Hoorzittingen geven Europees Parlement macht - Ton van Lierop

Een ervaren politica als Marianne Thyssen zal wel niet in dezelfde val trappen als Ruminia Jeleva. De Bulgaarse kandidaat-eurocommissaris voor humanitaire hulp liet zich tijdens haar hoorzitting met het Europees Parlement in 2009 erg makkelijk uitdagen door politieke tegenstanders. Vrij snel verloor ze haar zelfbeheersing, begon te roepen en tieren en viel voor heel Europa meteen door de mand. De hoorzittingen met de nieuwe Europese commissarissen, die maandag beginnen, zijn al lang geen formaliteit meer. En geven ook aan hoeveel meer politieke macht het Europees Parlement heeft gekregen.
analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

Marianne Thyssen kent natuurlijk het Europees Parlement van binnen en buiten. En kent ook de politieke geplogenheden en hoe de hazen normaal gesproken lopen. Haar dossier, Werkgelegenheid en Sociale Zaken, zal ze zeker goed bestudeerd hebben. De kans dat zij struikelt over de politieke voetangels en bananenschillen is daarmee uiterst klein, zo niet uitgesloten.

Ook Thyssens 26 collega´s – Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker is al formeel door het hele Europees Parlement goedgekeurd – weten hoe belangrijk de hoorzittingen met de vakcommissies van het Europees Parlement zijn. Al vanaf de zomervakantie waren de ambtelijke diensten van de Europese Commissie, de directoraten-generaal, al bezig met het voorbereiden van dossiers van al snel vierhonderd pagina´s plus annexen voor degenen die straks als Europees commissaris leiding mogen geven aan diezelfde ambtenaren.

Proefhoorzitting

Zeker voor de relatieve nieuwkomers onder de nog kandidaat-commissarissen komt daar nog meer bij kijken. Wie wil krijgt mediatraining, waarbij er niet alleen aandacht is voor hoe je een goed interview geeft, maar ook voor de beleefdheid ten opzichte van Europarlementariërs. Zo begint een goede hoorzitting met een handje voor de voorzitter van de parlementaire commissie en kan het nooit kwaad veel stroop te smeren richting vragenstellers. In een trainingssessie wordt sommige kandidaten dit nog eens goed ingepeperd.

Na weken van studie en voorbereidende vergaderingen is er voor veel kandidaten ook een proefhoorzitting. Deze wordt soms apart nog eens voorbereid, waarbij er ook een rolverdeling is. Kabinetslid x speelt een parlementariër van de andere kant van het politieke spectrum, de woordvoerder is even voor een paar uur een Brits euroscepticus die vervelende vragen stelt en de directeur-generaal van de ambtelijke dienst functioneert als voorzitter van de parlementscommissie. Met na afloop een uitgebreide evaluatie.

Sommige vragen zijn heel voorspelbaar. Veel parlementsleden berijden hun stokpaardjes en willen alleen maar horen wat zij graag willen horen. Als een commissaris daar handig op inspeelt, scoort deze meteen punten. Elk lid van de vakcommissie, waarmee de hoorzitting plaatsvindt, mag twee vragen stellen, die vooraf zijn ingediend. Als het eerste antwoord goed valt, wordt de tweede vraag soms al niet meer gesteld.

Voor de mondelinge examenronde hebben de parlementsleden ook al drie schriftelijke vragen mogen stellen. Kandidaat-commissarissen moeten ook aangeven welke financiële belangen zij hebben en wat zij in het verleden hebben gedaan. Daar kan het moeilijk worden. De vragenronde in het Europees Parlement gaat ook meer over alleen de portefeuille van de kandidaat. Soms wordt het hele persoonlijke en politieke verleden erbij gehaald, waar dus Jeleva over struikelde.

Rocco Buttoglione

De tijd dat de hoorzittingen een wassen neus waren, is dan ook allang voorbij. Vijftien, twintig jaar geleden voerde een vakcommissie samen met een kandidaat-commissaris een kleine show op, omdat de portefeuilleverdeling vooraf al politiek was goedgekeurd door de Europese regeringsleiders.

Voor een politieke waterscheiding zorgde echter de hoorzitting met de Italiaanse kandidaat-eurocommissaris voor Justitie en Gelijke Kansen Rocco Buttoglione, in 2004. De vrome katholiek zei dat hij – geheel persoonlijk – homoseksualiteit een zonde vond. Hij voegde er nog wel aan toe dat daar in zijn beleid niets van te merken zou zijn. Maar de schade was al geleden.

De linkse en liberale fracties in het Europees Parlement barstten in woede uit en verketterden Buttoglione. Enkele dagen later viel de Hongaarse kandidaat, de socialist Laszlo Kovacs, door de mand. Hij had zich niet goed voorbereid op zijn portefeuille Energie. Links beweerde dat hij daarmee een al te makkelijk slachtoffer was voor wraak van de christendemocraten, omdat de linkervleugel van het parlement Buttoglione wilde blokkeren.

Telefoontje Chirac

Toen ook de groene Letse kandidaat-commissaris voor Belastingen in opspraak kwam door een politiek schandaal in eigen land, maakte het Europees Parlement met de hoorzittingen in 2004 voor het eerst een groot politiek punt. De eerste Europese Commissie onder leiding van de Portugees José-Manuel Barroso leek alleen goedkeuring te kunnen krijgen met steun van extreemrechts. Na een telefoontje van de Franse president Jacques Chirac trok Barroso in allerijl zijn ploeg terug.

De linkse en liberale fracties in het Europees Parlement bleven namelijk de standpunten van hun Europese partijen steunen en wilden ook niet wijken voor politieke druk van hun regeringsleiders om de Commissie toch maar goed te keuren. Daarmee wierp het Europees Parlement definitief het imago van altijd wel ´ja´-zeggende´ stemmenmachine van zich af.

Reserve

Italië stuurde daarop een andere kandidaat, Kovacs – gezien als politieke held, omdat hij als oud-staatssecretaris in Hongarije op de achtergrond de val van de Muur voorbereidde – kreeg een andere portefeuille en Energie ging naar de Letten, met ook een andere commissaris. Dergelijk politiek kunst- en vliegwerk hoopt de Europese Commissie anno 2014 te vermijden. De kandidaten zijn gedrild en mogen ook alleen pas na de hoorzitting korte verklaringen geven voor de media om het parlement vóór de hoorzitting niet voor het hoofd te stoten.

Maar hoeveel potten politieke stroop ook klaarstaan: het parlement zal altijd proberen één of meerdere kandidaten in twijfel te trekken. Zo werden in meerdere fracties al twijfels geuit over de huidige Hongaarse kandidaat Tibor Navracsics. Deze christendemocraat krijgt Cultuur en media, terwijl zijn partij in eigen land de vrijheid van meningsuiting aan banden zou leggen. Maar geen nood: de Hongaren zouden al een reservekandidaat klaar hebben staan. Voor het geval dat het toch misgaat.

(De auteur is nieuwsmanager van de VRT en voormalig woordvoerder van de Europese Commissie)