Een zweetregering - Mark Eyskens

De regeringsvorming was een pijnlijke bevalling die een keizersnede vereiste. De baby ziet er geblutst uit maar hij huilt, wat een sterk teken van leven is. De Zweedse coalitie wordt een zweetkabinet, waarbij aan de bevolking een cocktail van onpopulaire besparingen en belastingen wordt geserveerd, uiteindelijk met de bedoeling het Belgische welvaartsmodel in stand te houden in moeilijke tijden.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

De nieuwe regering is een zeer opvallend buitenbeentje. Een Franstalige liberale eerste minister was niet meer aangetreden voor 1938 (Paul-Emile Janson). Een coalitie met, aan Franstalige kant, slechts één partij, die nauwelijks een derde van de Franstalige parlementairen in het federale parlement vertegenwoordigt, is nooit gezien. Het N-VA-geweeklaag dat België wordt geregeerd door de Franstaligen, snijdt helemaal geen hout meer. De Zweedse coalitie is onverkort ‘un gouvernement Belgo-Flamand’.

Voorspoed door moed

Het regeerakkoord beantwoordt ongetwijfeld niet aan wat de mensen graag horen of hebben maar wel aan wat de mensen nodig hebben, zeker wat de doelstellingen betreft. De nieuwe regering mikt dan ook op ‘voorspoed door moed’. Over de hiertoe uitgekozen middelen blijft natuurlijk discussie mogelijk. Gelukkig werden een aantal sociaal provocerende en ‘tea party’-achtige voorstellen van N-VA door de christendemocraten afgeblokt. De verlenging van de pensioenleeftijd tot 66 jaar in 2020 en 67 jaar in 2030 volgt de internationale trend.

Maar het hoofdprobleem in België is de mensen nu al langer te doen werken, ook bij een pensioenleeftijd van 65 of zelfs minder, vermits de Belg gemiddeld slechts werkt tot zijn 59e jaar. 2030 is nog veraf. Men onderschat de revolutionaire omwentelingen die zich in een versneld tempo in onze samenleving voltrekken. De automatisering en de robotisering, niet alleen van de productie maar ook van de dienstverlening, komen er aan. Het is niet onwaarschijnlijk dat in 2030 de werkorganisatie totaal veranderd zal zijn met vooral werk à la carte en thuisarbeid, een arbeidsweek van gemiddeld 25 uren en een pensioengerechtigde leeftijd op 70 jaar, gezien de aanzienlijke verlenging van de levensduur.

Sociale partners in het verweer

Wat de gevolgde onderhandelingsmethodologie betreft, die bij de vorming van het kabinet meer dan vier maanden lang werd aangewend, maak ik toch enig voorbehoud. Het regeerprogramma bespaart vrij drastisch in de sociale sector, de gezondheidssector, de pensioenen, de loonevolutie, enzovoort. De sociale zekerheid wordt nog steeds voor twee derde gezamenlijk beheerd door de werkgevers- en de werknemersorganisaties. Maar ook de vertegenwoordigers van de zelfstandigen en van de landbouwers zitten met een hele reeks vragen en problemen.

De nieuwe regering moet optornen tegen de wrevel, zo niet de vijandigheid van de sociale partners. Het is van het allergrootste belang dat de dialoog met de sociale partners wordt hersteld, maar de kans dat dit gebeurt, is niet zo groot. Wellicht had men bij de regeringsvorming een andere methode moeten toepassen. Na de verkiezingen van 25 mei had men vrij snel, toen bleek dat in het Waals gewest en te Brussel coalities werden gevormd zonder de liberalen, op federaal vlak een Zweedse coalitie in elkaar moeten timmeren. Het zou een zeer goede indruk gemaakt hebben, ook internationaal, indien een nieuw federaal kabinet zou zijn aangetreden voor de nationale feestdag van 21 juli, terwijl men 541 dagen had gebakkeleid over de vorming van de regering-Di Rupo.

