De N-VA van Catalonië - Bart Maddens

9 november 2014 had voor de Catalanen een magische datum moeten worden : de dag waarop ze eindelijk hun ‘dret a decidir’ zouden kunnen uitoefenen, de dag waarop ze voor of tegen onafhankelijkheid zouden kunnen kiezen. Inmiddels is duidelijk geworden dat ‘9-N’ allesbehalve een feest van de democratie wordt. Het wordt een karikatuur van een referendum, en zelfs die karikatuur zal misschien op de valreep worden afgeblazen.
opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

De feiten zijn bekend. De Spaanse regering heeft tegen het oorspronkelijk geplande referendum opschortend beroep aangetekend bij het Grondwettelijk Hof. Vervolgens heeft de Catalaanse regering het referendum omgevormd tot een informeel ‘participatief proces’. Het referendum is daardoor terecht gekomen in een semi-officiële schemerzone. De Catalaanse regering doet een beroep op lokale besturen om stemlokalen ter beschikking te stellen en op vrijwilligers om die te bemannen. Er kan niet worden gewerkt met kiezerslijsten en oproepingsbrieven. Wie wil deelnemen aan de bevraging moet gewoon zijn identiteitskaart voorleggen en zijn naam laten registreren. Inmiddels heeft de Spaanse regering, op advies van de Raad van State, beslist om ook tegen dit ‘participatief proces’ verzet aan te tekenen bij het Grondwettelijk Hof. Een beslissing van het Hof wordt morgen verwacht, dus amper vijf dagen vóór 9 november. Intussen gaat de voorbereiding gewoon verder.

Als deze bevraging effectief doorgaat dan zal het hoe dan ook eerder een massa-demonstratie zijn dan een echt referendum. De Spaansgezinde Catalanen zullen gewoonweg thuisblijven. Dat de overgrote meerderheid van deelnemers vóór onafhankelijkheid zal stemmen staat dan ook buiten kijf. Vraag is enkel hoe groot de deelname zal zijn, en of de soevereinistische partijen erin zullen slagen om hun eigen achterban te mobiliseren. Dat is lang niet zeker, want ook heel wat Catalaanse nationalisten trekken de neus op voor dit nogal amateuristisch georganiseerde nepreferendum.

Dubbelzinnig

Kop van jut daarbij is niet enkel de Spaanse premier Mariano Rajoy, maar ook zijn Catalaanse evenknie Artur Mas van Convergència i Unió (CiU). Dat de Spaans-nationalistische Partido Popular van Rajoy al het mogelijke zou doen om het referendum te beletten, dat wist iedereen. Bovendien valt er heel wat te zeggen voor de stelling dat het referendum formeel gezien ongrondwettig is. Punt is echter dat, voor de Catalaanse nationalisten, niet de Spaanse Grondwet de juridische basis vormt van het referendum, maar wel de soevereiniteitsverklaring die het Catalaanse Parlement op 23 januari 2013 goedkeurde. Daarin wordt duidelijk gesteld dat het Catalaanse volk soeverein is en het recht heeft om zelf over de eigen toekomst te beslissen.

Artur Mas heeft hierover altijd een waas van dubbelzinnigheid laten bestaan. Aan de ene kant moest hij lange tijd de indruk wekken dat het referendum hoe dan ook zou doorgaan. Anders verloor zijn minderheidskabinet de steun van de radicale linkse nationalisten van Esquerra Republicana de Catalunya (ERC). Maar als puntje bij paaltje kwam is hij toch geplooid en heeft hij het echte referendum afgeblazen. En hij heeft zich alsnog niet duidelijk uitgesproken over de vraag wat er zal gebeuren als het Grondwettelijk Hof dinsdag ook het pseudo-referendum opschort. “Het is niet honderd procent zeker dat de bevraging doorgaat”, liet vice-eerste minister van de Catalaanse regering Joana Ortega gisteren nog weten.

Herkenbaar?

De impasse rond het referendum stort Catalonië hoe dan ook in een diepe politieke crisis. Er wordt nu vooral gespeculeerd over de organisatie van een zogenaamde ‘plebicitaire’ verkiezing. Daarbij zouden de soevereinistische partijen één groot kartel vormen, zodat de verkiezing een feitelijk onafhankelijkheidsreferendum wordt. Maar de radicale nationalisten willen hier enkel in meegaan als CiU er zich toe engageert om, bij een overwinning van het soevereinistische blok, de onafhankelijkheid uit te roepen in het Parlement.

CiU deinst daar echter voor terug, ook al omdat de partij intern verdeeld is over de kwestie. ERC vreest dat zo een ‘plebicitaire’ verkiezing voor Artur Mas enkel een manier zou zijn om de verwachte nederlaag van zijn partij te camoufleren.

Want inderdaad, de Catalaansgezinden hebben het stilaan gehad met Mas. Dit is de man van het eeuwige ‘hou mij tegen of ik doe een ongeluk’. Aan de ene kant wil hij de voorstanders van onafhankelijkheid naar de mond praten. Maar aan de andere kant wil hij toch nog enigszins frequentabel blijven in Madrid. Want wie weet, als noch PP noch PSOE een absolute meerderheid halen bij de parlementsverkiezingen eind volgend jaar, dan vallen er daar misschien zaken te doen voor Mas. Aan de ene kant keurt hij een stoere soevereiniteitsverklaring goed in het Catalaanse Parlement en flirt hij met het idee van een ongrondwettig referendum. Aan de andere kant kiest hij, als puntje bij paaltje komt, toch voor de legalistische weg en voert hij dat referendum af.
Het is een haast onmogelijke spreidstand voor CiU: enerzijds een ‘verantwoordelijke’ beleidspartij willen zijn en anderzijds de radicale nationalisten te vriend willen houden. Tiens, dat klinkt ergens wel bekend in de oren.

(Bart Maddens is hoogleraar politieke wetenschappen in Leuven.)
 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.