Bijziend vooruitzien - Dries Deweer

Op de partijcongressen waar het federale regeerakkoord werd goedgekeurd hadden de sprekers de mond vol over vooruitziende hervormingen en een nieuw evenwicht voor de toekomst. CD&V roemde in dat verband het in de praktijk brengen van de aloude christendemocratische deugd van het rentmeesterschap. Een mooi woord voor een prachtig principe is dat. Helaas lijden de Zweedse rentmeesters aan bijziendheid.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina
Copyright: www.FOTOBEN.be

Rentmeesterschap

Rentmeesterschap stamt uit oude tijden, waar het verwees naar mensen die een landgoed beheerden in opdracht van de eigenaar. Een goede rentmeester beheert het goed waarvoor hij verantwoordelijk is op een manier waarbij zij die na hem komen minstens evenveel – en liefst nog meer – voordelen erven. In christelijke kringen is het een metafoor geworden voor de manier waarop wij, mensen, moeten omgaan met de schepping. Rentmeesterschap staat dus voor vooruitzien, voor een politiek van de lange termijn, met respect voor de volgende generaties.

Wouter Beke schreef er vorig jaar nog mooie dingen over in zijn boekje ‘Het moedige midden’: “De mondiale economische ontwikkeling vereist een massaal gebruik van grondstoffen en energie. Deze enorme behoeften veroorzaken ook tekorten, wat de welvaart van de huidige en nog meer van de volgende generaties bedreigt. […] Inzake duurzaamheid wordt de samenleving dan ook uitgedaagd om tegelijkertijd een mondiale welvaartsspreiding te aanvaarden, verder te zorgen voor de eigen welvaart, de kansen van de komende generaties te vrijwaren en te voorkomen dat het leven van mens, plant en dier op onze planeet in het gedrang komt.” (p. 160)

Begrotingsdiscipline

Het federale regeerakkoord straalt de ambitie uit van toekomstgericht staatsmanschap. Als we echter nader bekijken wat de onderhandelaars hebben onthouden van de idee van rentmeesterschap, dan zien we slechts één ding, en dat is begrotingsdiscipline. Net als rentmeesterschap is begrotingsdiscipline tegenwoordig een heilig principe. “Het moet van Europa” is daarbij de hedendaagse vertaling van “Dieu le veut”. Altijd handig om de schuld te geven aan die boven ons. Is dat het einde van het verhaal? Heeft rentmeesterschap ons niets meer bij te brengen dan dat?

Waarop zullen de komende generaties ons afrekenen? De schuldenberg die we doorgeven is uiteraard een belangrijk element, maar ik durf er wel van uitgaan dat de komende generaties die schulden in de schaal zullen leggen met de mate waarin we erin geslaagd zijn om structurele problemen op te lossen, en de mate waarin we geïnvesteerd hebben in een duurzame economie. En nog veel belangrijker, wat als de prijs voor onze begrotingsdiscipline is dat onze kinderen en kleinkinderen een kille samenleving erven? De manier waarop al die vragen ondergesneeuwd geraken is een mooi voorbeeld van hoe de vorming van een culturele hegemonie in zijn werk gaat. Hegemonie gaat namelijk over een dominant discours – in dit geval het neoliberale dogma van besparingen – dat gaandeweg alle andere visies besmet.

Middelen en doelen

Begrijp mij niet verkeerd, ik hou hier geen pleidooi om de budgettaire teugels te vieren. Ik wil wel een pleidooi houden voor een brede visie op duurzaam beleid. Dat is dan een visie die afwegingen mogelijk maakt, in plaats van een rijk begrip als rentmeesterschap te laten reduceren tot een neoliberaal afkooksel. Met andere woorden, rentmeesterschap mag niet gereduceerd worden tot de stelling dát de begrotingen in evenwicht moeten zijn en dát we onze schulden moeten afbouwen. Rentmeesterschap moet ook ingeven hoe we dat doen.

Vooruitzien betekent ook respect voor de elementen in ons samenlevingsmodel die onaantastbaar moeten zijn. Ik denk bijvoorbeeld aan het recht op werkloosheidsvergoedingen zonder stigmatiserende gemeenschapsdienst. Die gemeenschapsdienst helpt mensen immers niet sneller aan een job en is dus niets meer dan een symbooldossier. Ik denk ook aan het stakingsrecht, dat met de geplande continuïteit van de dienstverlening beetje bij beetje gaat afbrokkelen. Een ander voorbeeld is de gelijke toegang tot justitie, die in het gedrang komt bij een engere toekenning van het recht op pro deo-advocaten, die tussen de lijnen van het regeerakkoord te lezen valt.

Vooruitzien betekent ook aandacht hebben voor de mankementen in ons samenlevingsmodel – de ecologische crisis en het gebrek aan sociale mobiliteit, om er maar een paar op te noemen – mankementen die kost wat het kost aangepakt moeten worden. Zo is er in de fameuze tax shift geen verschuiving naar ecofiscaliteit terug te vinden, op de verhoging van de accijnzen op diesel na. Het onzinnige bedrijfswagensbeleid blijft ook onaangeroerd. Wat de kansen om op te klimmen op de sociale ladder betreft, is de focus op jobs wel een goede zaak, maar met de lineaire loonlastenverlaging is er een kans gemist om in het bijzonder in te zetten op de lage lonen.

Het zijn slechts een paar voorbeelden die aangeven hoe bijziend de vooruitziendheid van de regering-Michel wel is. Voor ze de eed afleggen, kunnen de excellenties misschien nog eens binnenspringen bij de opticien?

(De auteur is politiek filosoof. Hij is als aspirant van het Fonds Wetenschappelijk Onderzoek - Vlaanderen verbonden aan het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte van de KU Leuven)

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.