Het plan van Bart De Wever (?) - Bart Maddens

Je kent nog wel dat zinnetje uit de begingeneriek van Star Trek: “These are the voyages of the Starship Enterprise. Its five year mission: to boldly go where no man has ever gone before.” Je zou hetzelfde van de nieuwe regering kunnen zeggen.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Op een stoutmoedige wijze stort deze coalitie zich in een halsbrekend avontuur: het verkennen van de absolute terra incognita van de Belgische politiek. Nog nooit eerder werd er een federale regering gevormd die zo extreem asymmetrisch is, die slechts één vierde van de Franstalige kiezers vertegenwoordigt, die diametraal tegenover de Franstalige en de Waalse regering staat, een coalitie waarvan niet de grootste maar wel de (in stemmen) kleinste partij de premier levert …

En zo kunnen we nog eindeloos doorgaan met het opsommen van alle unieke eigenschappen van deze ongeziene coalitie. Dit wordt echt een megasprong in het onbekende. En dat maakt het juist zo spannend. Maar ook onvoorspelbaar. In werkelijkheid tasten we allemaal in het duister over wat we de komende jaren mogen verwachten. Dat verklaart ook waarom er de voorbije maanden zoveel tegenstrijdige analyses waren.

Sterker België?

Volgens sommigen zal het federale België hier versterkt uit komen. Het Belgische federalisme is eindelijk volwassen geworden. Er wordt op federaal niveau een samenhangende coalitie gevormd op basis van de links-rechts-tegenstelling, zonder rekening te houden met de communautaire breuklijn. Maar volgens anderen zal deze coalitie het federale systeem juist ontwrichten. Er is geen enkele partij die een brugfunctie kan vervullen tussen de federale regering enerzijds en de Waalse en de Franstalige regering anderzijds. We krijgen vijf jaar vechtfederalisme. En nadien ligt de weg naar het confederalisme breed open.

Volgens sommigen breekt deze regering zo radicaal met de sociale consensus in België dat een harde botsing met de vakbonden, tot straatgeweld toe, onvermijdelijk zal zijn. Volgens anderen blijft deze regering netjes binnen de krijtlijnen van die consensus, en zijn de voorgestelde hervormingen al bij al vrij incrementeel. Op een paar symbooldossiers na had een regeerakkoord Di Rupo II niet zo gek veel verschild van wat nu voorligt, hoor je zeggen.

Hoera, de vakbonden zijn kwaad

Die kakofonie van meningen maakt het voor de partijen gemakkelijker om het regeerakkoord morgen goedgekeurd te krijgen op hun congressen. De partijbonzen pikken er de analyses uit die het best in hun kraam passen. Deze coalitie is zo'n groot vraagteken dat iedereen er naar hartenlust de eigen wensdromen op kan projecteren.

Dat geldt misschien nog het meest van al voor de N-VA-leden. De liberale N-VA'ers stellen met vreugde vast dat vakbonden en socialisten alle duivels ontbinden. Dan moet het wel een goed regeerakkoord zijn, dat in de diepte hervormt. In elk geval zullen de N-VA en de vakbonden de komende jaren elkaars beste vijanden zijn. Hoe harder de vakbonden van leer trekken tegen het regeerakkoord, hoe geloofwaardiger de framing dat deze regering ‘systemisch’ hervormt en het PS-model vervangt door het N-VA-model.

Maar wat kopen de Vlaams-nationalistische N-VA'ers daarmee? Heeft VOKA gewonnen van de Vlaamse Beweging, zoals Yves Desmet het vandaag scherp formuleert in De Morgen? Misschien wel. Maar vreemd genoeg zal dit het enthousiasme van de Vlaams-nationalisten in de Lotto-arena niet temperen. Overigens dezelfde Lotto-arena waar diezelfde Vlaams-nationalisten (De Wever inbegrepen) elk jaar opkomen voor een onafhankelijk Vlaanderen tijdens het Vlaams Nationaal Zangfeest.

Het Plan

Maar ook die radicale flaminganten vinden ruimschoots hun gading in de kakofonie van commentaren. De waarschuwingen vanuit Belgischgezinde hoek klinken hen als muziek in de oren, zoals recent nog van Francis Delpérée: “Ce gouvernement va miner les fondements de l’Etat.” (La Libre, 29 september). Zij nemen met plezier akte van de nauwelijks verholen dreigementen vanuit PS-hoek om de federale regering stokken in de wielen te steken met belangenconflicten. Voor hen is de ja-stem in de Lotto-arena het startschot voor vijf jaar van communautaire heibel (als de regering het al zo lang uithoudt), waarmee het bewijs zal zijn geleverd dat het federale België niet werkt.

Wat de Vlaams-nationalisten echter vooral ja zal doen stemmen op het congres is het geloof dat er achter de N-VA-deelname aan deze regering een briljante strategie schuilgaat om het confederalisme te realiseren. Die strategie is vooralsnog grotendeels in nevelen gehuld. Want als De Wever nu al in zijn kaarten zou laten kijken, dan is deze regering een doodgeboren kind. De strategie is hoogstens bekend bij een zeer klein groepje van ingewijden rond De Wever, vermoedt men. Maar de vaste overtuiging dat zo'n Plan bestaat – al was het maar in het hoofd van de voorzitter – is wellicht voldoende voor veel Vlaams-nationalisten in de N-VA om enthousiast het licht op groen te zetten voor een regering die, paradoxaal genoeg, de staatshervorming voor minstens vijf jaar in het diepvriesvak stopt.

Dat de liberale en Vlaams-nationale N-VA'ers morgenavond eensgezind het regeerakkoord zullen goedkeuren, daar bestaat weinig twijfel over. Maar hoe zal de N-VA daarna evolueren? Hoe zal de partij zich gedragen in de regering? Het is vooral die vraag die voor de nodige suspense zal zorgen rond Michel I. Het is van 1991 geleden dat er nog Vlaams-nationalisten in de federale regering zaten. Maar de Volksunie-ministers waren altijd redelijk salonfähige figuren, die zich gemakkelijk konden schikken in hun Belgische rol. Zal vicepremier Jan Jambon met evenveel enthousiasme ‘leve België’ roepen als vicepremier Hugo Schiltz in 1988? We zijn benieuwd.

N-VA?

Intrigerender nog is de vraag hoe de partij als geheel zal evolueren. Zal de N-VA zich de komende vijf jaar ontpoppen tot een ‘verantwoordelijke’ centrum-rechtse mainstream-partij die haar Vlaams-nationale verleden geleidelijk aan achter zich laat? Een machtsmachine die het Belgische staatsapparaat vooral wil bezetten eerder dan het af te bouwen? Of zal de N-VA het staatsschip meer dan ooit richting confederalisme sturen, nu de partij het roer zelf in handen heeft?

Hoe dan ook, ‘Michel I’ wordt een spannende thriller met vijf jaar van politieke suspense en een volstrekt onvoorspelbare ontknoping. Alleen al daarom is het goed nieuws dat deze Star Trek-coalitie (formerly known as Kamikaze) alsnog het levenslicht ziet. Laat deze regering maar eens die onbekende oorden verkennen, waar geen enkele Belgische politicus zich tot nu toe heeft gewaagd. Vooruit dan maar, ‘Beam them up, Scotty’.


(Bart Maddens is politoloog aan de KULeuven.)
 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.