Democratiseringsbeweging in Hongkong – Stefan Blommaert

Democratie. Het begrip heeft niet voor iedereen dezelfde betekenis. In de Chinese stad Hongkong woedt al een hele tijd een discussie over het democratisch gehalte van gouverneursverkiezingen die er binnen drie jaar zullen worden gehouden. Volgens Peking gaat het om een grote stap voorwaarts. Voor het eerst zal de 'Chief Executive' of gouverneur worden aangewezen op basis van het principe 'One man, one vote', in algemene verkiezingen dus. Maar veel Hongkongers noemen de procedure voor de toekomstige stembusgang een farce, omdat de kandidaten onrechtstreeks de goedkeuring moeten krijgen van het centrale gezag.
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

De voormalige Britse kolonie Hongkong werd in 1997 opnieuw een onderdeel van China. Dertien jaar eerder hadden de communistische autoriteiten in Peking en toenmalig Brits premier Margaret Thatcher daarover een akkoord bereikt: in ruil voor de teruggave beloofden de Chinezen om Hongkong de komende vijftig jaar een apart statuut te geven, met ruime democratische vrijheden. "Eén land, twee systemen", zo werd de politieke constructie gedoopt. De plaatselijke leider zou worden aangewezen door een kiescollege met 1.200 leden, waarvan de meerderheid loyaal is aan Peking.

Vinger in de pap

Dat laatste was al lang een doorn in het oog van de democratische krachten in Hongkong. Maar enkele jaren geleden leek de Chinese overheid bereid om een toegeving te doen. In 2017 zouden er algemene verkiezingen worden gehouden om de nieuwe Chief Executive aan te wijzen, zo werd beloofd (het streefdoel van "Universal Suffrage" stond overigens al gestipuleerd in de Basic Law, de grondwet van Hongkong). Alleen de modaliteiten moesten nog worden uitgewerkt. En daar prangde het schoentje. Steeds meer werd immers duidelijk dat Peking toch nog een vinger in de pap wilde behouden, door toe te zien op de selectie van de kandidaten voor het hoogste ambt in Hongkong.

Vorig jaar richtten democratische activisten "Occupy Central with Love and Peace" op, een beweging die ermee dreigde om de centraal gelegen zakenwijk van Hongkong te bezetten, als beslist zou worden om de verkiezingen niet volledig vrij te laten verlopen - dus zonder bemoeienis van Peking over wie al dan niet kandidaat mag zijn. Afgelopen juni betoogden al tienduizenden mensen in Hongkong om de eis voor vrije verkiezingen kracht bij te zetten. In dezelfde periode werd een informeel "referendum" gehouden, waarin 800.000 mensen hun steun betuigden aan een open kandidatuurstelling.

Eind augustus nam het Nationaal Volkscongres (het Chinese parlement) een beslissing waarmee de vrees van de democratische krachten werd bewaarheid: kandidaten voor de post van Chief Executive moeten worden goedgekeurd door een soortgelijk comité dat tot nu toe besliste over de benoeming van elke nieuwe leider van Hongkong. Wie niet als patriottisch (lees: vriendelijk voor het regime in Peking) wordt beschouwd, maakt geen kans. Bovendien zouden er maar twee of maximum drie kandidaten mogen deelnemen aan de verkiezingen van 2017.

Protest tegen de Hongkong-politiek van Peking

Aanvankelijk leek het alsof de Occupy Centralbeweging verlamd raakte door de - nochtans verwachte - boude houding van Peking. Een van haar leiders zei zelfs dat het prodemocratiekamp te zwak was, en dat er geen grootscheepse burgerlijke ongehoorzaamheid moest worden verwacht. Intussen was er ook een grote pro-Pekingbetoging gehouden, en bleek uit opiniepeilingen dat een flink deel van de -vooral oudere - bevolking van Hongkong het idee van massale acties niet echt genegen was.

