"Procedure van onbestuurbaarheid kan een gemeentebestuur gijzelen"

Gisteravond heeft de gemeenteraad van Denderleeuw de "onbestuurbaarheid" van de gemeente vastgesteld. De procedure daarvoor is opgenomen in het Gemeentedecreet, maar geheel onschuldig is die niet. Het is namelijk niet ondenkbaar dat zo'n procedure misbruikt wordt door een partij die binnen de gemeenteraad nodig is voor het vormen van een coalitie. "Een gijzelingsinstrument" noemen advocaten Kris Wauters en Jo Rams het, zonder evenwel te oordelen over de situatie in Denderleeuw.

Stel: er is ruzie binnen het college van schepenen en burgemeester en daardoor is het gemeentebestuur niet meer in staat om beslissingen te nemen.

Artikel 47bis van het Gemeentedecreet (zie onderaan artikel) biedt dan een uitweg: een meerderheid binnen de gemeenteraad kan de "structurele onbestuurbaarheid" van de gemeente vaststellen. In dat geval moet de provinciegouverneur bemiddelen. Als die bemiddelingsopdracht mislukt, dan kan de gemeenteraad een nieuw schepencollege aanstellen en wordt de burgemeester ontslagen.

Voor alle duidelijkheid: inwoners moeten in zo'n geval niet opnieuw naar het stemhokje. De leden van de gemeenteraad blijven op post, alleen zullen de rollen binnen de gemeenteraad herverdeeld worden waardoor bepaalde leden van de meerderheid in de oppositie zullen terechtkomen en omgekeerd.

"Een gijzelingsinstrument"

Artikel 47bis is een zeer jonge bepaling en werd pas vorig jaar ingevoerd in het Gemeentedecreet op initiatief van toenmalig Vlaams minister van Binnenlands Bestuur Geert Bourgeois (N-VA). Maar sommigen hebben toch ernstige bedenkingen bij het artikel. Zo ook meester Jo Rams en meester Kris Wauters, advocaten van Chris De Veuster (CD&V), de burgemeester van Putte die ook met een onbestuurbaarheidsprocedure te maken kreeg.

"Kleinere partijen zouden wel eens hun visie kunnen doordrukken bij hun coalitiepartners onder de permanente dreiging van een motie van onbestuurbaarheid om daarna met een oppositiepartij een nieuwe coalitie te vormen”, stellen beide advocaten.

"Een gijzelingsinstrument", noemen ze het, want voor die beslissing is maar een gewone meerderheid nodig en bovendien kan die maar één keer per legislatuur worden ingeroepen.

Structurele onbestuurbaarheid

Wat ook geen voorbeeld van goede wetgeving is, is dat de term "structurele onbestuurbaarheid" niet uitgelegd wordt, niet in het Gemeentedecreet en niet in de parlementaire voorbereiding.

"De procedure kan alleen worden aangewend wanneer het college van burgemeester en schepenen het op een duurzame en permanente wijze niet eens geraakt”, verduidelijkt meester Jo Rams. "Louter politieke uitspraken van de oppositie volstaan niet. Het is duidelijk dat de procedure een uitzondering moet blijven."

Het is dus belangrijk om niet al te lichtzinnig om te springen met de procedure. Dat maakte de Raad van State onlangs duidelijk in een zaak over de onbestuurbaarheid van Putte. Ook die gemeente was onbestuurbaar verklaard en burgemeester Chris De Veuster (CD&V) ging in beroep. De Raad schorste het besluit van de gemeenteraad, die daarop de eerdere beslissing introk om nadien opnieuw over de onbestuurbaarheid te stemmen.

"In Wallonië bestaat er een betere regeling"

Putte, Denderleeuw, maar ook Blankenberge en Tielt... "Er zijn verschillende gemeenten waar een onbestuurbaarheidsprocedure in de lucht hangt", waarschuwt meester Rams. En een goede evolutie vindt hij dat allerminst want "men creëert zo onrust binnen de gemeente".

In Wallonië bestaat er volgens de advocaten een meer evenwichtige regeling. "Daar kan je een motie van wantrouwen indienen tegen een welbepaalde schepen. Je kan met andere woorden één rotte appel uit het bestuur gooien, zonder dat daarvoor de hele mand moet worden weggegooid."

