"Gratis energie leidt tot faillissementen." Klopt dit?

"De energiefactuur. De gratis energie. Onze kmo’s hebben dat betaald. Het heeft het rendement van onze kmo’s naar beneden gehaald, tot faillissementen bij kmo’s geleid en tot banenverlies. Dat is het effect van dat zogenaamde gratis-verhaal." Deze woorden sprak Karel Van Eetvelt, gedelegeerd bestuurder van Unizo, afgelopen donderdag tijdens De Ochtend. De Fact Check vroeg zich af: wat is hiervan aan?

Even hernemen. Volgens Karel Van Eetvelt heeft gratis energie geleid tot banenverlies en failissementen. Van Eetvelt heeft het over het energiedecreet: sinds 1 januari 2002 worden netbeheerders verplicht om een bepaalde hoeveelheid gratis energie te leveren aan huishoudens.

Hoeveel bedraagt deze gratis energie? Die bedraagt 100 kWh per gezin plus 100 kWh per gezinslid. De leveranciers verrekenen deze gratis elektriciteit op de eindfactuur van de klant. Een gezin van vier krijgt jaarlijks 500 kWh gratis. Er wordt 104,67 euro afgetrokken van de eindfactuur. Een gezin van acht krijgt 900 kWh toegekend. Er wordt dan 188,42 euro afgetrokken van de eindafrekening.

Waarom werd de maatregel ingevoerd? In de eerste plaats omwille van sociale redenen: energie moest toegankelijk zijn voor iedereen. Het uitdelen van gratis elektriciteit zou bovendien leiden tot rationeler verbruik - naarmate men er minder van gebruikt, wordt het voordeel groter.

Ten slotte zou de maatregel ervoor zorgen dat gezinnen konden genieten van de spoedige vrijmaking van de elektriciteitsmarkt. Op 1 januari 2013 werd de elektriciteits- en aardgasmarkt namelijk geliberaliseerd. Men kan terecht twijfelen aan de geldigheid van deze redenen - vooral de tweede - maar dat is voer voor een andere fact check.

Gratis energie is niet gratis

Waarom beweert Karel Van Eetvelt dat deze maatregel betaald werd door de kmo’s? Een telefoontje naar de studiedienst van Unizo leert ons het volgende: de gedelegeerd bestuurder verwees naar een studie van de CREG uit 2011.

Wat blijkt uit deze studie? In de eerste plaats blijkt dat gratis energie helemaal niet gratis is. De totale hoeveelheid energie die wordt geleverd aan de gezinnen wordt gecompenseerd door een stijging van de energieprijs voor alle gebruikers. "Iedereen betaalt meer en de grootste gezinnen halen er het meeste voordeel uit", zegt Guido Camps, destijds directeur van CREG, "finaal moet het begrepen worden als een vorm van solidariteit met de grote gezinnen."

Hoeveel bedraagt deze extra kostprijs? CREG berekende dat de maatregel in 2010 in totaal 20.288.469,70 euro kostte. Het totale volume geleverde elektriciteit - verminderd met de gratis geleverde stroom - bedroeg datzelfde jaar 3.008.257.900,00 kWh. Wanneer je die twee getallen deelt, kom je de extra kostprijs per kWh te weten die nodig is om de maatregel te financieren.

Met andere woorden: elke eindgebruiker betaalt op het eind van het jaar 0,006744 euro per kWh extra. Belangrijk detail: niet iedereen heeft recht op gratis elektriciteit. Elke gebruiker met een commerciële activiteit - de kmo’s dus - betalen mee, maar krijgen niets. Dit is waar Karel Van Eetvelt het over had tijdens De Ochtend.

De studie van de CREG berekende trouwens haarfijn wie wat bijdraagt aan de 20.245.787,07 euro gratis stroom. De verdeling ziet er als volgt uit:

Tussentijdse conclusie: de levering van gratis elektriciteit aan de gezinnen wordt voor de ene helft gefinancierd door kmo’s en voor de andere helft door de gezinnen zelf. Hoe groter het gezin, hoe minder het gezin bijdraagt aan de maatregel. Kmo's krijgen echter niets terug voor hun bijdrage.

Faillissementen

Volgens Van Eetvelt zou de maatregel bovendien gezorgd hebben voor banenverlies en faillissementen. Klopt dit?

We keren terug naar dezelfde studie van de CREG. Volgens de studie verbruikt een huishouden gemiddeld 4.109,14 kWh per jaar. Een gemiddelde onderneming zou gemiddeld 10.782,55 kWh per jaar verbruiken. Wat is dan de extra kost per jaar voor een onderneming door toedoen van de bedeling van gratis elektriciteit?

Wat blijkt? Op jaarbasis betaalt de gemiddelde kmo ongeveer 72 euro meer. Dat is gelijk aan ongeveer 6 euro per maand.

"De 10.782 kWh verbruik per jaar is een gemiddeld cijfer voor de zogenaamde “kleine professionele gebruiker", reageert Sandrijn Vanleenhove, woordvoerster van Unizo, "in die groep zitten veel kleine zelfstandigen met een klein kantoortje, freelancers en vrije beroepen die nauwelijks meer verbruiken dan een gezin. Zij trekken het gemiddelde naar beneden."

Op aanraden van Unizo bekijken we het verbruik van een supermarkt of kmo met atelier. Volgens de zelfstandigenorganisatie zou daar al snel 50.000 kWh verbruikt worden.

De vraag die dan luidt, is: kan een kmo banenverlies lijden of failliet gaan door een extra uitgave van 337,2 euro? Dit was althans wat Karel Van Eetvelde beweerde.

Volgens Gilles Vandorpe, coördinator van de studiedienst, moeten de woorden van Van Eetvelt in ruimer perspectief geplaatst worden. “De kmo’s lijden onder hoge loonlasten en duurdere energieprijzen dan in het buitenland”, vertelt hij, "dit komt er nog eens bovenop. Door al die extra kosten samen gaat de rendabiliteit van onze kmo’s naar beneden, kunnen ze geen gelijke tred houden met het buitenland en bereiken ze een kritiek punt waarop ze failiiet gaan. Dit kunnen we duidelijk aflezen uit de failissementscijfers van de afgelopen jaren."

Conclusie?

Iets meer dan de helft van het totale bedrag van om de bedeling van gratis elektriciteit te compenseren werd door de kmo’s gefinancierd terwijl ze er niets voor terug kregen. Een direct verband tussen gratis elektriciteit, jobverlies en failissementen is echter twijfelachtig. Volgens berekeningen van de CREG betaalden kleine professionele gebruikers in 2010 72,72 euro en grotere verbruikers 337,2 euro extra om de gratis elektriciteit te compenseren. Maar samengeteld met hogere loonlasten en hogere elektriciteitsprijzen kan aangenomen worden dat het bijdraagt tot een daling in de rendabiliteit van een onderneming en het concurrentievermogen met het buitenland.