Maar de jeugd van Hongkong blies de democratiseringsbeweging nieuw leven in. Vorige maandag (22 september) begonnen tienduizenden studenten aan een vijfdaagse boycot van hun lessen, uit protest tegen de Hongkong-politiek van Peking. Hun aanhang groeide dag na dag. Aanvankelijk verliep het protest volstrekt vreedzaam, maar toen de demonstranten in de nacht van vrijdag op zaterdag de plaatselijke regeringsgebouwen bezetten, kwam het tot schermutselingen met de politie. Daarbij vielen enkele tientallen gewonden, er werden ook meer dan zeventig demonstranten opgepakt.

De vastberadenheid van de studenten maakte blijkbaar indruk op de leiders van Occupy Central. Vannacht (van zaterdag op zondag) kondigde bezieler Benny Tai aan dat de bezettingsbeweging officieel van start was gegaan: "Occupy Central is on". Oorspronkelijk zou dat pas gebeuren na een geplande betoging op 1 oktober, de Chinese Nationale Feestdag. Het valt nu af te wachten in hoeverre de studenten gaan samenwerken met Occupy Central, want niet alle jongeren zijn opgezet met de "kaping" van hun protestacties door de "volwassen activisten". In elk geval, zowel de jongeren als de oudere actievoerders eisen dat Peking terugkomt op zijn beslissing van eind augustus en een dialoog begint met het democratische kamp in Hongkong.

Voorbeeld voor de rest van China?

Of dat zal gebeuren, valt te betwijfelen. Voor de communistische autoriteiten is de zaak rond. Zij presenteren hun plan voor de toekomstige verkiezingen als een grote hervorming, en wijzen er constant op dat tijdens de Britse heerschappij in 150 jaar tijd niet één van de bijna dertig gouverneurs van Hongkong via universeel stemrecht werd verkozen. Bovendien krijgt Peking de steun van een deel van de businesswereld in de voormalige kolonie. Veel zakenlui zijn als de dood voor de economische gevolgen van protest en instabiliteit. Niet toevallig hadden een paar tientallen tycoons uit Hongkong enkele dagen geleden een ontmoeting met de Chinese president Xi Jinping.

Heeft de democratiseringsbeweging in Hongkong dan geen enkele kans op succes? Veel hangt af van het aantal demonstranten dat de komende dagen kan worden gemobiliseerd, en hoe lang de beweging zal standhouden. Voor deelnemers aan het protest is het een kwestie van de "laatste kans". "Als we onze acties nu niet opvoeren, dan zal de Chinese regering ons voor altijd negeren. Als we winnen, dan kunnen we een voorbeeld worden voor democratisering in de rest van China", zo klinkt het bij veel deelnemers aan de demonstraties. Ongetwijfeld is precies dat een reden waarom Peking wellicht niet zal willen plooien inzake Hongkong.

En dan is er nog het spook van Tiananmen 1989 dat over het protest hangt. Hier en daar liet een vertegenwoordiger van de Chinese overheid al verstaan dat geweld niet uitgesloten is, als er een grootschalige bezetting komt van het financiële centrum in Hongkong. De voorbije weken werden ook al pantservoertuigen gespot in de stad. Tot nu toe bleef de reactie van de ordediensten op de demonstraties relatief beschaafd. Peking heeft ook geen belang bij een bloedbad à la Tiananmen, al was het maar omdat zoiets zou leiden tot heftige internationale reacties, met alle economische gevolgen vandien. Maar niets is uitgesloten. Voor de communistische leiders blijft Hongkong een interne aangelegenheid, waarover zij en zij alleen kunnen beslissen.

Afwachten hoe de situatie zich de komende dagen voort ontwikkelt, in de aanloop naar de aangekondigde protestdag van 1 oktober. Daarvoor zijn alvast 7.000 politiemensen opgetrommeld. De organisatoren van Occupy Central schakelen van hun kant 160 dokters en medische helpers in. Demonstranten hebben massaal mondmaskers en oogbeschermers tegen traangas ingeslagen. Op het eerste gezicht belooft dat allemaal weinig goeds.


(De auteur is VRT-correspondent in China.)