Cathy Berx - provinciegouverneur van Antwerpen - maakte zich eerder al bedenkingen bij de Vlaamse procedure en stelt de wettelijkheid ervan in vraag. "Het zou niet onverstandig zijn dat de Vlaamse wetgever het artikel 47bis van het Gemeentedecreet zou evalueren", besluit meester Rams.

Letterlijk: artikel 47bis Gemeentedecreet

De gemeenteraad kan, bij volstrekte meerderheid van stemmen de structurele onbestuurbaarheid van de gemeente vaststellen en brengt de Vlaamse Regering daarvan op de hoogte.

Op grond van die kennisgeving geeft de Vlaamse Regering aan de provinciegouverneur een bemiddelingsopdracht. De provinciegouverneur brengt de Vlaamse Regering op de hoogte van het resultaat van de bemiddeling.

Als de Vlaamse Regering vaststelt dat de bemiddeling van de gouverneur mislukt is en er zich geen oplossing aandient, brengt ze de gemeenteraad daarvan op de hoogte.

In dat geval kan de gemeenteraad vervolgens de procedure starten voor de aanstelling van een nieuw college van burgemeester en schepenen. De gemeenteraad brengt de Vlaamse Regering daarvan onmiddellijk op de hoogte, waarna de Vlaamse Regering de burgemeester ontslaat. De Vlaamse Regering stelt de gemeenteraad hiervan in kennis. De nieuwe burgemeester wordt benoemd overeenkomstig artikel 59 en 60. De aftredende burgemeester blijft in functie tot de installatie van de nieuwe burgemeester heeft plaatsgevonden. De verkiezing en installatie van de nieuwe schepenen, met uitzondering van de schepen van rechtswege, gebeurt op basis van een gezamenlijke akte van voordracht, overeenkomstig artikel 44, § 4, 45, § 1, § 2 en § 4, en 46. De uittredende schepenen blijven in functie tot de installatie van de nieuwe schepenen heeft plaatsgevonden. In het geval er geen gezamenlijke akte van voordracht wordt ingediend, overeenkomstig artikel 45, § 1 en § 2, blijven de uittredende schepenen in functie. Het aantal schepenen en in voorkomend geval een machtiging aan de raad voor maatschappelijk welzijn om een ondervoorzitter aan te duiden, zoals bepaald bij de volledige vernieuwing van de gemeenteraad, blijven evenwel behouden.

De gemeenteraad stelt de raad voor maatschappelijk welzijn in kennis van het feit dat overgegaan wordt tot de installatie van de nieuwe schepenen en de benoeming van de nieuwe burgemeester. De raad voor maatschappelijk welzijn kan dan eveneens overgaan tot de installatie van een nieuwe voorzitter van de raad voor maatschappelijk welzijn die tevens schepen van rechtswege is, overeenkomstig artikel 53 van het decreet van 19 december 2008 betreffende de organisatie van de raad voor maatschappelijk welzijn. Artikel 44, § 3, van het Gemeentedecreet is dan eveneens van toepassing. In voorkomend geval kan de raad voor maatschappelijk welzijn overgaan tot de installatie van een nieuwe ondervoorzitter of nieuwe ondervoorzitters overeenkomstig artikel 56 van het decreet van 19 december 2008 betreffende de organisatie van de raad voor maatschappelijk welzijn. De voorzitter van de raad voor maatschappelijk welzijn die van rechtswege schepen is, blijft dan in functie tot de installatie van de nieuwe voorzitter van de raad voor maatschappelijk welzijn plaatsvindt. In voorkomend geval blijft de ondervoorzitter of blijven de ondervoorzitters van de raad voor maatschappelijk welzijn dan in functie tot de installatie van de nieuwe ondervoorzitter of ondervoorzitters van de raad voor maatschappelijk welzijn.

De vaststelling van de structurele onbestuurbaarheid en de aanstelling van een nieuw college van burgemeester en schepenen in toepassing daarvan, kan niet gebeuren in spoedeisende gevallen zoals vermeld in artikel 29 en evenmin in de periode van twaalf maanden voor de dag van de verkiezingen voor de volledige vernieuwing van de gemeenteraden.

De aanstelling van een nieuw college van burgemeester en schepenen na vaststelling van de structurele onbestuurbaarheid kan slechts eenmaal per bestuursperiode gebeuren.