Sociaal pact

Het nieuwe Zweedse kabinet had zich moeten beperken tot een kort en krachtig regeerprogramma, waarin zeer duidelijk en ook cijfermatig de grote sociaaleconomische beleidsalternatieven zouden zijn bepaald, rekening houdend met de Europese normen. Wat echter de concrete middelen betreft, zowel betreffende besparingen als belastingen, had de nieuwe regering een waaier van mogelijkheden moeten opentrekken en hierover een discussie starten met de sociale partners, teneinde ook hen voor hun verantwoordelijkheid te plaatsen.

Indien na een paar maanden onderhandelen gebleken zou zijn dat de sociale partners niet in staat waren om tot gemeenschappelijke oplossingen en maatregelen te komen, had de regering haar eigen verantwoordelijkheid kunnen en moeten opnemen, door bijvoorbeeld aan het parlement bijzondere machten – lees volmachten – te vragen. Deze methode is in het verleden met groot succes aangewend door de regering Martens V. En alvast zou de nieuwe regering gestart zijn met een bewijs van goede wil: namelijk de bedoeling om te komen tot een nieuw, omvangrijk sociaal pact. Harde beleidsmaatregelen doordrukken tegen de wil in van het middenveld, dit wil zeggen tegen de actieve bevolking in, is een hachelijke onderneming.

Belgisch voorstel: Europese vraagstimulering

Mijn tweede opmerking betreft de wenselijkheid om een Europees hoofdstuk op te nemen in het regeerakkoord. Heel wat nodige beleidsmaatregelen zijn het gevolg van het feit dat de lidstaten van de Europese Unie en meer bepaald diegene die lid zijn van de monetaire unie, onder Europese voogdij zijn geplaatst op budgettair en sociaaleconomisch vlak. Europa federaliseert steeds meer. 70 % van de zogenaamde nationale beslissingen zijn het gevolg van Europese besluiten. De grote financiële crisis van de jaren 2008-2010 werd Europees uiteindelijk doelmatig aangepakt. Nadien ontstond een economische crisis op een ogenblik dat de begrotingstekorten en de openbare schuld zich in de meeste landen had opgestapeld als gevolg van de maatregelen om de kapseizende bankensector van de ondergang te redden. Een drastisch austeriteitsbeleid werd aan de lidstaten opgelegd.

Op een verstandige wijze heeft de Europese Centrale Bank onder leiding van president Mario Draghi de monetaire kraan opengedraaid en aanzienlijke liquiditeiten in de Europese economie gepompt, zodat de rentevoeten tot op een historisch laag peil zijn gezakt. Maar desondanks blijken deze maatregelen van ‘quantitative ease’ de Europese economie niet aan te zwengelen. Die is stilgevallen en een deflatie kondigt zich aan, met dalende prijzen, dalende lonen en zeer aanzienlijke werkloosheid. De nieuwe Europese Commissie moet het roer omgooien en dit is ook de bedoeling van voorzitter Jean-Claude Juncker.

Belgian proposal voor een Europees New Deal

Een grootscheeps Europees New deal moet worden uitgewerkt, waarbij niet de geldaanbodzijde wordt gestimuleerd maar wel de vraagzijde. Een omvattend investeringsprogramma moet Europees worden opgezet en beheerd door de Europese Commissie. Voor de financiering kan een beroep worden gedaan onder meer op de Europese Investeringsbank. Alvast is het bijzonder waardevol indien België bij het aantreden van de nieuwe regering een soort Belgisch plan – Belgian proposal – zou neerleggen op de tafel van de Europese Commissie en van de Europese Raad, wat betreft een krachtig Europees relancebeleid. Dit beleid zou ook de nodige structurele maatregelen in de diverse lidstaten aanzienlijk vergemakkelijken en de geloofwaardigheid in Europa bij de burgers en nog meer bij de talloze werklozen opnieuw aanwakkeren en versterken.

‘Point n’est besoin d’espérer pour entreprendre, ni de réussir pour persévérer’, zei Willem de Zwijger, die Frans sprak als hij sprak. Zijn uitspraak kan ook best in de mond worden genomen door de nieuwe Belgische premier.

(Mark Eyskens is minister van staat.)
 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.