Achter de schermen bij de VN - Tom Van de Weghe

President Obama kan terugblikken op een geslaagde week in New York. Hij greep de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties en de Veiligheidsraad aan om meer steun los te weken van de internationale gemeenschap in de strijd tegen IS. Hij kon niet anders dan op zoek gaan naar een zo breed mogelijke coalitie, want met de luchtaanvallen boven Syrië begeeft hij zich op zeer glad ijs. Toch klinken achter de schermen minder hoopvolle geluiden.
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Afgezette straten, eindeloze files, verstoord openbaar vervoer, nerveuze politieagenten. De meeste New Yorkers zijn niet echt opgezet met het jaarlijkse circus dat een week lang in hun stad neerstrijkt. "Wie nu aan de andere kant van de stad een bank overvalt, komt er probleemloos mee weg!” sneert een taxichauffeur die mij aan een slakkengangetje op mijn bestemming probeert te brengen.

Het complex van de Verenigde Naties op Manhattan, net naast de East River, heeft veel weg van een versterkte burcht. Sluipschutters op de daken, patrouilleboten op het water, snuffelhonden. Terwijl ik mijn weg probeer te vinden in het doolhof van gangen moet ik door maar liefst 5 veiligheidscontroles. Mijn geduld wordt beloond van zodra ik de pas gerenoveerde grote zaal van de Algemene Vergadering betreed. Een imposante tempel vol goud en marmer. Hier hangt geschiedenis in de lucht.

Vanop het balkon schuin tegenover het spreekgestoelte sla ik het openingsritueel gade. Met staats- en regeringshoofden uit 193 landen zit de hele wereld aan mijn voeten. Secretaris-Generaal Ban Ki-Moon verklaart de zitting voor geopend. Als eerste komt de Braziliaanse presidente Dilma Rousseff aan de beurt. Haar toespraak lijkt meer op een verkiezingsspeech voor binnenlands gebruik: over een dikke week zijn het namelijk presidentsverkiezingen in Brazilië.

Meteen daarop volgt president Obama. Het geroezemoes in de zaal dat je nog hoorde bij Rousseff verstomt. Het wordt muisstil. Dit is het moment waar iedereen naar heeft uitgekeken. Er is intussen al veel over gezegd en geschreven, maar je kan er niet omheen: dit is een van de meest indrukwekkende en belangrijkste toespraken van zijn presidentschap. Obama geeft als 'oorlogspresident' een herdefinitie aan het Amerikaanse leiderschap in de wereld. Niet meer van aan de zijlijn, zoals een jaar eerder, maar letterlijk op de frontlinie. Niet alleen, wel samen met zoveel mogelijk bondgenoten.

Lof

Ondanks alle problemen die de wereldvrede bedreigen, behoudt Obama een zonnige kijk op de wereld. Hij gelooft dat de internationale orde zoals we die vandaag kennen nog steeds werkt, met wereldorganisaties zoals de VN op kop. Maar daarom is het voortbestaan ervan nog niet gegarandeerd. Hij noemt het de plicht van Amerika om als beschermheer van de wereldorde op te treden, om "als trotse erfgenaam van de vrijheid” die erfenis voor latere generaties veilig te stellen. Wie meedoet met Amerika, kan mee de wereld verbeteren, klinkt het. Maar wie zich zoals IS of Rusland als een bedreiging opstelt, zal stevig worden aangepakt.

Enkele uren later zit Obama persoonlijk de Veiligheidsraad voor die hij speciaal heeft bijeengeroepen over de buitenlandse jihadstrijders. Er wordt unaniem een bindende resolutie aangenomen die eist dat landen streng optreden tegen jihadstrijders die naar het Midden-Oosten vertrekken. Ook de rekrutering en financiering van jihadisten moet in alle landen strafbaar worden gemaakt. Zelden is er zoveel eendracht in een vergadering die normaal verscheurd wordt door tegenstrijdige belangen en veto’s. Obama krijgt vanop zowat alle banken lof voor zijn doortastendheid.

Veel vragen

Tot zover het officiële gedeelte. Van zodra ik me in de wandelgangen begeef tussen andere journalisten en diplomaten die achter de schermen alle discussies meevolgen, krijg ik snel andere geluiden te horen. Daar worden luidop vraagtekens gesteld bij de bevlogen woorden waarmee we de hele dag om de oren werden geslagen door wereldleiders. Neem nu de ontmanteling van „het netwerk des doods” zoals Obama IS omschreef. "Focust Amerika hierdoor niet teveel op één enkele terreurgroep,” vraagt een Franse journalist aan een Amerikaanse diplomaat, "terwijl het gewelddadig religieus extremisme zich uitstrekt tot ver buiten het Midden-Oosten? Is die fout in het verleden niet gemaakt met Al Qaeda?”

Een andere bezorgdheid is de zogenaamde 'bindende resolutie' van de Veiligheidsraad. Hoe kan die in praktijk worden nageleefd door de lidstaten? Wie kan de straffen controleren tegen jihadstrijders? En wie definieert 'terreur’ of een 'terreurorganisatie’? "Het is niet uitgesloten dat deze resolutie misbruikt wordt, bijvoorbeeld door de Chinese regering die hiermee activisten monddood wil maken die niets met terreur te maken hebben,” geeft een Noorse diplomaat toe.

Het is een merkwaardige vaststelling : uiteindelijk levert enkele dagen bezoek aan de VN meer vragen dan antwoorden op. Hoe sterk hangt die 'coalitie van willenden’ bijvoorbeeld echt aan elkaar? Wat als blijkt dat weken van bombardementen IS onvoldoende verzwakt, zoals we al in Irak zien? Hoe lang kan er nog volgehouden worden dat er geen 'boots on the ground’ nodig zullen zijn? Wat als Assad inderdaad versterkt uit die luchtaanvallen komt?

Toestemming?

De mooie gepolijste woorden op het spreekgestoelte staan in schril contrast met de zorgen die leven in de coulissen. Ze kunnen niet verbergen dat er nog altijd een duidelijke strategie ontbreekt, en dat een indrukwekkende organisatie als de Verenigde Naties daar geen antwoord op kan bieden. Het is de verdienste van president Obama dat hij de voorbije dagen geprobeerd heeft weer zuurstof te pompen in de besluitvorming van de VN. Maar door luchtaanvallen uit te voeren boven Syrië zonder voorafgaandelijke toestemming, zet hij diezelfde VN buiten spel. Het hoofd doet soms andere dingen dan wat het hart beveelt.

(Tom Van de Weghe is VRT-correspondent in Amerika.)