Blijft Europa de bootvluchtelingen de rug toekeren? - Eva Berghmans

Oktober 2013. Bij drie opeenvolgende schipbreuken aan de Italiaanse kustlijn laten meer dan 500 migranten het leven. Beelden van tientallen lijken in het water van de Middellandse Zee schokken de publieke opinie.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Italië reageerde door de lancering van Operatie Mare Nostrum. Op een jaar tijd redde die zoek-en reddingsoperatie meer dan 155.000 mensen. Dat vroeg een grote inzet van mensen en middelen: 900 militairen, fregatten, helikopters, vliegtuigen en ander materieel werden ingezet. Mare Nostrum kostte 9 miljoen Euro per maand. Een bewonderenswaardige inspanning, die jammer genoeg niet voldoende bleek, want in diezelfde periode lieten meer dan 3.000 drenkelingen het leven. En intussen keek Europa toe. Want buiten financiële tegemoetkomingen, schoot geen enkel ander Europees land Italië te hulp.

Triton

Nu kondigt Italië aan Operatie Mare Nostrum niet langer te kunnen volhouden. Vanaf zaterdag zal de zoek- en reddingsoperatie worden afgebouwd. En hoe reageren de Europese lidstaten? Door de lancering van een nieuwe operatie van Frontex, het EU-agentschap voor grensbewaking, die deze keer de naam ‘Triton’ draagt.

Het is duidelijk dat Triton geen volwaardige vervanger van Mare Nostrum kan zijn. Want het is, zoals eigen is aan Frontex-initiatieven, een operatie voor grensbewaking, niet voor het opsporen en redden van drenkelingen. Triton zal dicht bij de kustlijnen patrouilleren en zich niet diep in internationale wateren begeven, daar waar de meeste schipbreuken zich voordoen. En Triton is ondergefinancierd. Het kan slechts rekenen op een derde van het budget van Mare Nostrum.

Voor Triton moeten EU-lidstaten zich vrijwillig engageren. Tot nu toe deden slechts 15 van de 28 lidstaten dat. België staat voorlopig niet op de lijst van deelnemende landen die technisch materiaal en grenswachters beloofden, gepubliceerd door Frontex. De EU-lidstaten kiezen er bovendien bewust voor om Triton slechts een beperkte opdracht te geven. Het Verenigd Koninkrijk verklaarde zelfs openlijk geen zoek- en reddingsoperaties te willen steunen, omdat die een aanzuigeffect zouden hebben: ze zouden migranten aanmoedigen om de oversteek te wagen en dus een aantrekkingsfactor zijn voor illegale immigratie.

Vluchtelingenstroom

Dat is de wereld op zijn kop. Want het is niet zozeer de lokroep van de zoek- en reddingsoperaties die de talrijke bootvluchtelingen en andere migranten beweegt. Het is de bittere realiteit die ze ontvluchten.

Uit cijfers van UNHCR, de VN-Vluchtelingenorganisatie, blijkt dat de wereld geconfronteerd wordt met de grootste vluchtelingenstroom sinds de Tweede Wereldoorlog. Gewapende conflicten en grote onveiligheid in landen zoals Syrië, Eritrea, Somalië en Afghanistan dreven meer dan 45 miljoen mensen op de vlucht. De Syrië-crisis alleen heeft volgens de laatste telling 3 miljoen mensen gedwongen om hun land te verlaten. De overgrote meerderheid komt in de buurlanden terecht: Turkije en Libanon vangen bijvoorbeeld elk ongeveer een miljoen Syriërs op. Die landen kreunen onder de last van de vluchtelingencrisis.

Een deel van de noden wordt gelenigd door de inspanningen van hulpverleningsorganisaties, onder de coördinatie van UNHCR. Maar ook die zijn niet voldoende gefinancierd. De oproepen van UNHCR voor vrijwillige bijdragen om de Syrië-crisis het hoofd te bieden, werden tot nu toe slechts voor de helft gehonoreerd. Het gevolg is dat ook in de vluchtelingenkampen in de buurlanden van Syrië mensen geen veilig onderkomen kunnen vinden. Velen van hen trekken verder. Sommigen kiezen er dan inderdaad voor, gedreven door wanhoop, om hun leven toe te vertrouwen aan mensensmokkelaars, die hen een overtocht per boot naar Europa beloven.

Ogen sluiten

Die realiteit wordt weerspiegeld in de cijfers: 63 % van de mensen die Europa trachtten te bereiken via de Middellandse Zee in 2013, waren afkomstig uit Syrië, Eritrea, Afghanistan en Somalië. Die trend zette zich door in 2014.

Zo lang de wereld wordt geteisterd door oorlog, armoede en vervolging, zo lang er niet voldoende opvang is in de regio van herkomst, zullen mensen hun leven in de waag blijven zetten om een veiligheid te vinden. De vraag is dan hoe Europa daarop moet reageren. Door de ogen te sluiten en kost wat kost de buitengrenzen van de Europese Unie te bewaken? En hoe hoog mag die kost dan wel zijn? Want we zeiden het al eerder: ondanks de inspanningen van Italië, lieten het voorbije jaar al meer dan 3.000 mensen het leven op zee. Als de Italiaanse reddingsacties ophouden, vallen er duizenden meer doden te verwachten. Is dat de prijs die de Europese Unie wil betalen voor het afschermen van ‘Fort Europa’?

De Europese Unie en haar lidstaten hebben wel degelijk een verantwoordelijkheid op te nemen. Ze kunnen die niet afschuiven op Italië en zich beperken tot een minimale inzet via financiële tegemoetkomingen en via Frontex. Méér is nodig: meer bijdragen aan UNHCR om vluchtelingen op te vangen, een grotere bereidheid om vluchtelingen op te vangen in Europa, en een robuuste gezamenlijke zoek- en reddingsoperatie op de Middellandse Zee.

(Eva Berghmans is beleidsverantwoordelijke van  Amnesty International)
 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.