaden? En hoe kan het Openbaar Ministerie precies aantonen wie wat gedaan heeft? Als sommige beschuldigden consequent met zichzelf zijn, aanvaarden ze het gezag van de rechtbank niet. Immers, enkel de sharia telt voor hen, niet het strafwetboek.

Al kan het natuurlijk zijn dat de principes selectief worden toegepast. "Hoe sta je tegenover de democratie", vraagt een speurder aan een verdachte. "Het is niet mijn dinges maar als het er is, is het er", antwoordt hij. "Wat is uw ding dan wel?" "Islam." "Waarom zou islam niet verenigbaar zijn met democratie?", vraagt de speurder nog. "Bepaalde dingen zijn verenigbaar zoals bv. kindergeld, maar andere dingen niet zoals boetes." Tja…

Het probleem van jihadi’s wordt vaak gesteld in termen van terreurdreiging. Maar de toenemende polarisering in onze samenleving is wellicht een probleem dat evenveel aandacht vraagt. En dat probleem moet niet alleen aan de rechtbank worden voorgelegd. Daar zullen we met z’n allen een antwoord op moeten geven.

Peter Brems en Dirk Leestmans, de auteurs werken als journalist voor Panorama. Allah guerre, Panorama, 25 september, Canvas, 21.30 u.